IMUA MIAKU YA KUMANYA (tsh*tupa tshibidi)
1. Tshimba : muaba udi mâyi a musulu anyunguluka mu dienda dipueka ne nkuaka mukola.
2. Nkuaka wa mâyi : dipueka lubilu dia mâyi a musulu (padiwu apueka lukasa lukasa).
3. Tshibila : muadi wa mâyi a musulu padiwu adituta ku mabua anyi padiwu akulukila pa tshibuebua.
4. Koya ngombo : koyesha, kukomesha.
Meme BEYA, mumanyi wa malu a pa bankambua
KASAÏ Musanga Nteta
Kasaï mutoka
Tshiluba tshia Kananga ne Tshiluba tshia Mbujimayi
1. Kumanda ---> Kuinshi
2. Kunyima ---> Panyima
3. Munyi ---> Bishi
4. Tsh*tombu ---> Bunyinu
5. Nyoku ---> Mamu
6. Matamba ---> Kaleji
7. Luepu ---> Mukela
8. Kapia ---> Mudilu
Mêma BEYA, mumanyi wa malu a pa bankambua
MÊNA A NOMBA MU TSHILUBA
============================
1 : umua
2 : ibidi
3 : isatu
4 : inayi
5 : itanu
6 : isambombo
7 : muanda-muteketa
8 : muanda-mukulu
9 : tsh*tema
10 : dikumi
11 : dikumi ne umua
12 : dikumi ne ibidi
13 : dikumi ne isatu
14 : dikumi ne inayi
15 : dikumi ne itanu
16 : dikumi ne isambombo
17 : dikumi ne muanda-muteketa
18 : dikumi ne muanda-mukulu
19 : dikumi ne tsh*tema
20 : makumi abidi
30 : makumi asatu
40 : makumi anayi
50 : makumi atanu
60 : makumi isambombo
70 : makumi muanda-muteketa
80 : makumi muanda-mukulu
90 : makumi tsh*tema
100 : lukama
200 : nkama ibidi
300 : nkama isatu
400 : nkama inayi
500 : nkama itanu
1000 : tshinunu
2000 : binunu bibidi
3000 : binunu bisatu
4000 : binunu binayi
5000 : binunu bitanu
6000 : binunu bisambombo
10000 : binunu dikumi
20000 : binunu makumi abidi
50000 : binunu makumi atanu
100000 : binunu lukama
Mêma BEYA, mumanyi wa malu a pa bankambua
Dishilangana didi pankatshi pa miaku "tshinu" ne "tshinu"
1. Tshinu : tsh*tupa tshia mubidi wa muntu (nsangilu wa tshibelu ne mukolu).
2. Tshinu : mutshi mondola munda [ mutubu batuila kaleji (matamba), ndunga, busa, tumbela, ... ] Tshinu ne muishi watshi.
[ Miaku eyi mmifuanangana ku difunda payi mikala mishilangana ku diakula ]
Mêma BEYA, mumanyi wa malu a pa bankambua
Dishilangana didi pankatshi pa miaku "ditanda" ne "ditanda".
1. Ditanda : tshiapu [ muaba udibu benzela midimu ya dienza biamu bishilashilangana (téléphone, mashinyi, moto, nkuasa ya plastique, ...) ]
2. Ditanda : bulalu (mpanda inayi mijika mu buloba ne balongapu mitshi (misalakatshi) mu bula ne mu butshiama ne balua kuajijapu lusela anyi tshiata bua kulalapu)
[ Miaku eyi mmifuanangana ku difunda payi mikala mishilangana ku diakula (dishindumuna) ]
Mêma BEYA, mumanyi wa malu a pa bankambua
IMUA MIAKU YA KUMANYA (tsh*tupa tshia 1)
1. Kujibuila : kupuekesha bilamba bua kuleja bantu kuinyima bua bajanguluka.
2. Kujanguluka : kumona butaka anyi mataku a muntu mukola (muntu udi bukola bua muledi).
3. Kujanga : kuvula bilamba bua kuleja bantu butaka anyi mataku (nangananga bana bateketa) bua bajanguluka; anyi kusomba bibi, mu mushindu wa ne : mu bibelu muonsu mumueneka patoka.
4. Kutshiunkuina : Kujibuila
5. Miamba : minkoloji (umua ku dia baluma mukuabu ku dia bakaji) idi pankatshi pa bibelu ne butaka; yenza bua ne : butaka kabuikadi bulamata bikola ku bibelu to.
6. Mutunya : kasalayi ka mu butaka bua muntu mukaji (katu kafuanangana ne lukunda).
7. Mibangubangu : mielelu
8. Kuinyima : ku mataku (disosu ditu bunyawu bulopokela).
9. Bunyawu : Tumvi
10. Kunyima : panyima pa malu onsu.
11. Mabuji : nsuki ya ku muelelu wa butaka.
12. Kuponona bilamba : kuambulula nkanzu anyi dipupila muulu mu mushindu wa ne : bibelu ne mibangubangu ya butaka bimueneka.
13. Biluma : mâyi a baluma
14. Katshietshi : mashi atu alopoka padi mukaji uya ku tshijila.
15. Matengu : mataku.
16. Mipesa : mayi abidi atu malembelela kuinshi kua tshibudi.
17. Tshibudi : Butaka bua muntu muluma.
18. Bunyinu : butaka bua muntu mukaji (disosu ditu muana upatukila ne ditubu basandila mukaji; mu disosu edi ki mutu mashi a tshijila apatukila padi mukaji uya ku tshijila).
19. Mabûla a butaka : mishiku ibidi ya butaka bua mukaji (itu mienza bu mabûla)
20. Kuluma : kulala ne mukaji (kusanda mukaji)
21. Mufiofi : munkoloji udi pankatshi pa mataku (mulemba). Udi ukosolola mataku, wenza bua ikala abidi.
Mêma BEYA, mumanyi wa malu a pa bankambua
Teya ntema umanya dishilangana didi pankatshi pa miaku "Musangu" ne "Musangu"
1. Musangu : Muntu udi ne bulema (ku diboku, ku mukolu anyi muaba kampanda pa mubidi. Tshilejelu : Ndi ne diboku dia busangu)
2. Musangu : Mutshi utubu biita nawu buatu pa mâyi
Miaku eyi tudi tuyifunda mushindu umua kadi idi ne dishilangana ku dibala (anyi ku dishindumuna).
Ebeja muntu udi mushikuluja Tshiluba bua akuleja dishilangana diayi pa diyishindumuna
(Kuyifuanyikiji ne muaku "Musamu" to. Musamu : Muaba ututu tuteka mutu pa kulala pa bulalu [bua mutu ikala munzangama kuulu] )
Mêma BEYA, mumanyi wa malu a pa bankambua
Muntu uudi musela nenda mu dîku dimua, udi umubikila ne : "Mbakanyi"
Bayenda wa muanenu wa bakaji, udi umubikila ne : "Bukonda"
Mêma BEYA, mumanyi wa malu a pa bankambua
Tshiviela : Tatuenda wa muana wa baluma udi ubikila tatuenda wa muana wa bakaji ne : "tshiviela"
Muviela : Mukaji mulela muana (mukaji utshidi ufumina ku dilela muana mu lupitadi)
Mêma BEYA, mumanyi wa malu a pa bankambua
DIPANDULULA DIA KASAÏ KANENE
==============================
Dîba dituapetshi dipanda mu tshidimu tshia 1960, ditunga dia Congo wa mu ngalata dijima divua anu ne provinces isambombo tshianana.
Province wa KASAÏ Kanene uvua umua wa ku provinces isambombo ivua nayi ditunga dietu edi.
Tshimenga tshikulu tshia Kasaï Kanene tshivua tshimenga tshia Luluabourg, tsh*tudi tubikila lelu ne: tshimenga tshia Kananga malandi wa nshinga.
Kasaï kanene kavua ne districts itanu:
1. District dia Kasaï
2. District dia Luluwa
3. District dia Tshilenge
4. District dia Sankuru
5. District dia Kabinda
Mu tshidimu tshia 1966, Mbulamatadi wakangata dipangadika dia kupandulula provinces yonsu isambombo.
Kasaï Kanene kuluaku provinces ibidi:
1. Province wa Kasaï-Occidental
2. Province wa Kasaï-Oriental
Kasaï-Occidental kushalaku ne districts ibidi:
- District dia Luluwa
- District dia Kasaï
Tshimenga tshikulu tshivu anu Kananga.
Kasaï-Oriental kuangataku districts isatu:
- District dia Sankuru
- District dia Tshilenge
- District dia Kabinda
Tshimenga tshikulu tshivu anu Mbujimayi.
Mu ngondo wa Kashipu mpumpumpu wa tshidimu tshia 2015, Mbulamatadi kuangata kabidi dipangadika dia kupandulula provinces yonsu dikumi ne umua idi yenza ditunga dijima.
Ki kuenzekabi bua Districts ilua provinces.
* Province wa Kasaï-Occidental kulopola provinces ibidi:
1. Province wa Kasaï-Central
2. Province wa Kasaï
* Province wa Kasaï-Oriental kulopola provinces isatu:
1. Province wa Sankuru
2. Province wa Kasaï-Oriental
3. Province wa Lomami
Nunku, provinces yonsu itanu eyi (Kasaï, Kasaï-Central, Kasaï-Oriental, Sankuru ne Lomami) ki ivua mienza KASAÏ KANENE.
Mêma BEYA, mumanyi wa malu a pa bankambua
TERRITOIRE WA LUIZA
===================
Territoire ewu udi mu province wa Kasaï-Central.
Udi ne secteurs muanda-muteketa:
1. Secteur wa Bambayi
Aka Lumba, Aka Ndaba, Aka Ndolo, Aka Ntanda, Aka Nyanga, Aka Nyemba, Ana Kabinda, Ana Kasengi, Ana Kazadi, Ana Nzaji, Bajila Nyoka (Kakubu Mbiye), Bajila Nyoka (Tshiena Kazanga), [...]
2. Secteur wa Kabelekese
Baka Mukunda, Baka Luyambi, Baka Mushinyi, Baka Shilandi, Bishi Kabilu, Bishi Kajiya, Bishi Kamoko, Bishi Kanyama, Bishi Mbundi, Bishi Ndaji, Bishi Shao, Bishi Tshimbundi, Bishi Yamvu, [...]
3. Secteur wa Kalunga
Aka Muala, Aka Muangala, Akuma Kandongo, Akuma Mpemba, Ana Kabunda, Ana Kajimbi (Kambanji), Ana Muilu, Ana Puipita, Ana Mumbia, Ana Tshiwanu, Ana Kajimbi (Katshiuru), Ana Mbungu, [...]
4. Secteur wa Loatshi
Aka Kaya, Aka Mulamu, Akanga, Aka Ngambu, Akanta, Aka Tshionga, Aka Tshisewu, Akuma Nsandji, Ana Ngoma (Kasakama), Ana Nkuma, Ana Tshiyana, [...]
5. Secteur wa Lueta
Aka Kasenga, Aka Evuma, Aka Muangala, Aka Nkanza, Akuma Mpunda, Ana Kabanzi, Ana Tshiyala, Ana Tshiyala (Luyinda), Ana Kabayi, Ana Kalomo, Ana Mala, Ana Muivukula, Ana Ndambu, Ana Tshibua, Baka Mbandu, Baka Mukishi, [...]
6. Secteur wa Lusanza
Aka Mpasi, Aka Nsango, Aka Ndumba, Ana Kabanda, Ana Ulamba, Ana Kazamba, Ana Muangala, [...]
7. Secteur wa Bushimayi
Aka Mpanza, Ana Izel, Ana Kanyoka, Ana Nyangala, Ana Lumbu, Ana Mamba, Bajila Nyoka, [...]
Mêma BEYA, mumanyi wa malu a pa bankambua
TSHIMENGA TSHIA KANANGA
=======================
Tshimenga tshia Kananga malandi wa nshinga tshidi mu province wa Kasaï-Central.
Tshiotshi tshina etshi ki Tshimenga tshikulu tshia province wa Kasaï-Central.
Tshidi ne communes itanu.
1. Commune wa Kananga
Bakua K***a, Bakua Mboya, Bakua Mbuyi, Bakua Odia, Bakua Tshiala, Bakua Tshibakula, [...]
2. Commune wa Lukonga
Bakua Mushilu, Bakua Biayi, Bakua Tshila Kasanga, Bena Malangu, Bena Mutshipayi, Bena Muashi, Bena Tshimbumbu, Bena Tsh*tende, [...]
3. Commune wa Katoka
Bena Mande, Bena Kabiya, Bena Meta, [...]
4. Commune wa Ndesha
Bakua Buisha, Bakua Lule, Bena Mukangala, Bakua Ipa, Bakua Kalume Lueya, [...]
5. Commune wa Nganza
Bakua Meta, Bakua Tshidimba, Bakua Kanumpitshi, Bena Kasase, [...]
[Abanya malu aa mu bisumbu bishilashilangana bidi mu facebook bu wewa mua kusua]
Mêma BEYA, mumanyi wa malu a pa bankambua
Cliquez ici pour réclamer votre Listage Commercial.
