28/09/2026
Dhiigaan saba tokko ta’uun ≠ obbolummaa Aqiiḍaa
Namoonni lama dhiigaan, sanyiin, afaaniin ykn sabaan tokko ta’uu danda’u. Garuu Islaamni obbolummaa isaa isa addaa kan “ukhuwwah Iimaanaa” jedhu, Iimaanaa fi Tawhiidaa irratti hundaa’a.
Kanaaf, namni Muslim ta’ee fi namni kafare, sanyii ykn dhiigaan walitti dhihoo ta’an iyyuu, obbolummaa amantii jechuun tokko miti.
1. 📖 Ragaa Qur’aanaa: Namaa fi ilma isaa gidduullee Aqiiḍaan daangaa kaa’a
Seenaa Nabi Nuuh عليه السلام ilaali.
Ilmi isaa tokko Nabii Nuuh irraa dhalate; kanaaf dhiigaan ilmi isaa ture. Garuu yeroo ilma isaa kufrii irratti hafe, Nuuh عليه السلام isaaf:
يَا بُنَيَّ ارْكَبْ مَعَنَا وَلَا تَكُنْ مَعَ الْكَافِرِينَ
“Yaa ilma koo! Nu waliin yaabi; kaafiroota waliin hin ta’in.”
(Huud 11:42)
Ilmi isaa didde; bishaaniin liqimfame.
Ergasii Nuuh عليه السلام Rabbiin kadhatee:
رَبِّ إِنَّ ابْنِي مِنْ أَهْلِي
“Yaa Rabbii kiyya! Ilmi koo maatii kiyya irraayyi.”
(Huud 11:45)
Allah immoo akkana jedhe:
يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ ۖ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ
“Yaa Nuuh! Inni maatii kee keessaa miti; dhugumatti inni hojii sirrii hin taane hojjate.”
(Huud 11:46)
🔑 Barumsa guddaan: Ilmi Nuuh dhiigaan ilma isaa ture, garuu kufrii isaatiin obbolummaa Iimaanaa fi maatii amantii keessaa ba’e.
2. 📖 Abuu Lahab: fira dhiigaa Nabiyyii ﷺ, garuu obboleessa Aqiiḍaa miti
Abuu Lahab eessuma Nabiyyii Muhammad ﷺ ture. Dhiigaan fira isaa ture. Garuu Islaama hin fudhanne.
Allah ﷺ Suuratu Al-Masad keessatti akkana jedhe:
تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَتَبَّ
“Dallaan Abii Lahab haa badu; inni bades.”
(Al-Masad 111:1)
Kana irraa hubachuun danda’amu: firummaan dhiigaa qofti nama Iimaanaa keessatti obboleessa hin godhu.
3. 📖 Ibraahiim عليه السلام fi abbaa isaa
Ibraahiim عليه السلام abbaa isaa waliin dhimma Aqiiḍaa irratti garaagarummaa qaba ture.
Ibraahiim abbaa isaatiin:
يَا أَبَتِ لِمَ تَعْبُدُ مَا لَا يَسْمَعُ وَلَا يُبْصِرُ...
“Yaa abbaa koo! Maaliif waan hin dhageenye, hin argine... gabbaratta?”
(Maryam 19:42)
Abbaan isaa shirkii irratti hafe.
Kana jechuun abbaa fi ilma ta’uun firummaa uumamaa dha; Iimaanni immoo obbolummaa Aqiiḍaa ti.
4. 📖 Qur’aanni ifatti “obbolummaa Iimaanaa” maal akka ta’e ibsa
Allah ﷻ akkana jedha:
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ
“Mu’minoonni hundi obboloota.”
(Al-Hujuraat 49:10)
Hubadhu: Qur’aanni “mu’minoonni obboloota” jedha.
Kana jechuun obbolummaan Islaamaa inni addaa:
Iimaan → Tawhiida → Aqiiḍaa → Ukhuwwah (obbolummaa).
Kanaaf, sanyiin tokko ta’uun qofti obbolummaa Iimaanaa hin uumu.
5. 📖 Hadiisa: obbolummaan Muslimootaa
Nabiyyiin ﷺ akkana jedhan:
الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ
“Muslimni obboleessa Muslimaa ti.”
Sahih al-Bukhari 2442; Sahih Muslim 2580.
As keessatti Nabiyyiin ﷺ “Muslim” jedhuun obbolummaa kana Aqiiḍaa fi Islaama waliin walqabsiisan.
6. Garuu kun firummaa dhiigaa balleessa jechuu miti
Kun baay’ee barbaachisaa dha. ❗
Islaamni nama kaafira ta’e abbaa, haadha, obboleessa, ilma ykn fira kee ta’uu isaa hin haalu.
Qur’aanni:
وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا
“Addunyaa keessatti isaan (abbaa fi haadha kee) karaa gaariin waliin jiraadhu.”
(Luqmaan 31:15)
Kana jechuun:
Firummaa: ni jiraata.
Gaarummaa fi kabaja: ni jiraata.
Haqa: ni eegama.
Obbolummaa Aqiiḍaa: garuu Iimaana irratti hundaa’a.
Kanaaf “kaafira jechuun fira kee miti” jechuu miti. Sirriin isaa:
“Kaafira jechuun obboleessa kee Iimaanaa miti; garuu yoo fira kee ta’e, firummaa fi haqaa isaa eeguu qabda.”
7. 🕌 Jecha hayyootaa
Hayyoonni Ahlus-Sunnah ukhuwwah (obbolummaa) gara gosoota adda addaatti qoodu.
Ibn Taymiyyah رحمه الله, dhimma kana irratti obbolummaa Iimaanaa fi firummaa/namummaa adda baasuun ibsa. Obbolummaan amantii kan Iimaanaa irraa madduudha; namni Muslim ta’e Muslimoota waliin walaa’ fi ukhuwwah diiniyyah qaba.
Ibn Kathir رحمه الله yeroo Al-Hujuraat 49:10 tafsiiru, “Mu’minoonni obboloota” jechuun obbolummaa amantii irratti hundaa’uu ibsa.
Kanaaf, hayyoonni dhiigaa fi Aqiiḍaa akka waan tokkootti hin makne.
⚖️ Qabxiin guddaan
Mee fakkeenya tokko:
A fi B ilmaan abbaa tokkoo haa ta’an.
A → Laa ilaaha illallaah, Tawhiida irratti jira.
B → Rabbiin waliin waan biraa gabbaruu itti fufe.
Dhiigaan → obboleessa.
Sanyiin → obboleessa.
Maatiin → obboleessa.
Garuu Aqiiḍaan → tokko miti.
Kanaaf A'n B'n “obboleessa koo amantii” jechuu hin danda'u; garuu “obboleessa koo dhiigaa” jechuu danda'a.
🌹 Xumura
Islaamni dhiiga namaa hin haalu; garuu dhiiga caalaa waan guddaa tokko jira: IIMAANA.
Dhiigni nama tokko saba tokko godha;
Tawhiidni immoo nama ummata Iimaanaa keessatti obboleessa godha.
Kanaaf:
“Dhiigaan tokko ta’uun firummaa dha; Tawhiidaa fi Iimaanaan tokko ta’uun immoo obbolummaa Islaamaa dha.”
Qur’aanni akkas jedha:
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ
“Mu’minoonni hundi obboloota.”
(Al-Hujuraat 49:10)
Kanaaf, Mu’minaa fi kaafira gidduu obbolummaa Aqiiḍaa/Iimaanaa hin jiru, yoo isaan dhiigaan saba tokko, maatii tokko ykn obboloota dhalootaa ta’an iyyuu. Garuu firummaa, gaarummaa, haqaa fi kabajni namaa dhimma addaati; Islaamni isaan hin haqne.
Source: Islamic A intelligence 🧐
Muhammad A Page
