23/10/2026
Ulfaatina qaamaa olka’aa yoo hir'isnu of -eeggannoowwan akkamii gochuu qabnaa?
Ulfaatinni qaamaa nama tokkoo olka'aadha kan jennu, ulfaatina qofaa safaruun osoo hin taane, olka'aa ta'uuf dhiisuu kan ittiin safarru Shallaggii BMI jedhamuun dha.
BMI nama tokkoo meeqa akka ta’e argachuudhaaf: dheerina nama sanaa (meetiraan) fi ulfaatina (kiilogiraamaan) safaruun qofti ga’aadha. Sana booda dheerina square (waliin baay’isuudhaan), ulfaatina kiilogiraamaan safarame sana lakkoofsa dheerina square gochuun argame kanaaf hiruudha.
Fakkeenya: ulfaatinni nama Sanaa 74 kg dha, dheerinni ammoo 1.82m yoo ta’e, BMI nama sanaa 74 ÷ (1.82 × 1.82) = 22.34 ta’a jechuudha. BMI irratti hundaa’uun ulfaatina namaa akka armaan gadiitti qooduu dandeenya.
BMI < 18.5 Ulfaatina gadi bu’aa
18.5 - 24.9 Ulfaatina sirrii
25 - 29.9 Ulfaatina Olka’aa
30 – 34.9 Ulfaatina daran olka’aa sadarkaa 1ffaa
35 – 39.9
Ulfaatina daran olka’aa sadarkaa 2ffaa
≥ 40 Ulfaatina daran olka’aa sadarkaa 3ffaa
Ulfaatinni qaamaa olka'aan dhibeewwan namatti fidu keessaa:
●Dhiibbaa dhiigaa olka’aa.
●Dhukkuba ujummoolee dhiigaa fi onnee.
●Istirookii.
●Olka'uu koolesteroolii qaamaa.
●Dhibee sukkaaraa (keessumaa dhibee sukkaaraa gosa 2ffaa)
●Dhukkubbii dugdaa qancare
*************************
Ulfaatina olka'aa to'achuuf waantoota gargaaran
●Gosoota ykn akaakuu nyaata ulfaatina qaamaa olka’e to’achuuf ykn hir’isuuf gargaaran:
•Muduraa, Fuduraalee guutuu,
•Midhaan guutuu, Baaqelaa, misiraa fi atara
•Madda pirootiinii fayya qabeessa, Qurxummii, hanqaaquu fi foon lukkuu
●Gosoota nyaataa ulfaatina qaamaa dabalan (kan irraa of qusachuu qabnu):
•Dhugaatii lallaafaa sukkaara hedduu of keessaa qabu,
•Nyaata zayitiin hedduu of keessaa qabu,
•Foon warshaa irraa qophaa’e, Nyaata soogidda, sukkaara fi cooma hedduu qabu.
•Dhugaatii alkoolii.
●Sochii qaamaa
•Sochii qaamaa salphaa: Deemsa suuta, yoogaa salphaa, Nyaata bilcheessuu, meeshaalee nyaataa dhiquu, uffata dadachaasuu, mana keessa suuta deemuu, biqiltuu bishaan obaasuu
•Sochii qaamaa giddu galeessa: Deemsa miillaa ariifataa, biskileetii suuta oofuu, shubbisa, shaakala bishaan daakaa, mana qulqulleessuu ykn lafa haruu, suuta jedhanii sadarkaa ykn gulantaa manaa ol bahuu, ijoollee wajjin sochii taphachuu.
•Sochii qaamaa cimaa: Fiigicha, biskileetii saffisaan oofuu, dorgommii bishaan daakuu fi ispoortii dorgommiikan biroo, lafa qotuu, meeshaalee ulfaatoo bakkaa bakkatti sochoosuu, meeshaalee baatanii sadarkaa ykn gulantaa manaa ol ba’uu.
*************************
Yeroo ulfaatina hir'isnu waan irraa of eeguu qabnu
Ulfaatina hir’isuu qofa irratti xiyyeeffachuun yeroo tokko tokko bu’aa isaa cinaatti miidhaa biraa ykn ammoo haga miidhaan isaa caaluutti ga’uu danda’a. Wantoota yeroo ulfaatina hir’isnu irraa of eeguu qabnu keessaa:
●Gorsa ogeessa fayyaa malee yeroo dheeraa nyaata lagachuu.
●Oomishaalee ulfaatina hir’isu jedhamanii gurguraman kan qoratamanii hin mirkanaa’iin fayyadamuu.
●Namoota duraan sochii qaamaa taasisaa hin turiin aluma takkaan sochii qaamaa garmalee cimaa gochuu.
●Ulfaatina qaamaa altakkaatti garmalee ariifatanii gadi buusuuf yaaluu.
Fayyaan Faaya