Archifdy Ceredigion Archives

Bydd yr Archifdy ar gau rhwng 2 a 3.30pm ddydd Gwener 22ain Mai 2026. Ymddiheurwn am unrhyw anghyfleustra a achoswyd.

The Archives will be closed between 2 and 2.30pm on Friday, the 22nd May 2026. We apologise for any inconvenience caused.

: Dechrau’r Streic Gyffredinol ⚒️

Ar y 3ydd Mai 1926, gadawodd 1.5 miliwn o weithwyr ledled y Deyrnas Unedig eu gweithleoedd — o’r diwydiannau haearn, dur, trydan, nwy, dociau, trafnidiaeth a phrintio — ac ni ddychwelon nhw am naw diwrnod.

Daeth papurau newydd i stop, cafodd cludiant bwyd a thanwydd ei darfu, ac arafodd y byd diwydiannol i sefyllfa segur mewn undod â’r glowyr oedd yn ymladd dros gyflogau a chyflyrau gwaith teg. ⏰

Er na chafodd holl amcanion y Streic Gyffredinol eu cyflawni, mae’r Archifau Cenedlaethol yn nodi ei bod yn parhau i fod yn un o’r anghydfodau diwydiannol mwyaf a phwysicaf yn hanes Prydain — yn cael ei chofio am undod y dosbarth gweithiol ar draws sectorau a’r grym ar y cyd a ddaeth i’r amlwg. 🗞️

Yma yng Ngorllewin Cymru, adroddodd The Cardigan and Tivy Side Advertiser am aflonyddwch ar wasanaethau trên, prinder bwyd, a thoriadau i’r post yn ystod y naw diwrnod o streicio.

Porwch drwy’r delweddau i weld tudalennau gwreiddiol y papur o 1926, ac yna dilynwch y ddolen isod i ddarllen mwy am etifeddiaeth y Streic drwy’r Archifau Cenedlaethol. ⬇️

https://www.nationalarchives.gov.uk/explore-the-collection/stories/the-general-strike/

: The General Strike Begins ⚒️
On the 3rd May, 1926, 1.5 million United Kingdom workers from the iron, steel, electricity, gas, docks, transport, and printing industries left work and didn't return for nine days

Newspapers stopped printing, food and fuel transport were disrupted, and the industrial world came to a halt in solidarity with miners fighting for fair wages and working hours. ⏰

While the General Strike’s objectives weren’t necessarily achieved, the National Archives notes that it remains one of the largest and most significant industrial disputes in British history, remembered for its cross‑sector working‑class solidarity and the collective power it revealed. 🗞️

Here in West Wales, the Cardigan and Tivy‑Side Advertiser reported train service disruptions, food supply turmoil, and mail interruptions over the 9-day strike.

Take a closer look at the original 1926 newspaper pages by clicking through the images, then follow the link below to read more about the Strike’s legacy from the National Archives. ⬇️

https://www.nationalarchives.gov.uk/explore-the-collection/stories/the-general-strike/

Er gwybodaeth: Bydd Archifdy Ceredigion ar gau ar Ŵyl y Banc, dydd Llun y 4ydd o Fai.

For information: Ceredigion Archives will be closed on the bank holiday on Monday the 4th May.

Pasg Hapus gan Archifdy Ceredigion! 🐣

Roedd dogni bwyd yn ystod yr Ail Ryfel Byd yn golygu bod Pasg yn edrych ychydig yn wahanol i deuluoedd ledled Ceredigion, ond doedd hynny ddim yn atal pobl rhag gwneud y gorau ohono.

Yn ystod blynyddoedd y rhyfel, cyhoeddodd y Gymdeithas Drydanol i Fenywod gyfres o daflenni o’r enw Cheerful Rationing oedd yn llawn o gynghorion defnyddiol ar gyfer y gegin. Hyd yn oed heb y gacen Simnel arferol, addawodd y taflenni y gallai “brydau llawen heb foethusrwydd ychwanegol” dal cyrraedd y bwrdd gydag ychydig o ddychymyg.

Roedd y cyhoeddiad hefyd yn cynnwys cyngor ymarferol ar blannu, gofalu am eich offer trydanol, ynghyd a thynnu staeniau olew a braster.

Y Pasg hwn, a fyddech chi’n cael eich temtio i roi cynnig ar un o’r ryseitiau? Os gwnewch, rhowch wybod i ni sut yr aeth hi. Byddem wrth ein bodd yn gweld eich lluniau yn y sylwadau!

Happy Easter from Ceredigion Archives! 🐣

Rationing during the Second World War meant Easter looked a little different for families across Ceredigion, but that didn't stop people from making the most of it.

During the war years, the Electrical Association for Women published a series of leaflets titled Cheerful Rationing that were full of helpful kitchen tips. Even without the usual Simnel cake, the leaflets promised that "cheerful dishes without extra extravagance" could still make it to the table with a little bit of imagination.

The publication also included practical advice on planting, caring for your electrical equipment, and removing oil and grease stains.

This Easter, would you be tempted to try one of the recipes? If you do, let us know how it goes. We'd love to see your pictures in the comments!

Ar y diwrnod hwn yn 1926—noson allan yn y Pavilion, Aberteifi. 🎥

Pe baech chi’n chwilio am adloniant ar y 23ain a’r 24ain o Fawrth 1926, sinema’r Pavilion yn Aberteifi oedd y lle i fod. Ffilm yr wythnos honno oedd Dick Turpin—ffilm antur hanesyddol fud o 1925 gyda’r eicon Gorllewinol Tom Mix yn chwarae’r lleidr ffordd enwog o’r 18fed ganrif.

Can mlynedd yn ddiweddarach, mae nosweithiau sinema’n edrych ychydig yn wahanol. Beth ydych chi’n edrych ymlaen at ei weld eleni? 🍿

A dyma'r ddolen i glip YouTube o Dick Turpin (1925). Cyffro bob munud, er yn dawel!

https://www.youtube.com/watch?v=cqEpZGKvcDg

On this day in 1926—a night out at the Pavilion, Cardigan. 🎥

If you were looking for entertainment on the 23rd and 24th of March 1926, the Pavilion Cinema in Cardigan was the place to be. That week's feature was Dick Turpin—a silent historical adventure film from 1925 starring Western icon Tom Mix as the notorious 18th-century highwayman.

One hundred years later, cinema nights look a little different. What are you looking forward to seeing this year? 🍿

And here is the link to the YouTube clip from Dick Turpin ( 1925). A thrill-a-minute, albeit silently!

https://www.youtube.com/watch?v=cqEpZGKvcDg

Dydd Gŵyl y Merched Rhyngwladol hapus! 💜✨

Mae thema eleni, “Rhoi i Ffynnu” yn dathlu haelioni, cydweithio, a’r cryfder sy’n dod o gefnogi’n gilydd.

Heddiw rydym yn tynnu sylw at y menywod a ysbrydolodd yr ysbryd yma yng Ngheredigion fel aelodau o Fyddin Merched y Tir. Fe wnaeth y Land Girls gamu i mewn i swyddi hollbwysig yn ystod y ddau Ryfel Byd, gan wneud gwaith fferm a bwydo'r wlad.

Gwasanaethodd tua 23,000 o fenywod yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a dros 200,000 rhwng 1939 a 1950.

Rydyn ni’n rhannu ffotograffau gan Ena Parry o Blas Llidiardau, sy’n dangos Land Girls wrthi yn gweithio yng nghefn gwlad Sir Aberteifi. Rydym hefyd yn cynnwys ysgrifeniadau Helen Blanche Roderick, a wasanaethodd yma yn 1917. Mae ei cherdd, The Land Girl, ynghyd â’i llun a’i bathodynnau gwisg, yn rhoi cipolwg byw o’i phrofiadau.

Oes gennych chi atgofion neu gysylltiadau teuluol â’r Land Girls yng Ngheredigion? Byddem wrth ein bodd yn eu clywed yn y sylwadau.

Happy International Women’s Day! 💜✨

This year’s theme, “Give to Gain,” celebrates generosity, collaboration, and the strength we build when we support one another.

Today we’re shining a light on the women who embodied that spirit here in Ceredigion as members of the Women’s Land Army. These “Land Girls” stepped into vital roles during both World Wars, replacing male farm workers and keeping the nation fed.

Around 23,000 women served in WWI, and more than 200,000 followed in WWII.

We’re sharing photographs from Ena Parry of Plas Llidiardau, capturing Land Girls hard at work in the Cardiganshire countryside. We’re also featuring the writing of Helen Blanche Roderick, who served locally in 1917. Her poem The Land Girl, along with her photograph and uniform insignia, offers a vivid glimpse into her experiences.

Do you have memories, stories, or family connections to the Land Girls in Ceredigion?

We’d love to hear them in the comments. ⬇️

Dydd Gŵyl Dewi | St David’s Day 🌼 🏴󠁧󠁢󠁷󠁬󠁳󠁿

(Ymddiheuriadau ei fod diwrnod yn hwyr, problemau technegol! / Apologies it's a day late, technical issues!)

Mae Dydd Gŵyl Dewi ers tro wedi bod yn ddathliad o iaith, diwylliant a chymuned Cymru—ac mae’r deunydd yn ein harchifau’n cynnig cipolwg hynod ddiddorol ar sut yr oedd yn cael ei farcio yn nechrau’r 1900au.

Ymhlith yr eitemau rydyn ni’n eu rhannu heddiw mae llyfryn dwyieithog o 1938 gan Adran Gymreig y Bwrdd Addysg. Yr oedd yn rhoi canllawiau i athrawon ar ddathlu Dydd Gŵyl Dewi drwy hanes, iaith a ffydd, gan ganolbwyntio ar ben-blwydd cyfieithiad William Morgan o’r Beibl i’r Gymraeg. 📖

Rydyn ni hefyd yn tynnu sylw at effemera o Wyliau Dydd Gŵyl Dewi a gynhaliwyd yn Eglwys Sant Mihangel, Aberystwyth (1914) ac yn Capel y Tabernacl, Aberteifi (1920). Un o uchafbwyntiau gŵyl Aberteifi oedd yr anerchiad gan John Thomas Job, Prif Fardd nodedig ei gyfnod.

Yn olaf, mae llyfr log ysgol o Ysgol Bronant yn 1916 yn cynnig disgrifiad cyfoethog o blant yn “gwisgo’r cennin,” yn rhoi gwersi ar hanes a chenedligrwydd Cymru, yn canu caneuon gwerin ac yn rhannu straeon o’r Mabinogi - y cyfan yn erbyn cefndir gaeaf oer, eiraog a realiti Cymru yn ystod cyfnod o ryfel.

Sut wnaethoch chi dathlu Dydd Gŵyl Dewi? Sut mae’n debyg neu’n wahanol i ddathliadau cynnar y 1900au? Hoffem glywed eich barn isod! 💬

St David’s Day has long been a celebration of Welsh language, culture, and community— and the material in our archives provides a fascinating glimpse into how it was observed in the early 1900s.

Among our records is a 1938 bilingual booklet from the Board of Education’s Welsh Department. It offered teachers guidance on celebrating St David’s Day through history, language, and faith, centring on the anniversary of William Morgan’s translation of the Bible into Welsh. 📖

We’re also featuring ephemera from St David’s Day Festivals held in the Church of Saint Michael in Aberystwyth (1914) and the Tabernacle Chapel in Cardigan (1920). A highlight of the Cardigan festival was the address being delivered by John Thomas Job, a celebrated Chief Bard of his time.

Finally, a school logbook from Ysgol Bronant in 1916 offers a rich description of children “sporting the leek,” giving lessons on Welsh history and patriotism, singing folk songs, and sharing stories from the Mabinogion— all against the backdrop of a cold, snowy winter and the reality of wartime Wales.

How did you like to celebrate St David’s Day today? How is it similar or different to celebrations in the early 1900s? We’d love to hear your thoughts below! 💬