Nikos Tsafos

Ήθος, ευγένεια, επαγγελματισμός — άνθρωπος χαμηλών τόνων, με βαθιά αφοσίωση στο καθήκον. Το ΥΠΕΝ θα είναι φτωχότερο χωρίς το Νίκο Ταγαρά.

Τα ειλικρινή μου συλλυπητήρια στην οικογένειά του και στους οικείους του.

Από την πρώτη στιγμή που η Ελλάδα έγινε καθαρός εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας ξεκίνησε και η κριτική για τις εξαγωγές («αυξάνουν τις τιμές», «δεν ωφελούν τους καταναλωτές», κτλ.).

Τελευταία έχει προκύψει ένα νέο αφήγημα: πουλάμε την ενέργεια τζάμπα το μεσημέρι όταν έχουμε περικοπές και την αγοράζουμε πίσω ακριβά το βράδυ.

Μια πρώτη ματιά στα δεδομένα διαψεύδει αυτό την εικόνα. Η χώρα μας είναι καθαρός εξαγωγέας όλο το εικοσιτετράωρο φέτος – εξάγουμε λίγο παραπάνω το μεσημέρι, αλλά και το βράδυ εξάγουμε σημαντικές ποσότητες (πάνω από 1 GW net).

Έχουμε επίσης χαμηλότερες τιμές από την γείτονα Βουλγαρία για όλες τις ώρες της ημέρας – άρα, ακόμα και το βράδυ, η τιμή στην Ελλάδα είναι πιο κάτω από την τιμή στη Βουλγαρία.

Όμως η πιο καθαρή απάντηση σε αυτό τον ισχυρισμό είναι να δούμε το εμπορικό ισοζύγιο ηλεκτρικής ενέργειας σε όρους ευρώ αντί για μεγαβατώρες.

Το 2014-2019, η Ελλάδα ξόδευε ~300 εκατ. € το χρόνο για να εισάγει ηλεκτρική ενέργεια. Το 2022-2023, στο αποκορύφωμα της ενεργειακής κρίσης, το έλλειμμα έφτασε τα ~550 εκατ. €.

Το 2024, όταν γίναμε καθαρός εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας, το πρόσημο άλλαξε. Πέρσι, όταν διευρύναμε τις εξαγωγές, είχαμε εμπορικό πλεόνασμα +262 εκατ. €. Και φέτος, που είμαστε σταθερά εξαγωγικοί, το πλεόνασμα είναι ήδη +341 εκατ. € για το πρώτο τρίμηνο.

Φυσικά σε ημερήσια βάση υπάρχουν διαφοροποιήσεις – κάποιες ώρες εξάγουμε με χαμηλή τιμή και κάποιες ώρες εισάγουμε με υψηλή τιμή. Αυτό είναι λογικό σε μια αγορά. Αλλά η συνολική εικόνα είναι ξεκάθαρη: η αξία των εξαγωγών είναι υπερπολλαπλάσια από το κόστος των όποιων εισαγωγών.

Σε αντιπαραβολή των δεδομένων για την ηλεκτρική ενέργεια στην Ελλάδα το 2026 και το 2019 προχώρησε ο υφυπουργός Περιβάλλοντος αρμόδιος για θέματα ενέργειας, Νίκος Τσάφος, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι αν και «έχουμε πολύ δουλειά ακόμα» στις τιμές ενέργειας, «η στροφή είναι εμφανής» γιατί η Ελλάδα:

- Έχει από τις χαμηλότερες τιμές χονδρικής στην ΕΕ
- Έχει τιμές λιανικής κάτω από τον ευρωπαϊκό μ.ό.
- Είναι μεγάλος καθαρός εξαγωγέας ρεύματος
- Είναι πρωταθλήτρια στις ΑΠΕ
- Διαθέτει ενισχυμένα δίκτυα
- Έχει εξωστρεφή ΔΕΗ

Τσάφος: Κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο η λιανική τιμή του ρεύματος, η Ελλάδα είναι μεγάλος καθαρός εξαγωγέας ρεύματος και πρωταθλήτρια Ο υφυπουργός Περιβάλλοντος καταγράφει την βελτιωμένη εικόνα στην ηλεκτρική ενέργεια σε σχέση με το 2019

Παρακολουθώ με ενδιαφέρον τη συζήτηση που έχει προκύψει από τη μελέτη του Green Tank με τίτλο «Τάσεις στη λιανική αγορά ηλεκτρισμού της Ελλάδας».

Το βασικό εύρημα της ανάλυσης – τουλάχιστον αυτό που αναπαράγουν τα μέσα – είναι το εξής: «Η λιανική αγορά ηλεκτρισμού της Ελλάδας παραμένει διαχρονικά από τις ακριβότερες στην ΕΕ-27 σε ό,τι αφορά το ανταγωνιστικό σκέλος των τιμολογίων που καθορίζεται από τους παρόχους».

Το Green Tank είναι σοβαρότατο ινστιτούτο και πάντα συμβάλει ουσιαστικά στο δημόσιο διάλογο. Στην συγκεκριμένη ανάλυση, όμως, εμπίπτει σε ένα «λογιστικό» λάθος. Να εξηγήσω.

Η ανάλυση βασίζεται στα στοιχεία της Eurostat (nrg_pc_204_c). Αναπαράγω για ευκολία τον σχετικό πίνακα. Το Green Tank εστιάζει στο λεγόμενο «ανταγωνιστικό σκέλος» – αυτό που στον πίνακα αναγράφεται ως «ενέργεια και προμήθεια» – και συμπεραίνει, σωστά, ότι το €161 για την Ελλάδα είναι ένα από τα ψηλότερα νούμερα στην Ευρώπη. Μέχρι εδώ καλά.

Το πρόβλημα προκύπτει από την σύγκριση με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στην Ελλάδα, το «ανταγωνιστικό σκέλος» δεν είναι απλά το «ανταγωνιστικό σκέλος» καθαυτό. Περιέχει (α) τις απώλειες του συστήματος και του δικτύου, και (β) όλα τα κόστη για την σταθεροποίηση του συστήματος (εφεδρείες και λοιπές υπηρεσίες).

Σε άλλες χώρες, αυτά τα κόστη συχνά συμπεριλαμβάνονται στις χρεώσεις δικτύου – αυτό άλλωστε φαίνεται και από τον πίνακα: η Ελλάδα έχει τις χαμηλότερες χρεώσεις δικτύου σε όλη την Ευρώπη (€33) και υπάρχουν χώρες με χρεώσεις δικτύου που είναι διπλάσιες και τριπλάσιες από αυτές που έχει η χώρα μας.

Συνεπώς το συμπέρασμα «η Ελλάδα πληρώνει πολύ ακριβά την ενέργεια» προέρχεται από μια παρερμηνεία των αριθμών. Υπάρχουν κόστη που εμείς βάζουμε στην στήλη «ενέργεια και προμήθεια» ενώ άλλες χώρες τα βάζουν στις «χρεώσεις δικτύου». Είμαστε πολύ ψηλά στη μία στήλη και πολύ χαμηλά στην άλλη στήλη. Το θέμα είναι λογιστικό και όχι ενεργειακό.

Στο ίδιο πρόβλημα εμπίπτει και η σύγκριση που κάνει το Green Tank μεταξύ χονδρικής και λιανικής. Για να πάει κάποιος από τη χονδρική στη λιανική πρέπει να προσθέσει (α) τους λογαριασμούς προσαυξήσεων (απώλειες, εφεδρείες, ευστάθεια συστήματος), (β) τις απώλειες στο δίκτυο του ΔΕΔΔΗΕ και (γ) το περιθώριο των εταιρειών προμήθειας.

Όταν υπολογίζει κανείς όλα τα κόστη στο σύνολο τους, το φαινομενικό «χάσμα» μεταξύ χονδρικής και λιανικής περιορίζεται σημαντικά, και άρα η κερδοφορία που παραμένει είναι αρκετά χαμηλότερη από αυτή που φαίνεται εκ πρώτης όψεως στα γραφήματα της ανάλυσης του Green Tank.

Να κλείσω με το αυτονόητο: τον καταναλωτή τον ενδιαφέρει η τελική τιμή και όχι σε ποια κατηγορία μπαίνουν τα επιμέρους κόστη – και στην τελική τιμή η χώρα μας είναι η 10η φθηνότερη της ΕΕ και 19% κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο για το 2025.

Το 2008, όταν η χώρα θέσπισε το τελευταίο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, η εγκατεστημένη ισχύς από ΑΠΕ στην Ελλάδα ήταν περίπου 1 GW – σχεδόν εξ’ ολοκλήρου (99%) αιολικά πάρκα. Το μερίδιο του λιγνίτη στο μείγμα ήταν πάνω από 50%, και το μερίδιο των ΑΠΕ ήταν μόλις 3,5%. Μια άλλη εποχή.

Σήμερα, η εγκατεστημένη ισχύς από ΑΠΕ είναι 18 GW, και οι ΑΠΕ καλύπτουν το 50% της εγχώριας παραγωγής. Με τις ΑΠΕ έχουμε γίνει ο τέταρτος μεγαλύτερος καθαρός εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη και έχουμε την 7η χαμηλότερη τιμή χονδρικής στο ευρωπαϊκό σύστημα. Η στροφή στις ΑΠΕ ρίχνει τις τιμές και μας θωρακίζει ενεργειακά.

Ταυτόχρονα, πέρα από τα 18 GW που είναι σε λειτουργία, υπάρχουν περίπου 60 GW που έχουν αδειοδοτηθεί περιβαλλοντικά και άλλα 30 GW που είναι στη διαδικασία της περιβαλλοντικής αδειοδότησης.

Το 2008, η χώρα χρειαζόταν να δώσει ώθηση στις ΑΠΕ. Σήμερα χρειάζεται νέους κανόνες για την εγκατάσταση επιπλέον σταθμών. Αυτή είναι η λογική και το σημείο εκκίνησης για το νέο χωροταξικό σχεδιασμό που βγήκε σήμερα σε Δημόσια Διαβούλευση.

Στα φωτοβολταϊκά, θεσπίζουμε οριζόντιους περιορισμούς για τις περιοχές NATURA, τα δάση, και άλλες ειδικές περιπτώσεις (π.χ., εθνικοί δρυμοί, μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, υγρότοποι Ραμσάρ, κτλ.).

Το βασικό κριτήριο περιορισμού στα Φ/Β είναι η στρεμματική κάλυψη μιας Περιφερειακής Ενότητας. Επειδή η σημερινή κατάσταση διαφέρει αρκετά ανάλογα με την περιοχή δεν έχει νόημα ένας οριζόντιος περιορισμός. Περιορίζουμε λοιπόν στο 1,5% της Περιφερειακής Ενότητας τα νέα έργα που μπορούν να αδειοδοτηθούν περιβαλλοντικά.

Στα αιολικά, αποκλείουμε την εγκατάσταση σε Δημοτικές Ενότητες με χαμηλό αιολικό δυναμικό (κάτω από 4 m/s), και θεσπίζουμε οριζόντια απαγόρευση για έργα σε υψόμετρο πάνω από τα 1.200 μέτρα. Τέλος, απαγορεύουμε την εγκατάσταση σε Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) – δηλαδή στης περιοχές NATURA που προστατεύουν τα πουλιά – εκτός αν αυτό προβλέπεται ρητά από την Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη, και μόνο αν το αιολικό δυναμικό είναι πολύ καλό (πάνω από 7,5 m/s).

Το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ βάζει νέους κανόνες ώστε να συνδυάσουμε καλύτερα την ενεργειακή μετάβαση με την προστασία του περιβάλλοντος και την κοινωνική συναίνεση για την περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ στη χώρα μας.

Οι ΑΠΕ από μόνες τους δεν εξασφαλίζουν χαμηλές τιμές. Αλλά ο συσχετισμός μεταξύ ΑΠΕ και χαμηλών τιμών είναι ξεκάθαρος.

Τις ημέρες που έχουμε εξαιρετική παραγωγή από ΑΠΕ – όταν οι ΑΠΕ καλύπτουν πάνω από το 90% της εγχώριας κατανάλωσης – η μέση τιμή χονδρικής φέτος είναι €67 η μεγαβατώρα (έως 20/5).

Αντίθετα, τις ημέρες που έχουμε περιορισμένη παραγωγή από ΑΠΕ, με τις ΑΠΕ να καλύπτουν λιγότερο από το 60% της ζήτησης, η μέση τιμή είναι €123.

Δηλαδή, στις τωρινές συνθήκες, έχουμε σχεδόν διπλάσιες τιμές χονδρικής (+85%) όταν η παραγωγή από ΑΠΕ είναι περιορισμένη.

Οι καταναλωτές φυσικά δεν πληρώνουν την τιμή χονδρικής. Αλλά η χονδρική αποτελεί τη βάση για τις τιμές λιανικής – και οι ΑΠΕ είναι ο βασικός μοχλός που έχουμε για να ρίξουμε τις τιμές.

Πως έχει αλλάξει το διασυνοριακό εμπόριο στην ηλεκτρική ενέργεια;

Πριν δέκα χρόνια, στις αρχές του 2016, εισάγαμε περίπου 1 TWh το μήνα ενώ οι εξαγωγές μας ήταν πρακτικά ανύπαρκτες. Φέτος, είμαστε στην ακριβώς αντίστροφη θέση: εξαγωγές 1+ TWh το μήνα και ελάχιστες εισαγωγές.

Με αυτή την επίδοση είμαστε, έως τώρα για το 2026, ο τέταρτος μεγαλύτερος καθαρός εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη (μετά από Γαλλία, Σουηδία και Κάτω Χώρες).

Οι εξαγωγές δεν είναι αυτοσκοπός. Αλλά εξάγει αυτός που έχει ανταγωνιστικό μείγμα. Με τον τρόπο τους, οι εξαγωγές επιβεβαιώνουν την στρατηγική επιλογή της κυβέρνησης να επενδύσει στις ΑΠΕ.

Και με αυτό το μείγμα έχουμε πλέον την 7η χαμηλότερη τιμή χονδρικής στην ΕΕ ως τώρα για το 2026 – αντί για την ψηλότερη τιμή χονδρικής που είχαμε το 2019.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας για τα νοικοκυριά στην Ελλάδα ήταν 18% κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο το 2ο εξάμηνο του 2025. Είχαμε, για δεύτερο συνεχόμενο εξάμηνο, την 10η χαμηλότερη τιμή σε όλη την ΕΕ.

Ακόμα και με όρους αγοραστικής δύναμης, η Ελλάδα είναι κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο, και με (οριακά) φθηνότερη τιμή από χώρες όπως η Ισπανία και η Πορτογαλία, που συχνά αναφέρονται στο δημόσιο διάλογο ως παραδείγματα προς μίμηση.

Η προσπάθεια για χαμηλότερες τιμές συνεχίζεται. Αλλά τα δεδομένα είναι ξεκάθαρα – και παρά τα όσα ακούγονται κατά καιρούς, η χώρα μας απέχει πολύ από την κορυφή του πίνακα με το ακριβότερο ρεύμα στην Ευρώπη.