18/10/2026
Anti Imperialist Action Ireland proudly remembers Vol. Máirtín Ó'Cadhain 🇮🇪
Cuimhníonn AIA inniu ar an t-Óglach Máirtín Ó Cadhain a bhásaigh ar an lá seo i 1970.
Rugadh an Cadhnach sa gCnocán Glas, i nGaeltacht Chonamara. D’fhás sé aníos i bpobal a raibh curtha faoin chois go han-mhór, pobal a raibh an-bocht. Déarfaidh sé níos déanaí ina shaol gurb é an fonn a mhuintir a fhuascailt óna leithid an cúis ar tháinig sé isteach sa ngluaiseacht Poblachtach. Tháinig sé chuig an Poblachtachas ó An Phoblacht á léamh agus é ag traenáil le bheith ina mhúinteoir thuais i mBleá Cliath, agus nuair a bhog sé abhaile go Conamara bhí sé thar a bheith gníomhach in Óglaigh na hÉireann.
I 1936 chaill sé a phoist mar mhúinteoir sa gCarn Mór de réir a chuid polataíochta. Théis é seo, bhog sé ar ais go mBleá Cliath, agus bhí ról lárnach aige san t-IRA, tofa ar Chomhairle na heagraíochta. Faraor, bheadh sé curtha faoi ghlais sa gCurrach le linn an Dara Cogadh Domhanda.
Chreid sé go gcaithfidh gluaiseacht na Gaeilge agus Gaeltachta a bheadh fite fuaite leis an streachailt ar son saoirse náisiúnta agus leis an cath aicme. Mar a scríobh sé san aiste cáiliúla Gluaiseacht na Gaeilge, Gluaiseacht Ar Strae: “Sé dualgas lucht na Gaeilge a bheith ina sóisialaigh […] Ní féidir an slánú seo a dhéanamh ach le Athghabháil na hÉireann – seilbh na hÉireann agus a cuid maoine uilig a thabhairt ar ais do mhuintir na hÉireann.”
Ina chuid gníomhaíochta agus scríbhneoireachta, chuir sé an meon polataíochta Poblachtach-Sóisialach seo chun cinn. Bhí sé mar bhall de Mhuintir na Gaeltachta sna 1930adaí agus níos déanaí bhí sé mar chuid den eagraíocht radacach Gaeilge Misneach chomh maith le tacaíocht a thabhairt don Ghluaiseacht Chearta Sibhialta Gaeltachta roimh deireadh a shaol. Thuig sé tábhacht an gnímh díreach agus eagrú pobail chun ceartas a bhaint amach.
Le linn na 1960adaí, tacaigh an Cadhnach leis an réimse nua den streachailt ar son saoirse náisiúnta. Anseo, thóg sé an líne réabhlóideach; chonaic sé go raibh gá leis an cath armtha agus deir sé gur cóir don chaipitleachas imeacht leis an teorainn.
Is cuimhinn linn é le bród,
Suaimhneas síoraí dá anam dílis 🇮🇪
——
Today, AIA remembers Vol. Máirtín Ó Cadhain who died on this day in 1970.
Ó Cadhain was born in An Cnocán Glas, in the Conamara Gaeltacht. He was born in a community which was incredibly poor and oppressed. He would say later in his life that it was the desire to liberate his people from this that brought him into the Republican movement. He came to Republicanism from reading An Phoblacht while training to be a teacher up in Dublin, and when he moved back home he became very active in the IRA.
In 1936 however he would lose his job as a teacher in Carnmore for his politics. After this, he moved back to Dublin and had a central role in the IRA there, even elected on the Army Council. However, he would be imprisoned during WW2.
He strongly believed that the movement for the Irish language and the Gaeltacht must be intertwined with the struggle for national liberation and with the class struggle. As he wrote in his famous essay The Irish Language Movement, A Movement Astray: “It is the duty of Gaelic revivalists to be socialists […] This [revival] is not possible without the reconquest of Ireland—Ireland and its
productive resources to be taken back into the control of the people.”
In all his activism and writing, he advanced this Socialist Republican politics. He was a member of Muintir na Gaeltachta in the 1930s agus later a part of the radical Irish language organisation Misneach as well as giving support to the Gaeltacht civil rights movement towards the end of his life. He understand the importance of direct action and community organising to attain our rights.
In the 1960s, he was supportive of the new phase of the national liberation struggle. Here he took the revolutionary line; he saw that there was a necessity for the armed struggle and said that capitalism should leave with the border.