Yuvareshmi Vayanashala 6643

അഭീതുവിന്റെ ആകാശക്കൊട്ടാരം: ഒരു വായനാനുഭവം
ഷബ്‌ന മോളിയുടെ 'അഭീതുവിന്റെ ആകാശക്കൊട്ടാരം' എന്ന ചെറുനോവൽ വായിച്ചപ്പോൾ മനസ്സിൽ തങ്ങിനിന്ന ചിന്തകളും വികാരങ്ങളുമാണ് ഈ കുറിപ്പിന് ആധാരം. ഒറ്റപ്പെടലിന്റെയും സാമൂഹിക സമ്മർദ്ദങ്ങളുടെയും ആഴങ്ങളിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെല്ലുന്ന ഒരു വൈകാരിക സഞ്ചാരമാണിത്.
🚂 ആദ്യ ഭാഗങ്ങളിലെ വിരസതയും ജീവിതത്തിൻ്റെ പൊരുളും
നോവലിന്റെ ആദ്യ മൂന്നു ഭാഗങ്ങൾ ഒരു ട്രെയിൻ യാത്രയുടെ വിരസത അനുഭവിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് തുടങ്ങുന്നു. ഒരുപാട് ട്രെയിൻ യാത്രകളിലൂടെ കടന്നുപോയ ഒരു വായനക്കാരൻ എന്ന നിലയ്ക്ക്, ആ വിരസത എനിക്കും പരിചിതമായിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ മടുപ്പിനപ്പുറം, നോവൽ പതുക്കെ ആഴത്തിലുള്ള സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളിലേക്ക് വാതിൽ തുറക്കുന്നു.
💔 നിഷേധിക്കപ്പെട്ട പ്രണയത്തിൻ്റെ ചോദ്യചിഹ്നം
നോവലിന്റെ കാതൽ, അന്യ രാജ്യക്കാരനെ സ്നേഹിച്ച അന്യമതസ്ഥയായ അഭീതുവിൻ്റെ ദുരന്തമാണ്. അവരുടെ സ്നേഹം ഒരു യാഥാർത്ഥ്യമാകും മുൻപേ, സമൂഹത്തിൻ്റെ ഇടപെടലുകൾ കാരണം ഇല്ലാതായിപ്പോവുന്നു. തകർന്നുപോയ ആ പ്രണയത്തിൻ്റെ ബാക്കിപത്രമായി, അഭീതു എന്ന കഥാപാത്രം ഒരു ചോദ്യമായി വായനക്കാരൻ്റെ മനസ്സിൽ അവശേഷിക്കുന്നു. പ്രണയത്തിന് അതിരുകളും മതങ്ങളും നിർണ്ണയിക്കുന്ന സമൂഹത്തിൻ്റെ ക്രൂരമായ മുഖമാണ് നോവലിസ്റ്റ് ഇവിടെ വരച്ചുകാട്ടുന്നത്.
🏥 ആശുപത്രി കാഴ്ചകളും മാനസിക സംഘർഷങ്ങളും
ആശുപത്രിയുടെ വിവരണത്തിലേക്ക് കഥ കടന്നപ്പോൾ, വായനയുടെ ഗതി മാറുന്നു. ഈ ഭാഗം ഓർമ്മിപ്പിച്ചത് ഖദീജ മുംതാസിൻ്റെ 'ബാർസ' എന്ന നോവലാണ്. മാനസികാരോഗ്യം വീണ്ടെടുത്തിട്ടും, രക്ഷിതാക്കൾ തിരികെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകാൻ വരാത്തതുകൊണ്ട് ആശുപത്രിയിൽ കഴിയേണ്ടി വരുന്ന പെൺകുട്ടിയോട് തോന്നിയ സഹാനുഭൂതി സ്വാഭാവികമായിരുന്നു. സ്നേഹബന്ധങ്ങളിലെ താളപ്പിഴകൾ ഒരാളുടെ ജീവിതത്തെ എത്രമാത്രം ഒറ്റപ്പെടുത്തുന്നു എന്ന് ഈ ഭാഗം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.
🌊 വൃദ്ധസദനത്തിലെ അമ്മയും കടലിൻ്റെ പ്രയോഗവും
നോവലിലെ മറ്റൊരു ഹൃദയസ്പർശിയായ മുഹൂർത്തമാണ് വൃദ്ധസദനത്തിൽ ഒറ്റപ്പെട്ടുപോയ ഒരമ്മയെ ബീച്ചിൽ വെച്ച് പരിചയപ്പെടുന്ന രംഗം. ഈ രംഗത്തെ മനോഹരമാക്കിയത് കടലിനെക്കുറിച്ചുള്ള വർണ്ണനയാണ്. "ഒരു ജന്മത്തിൻ്റെ ദുഃഖങ്ങൾ അലിയിച്ചുകളയാൻ വിധത്തിൽ ആർത്തിരമ്പുകയാണ് കടൽ" എന്ന പ്രയോഗം അത്രമേൽ തീവ്രമായി മനസ്സിൽ പതിഞ്ഞു.
ഇത് എം.ടി. വാസുദേവൻ നായരുടെ 'രണ്ടാമൂഴ'ത്തിലെ വിഖ്യാത വരികളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു:

"കടലിന് കറുത്ത നിറമായിരുന്നു. ഒരുകൊട്ടാരവും മഹാനഗരവും വിഴുങ്ങിയിട്ടും വിശപ്പടങ്ങാത്തപോലെ തീരത്തു തലതല്ലിക്കൊണ്ടിരുന്നു."

രണ്ട് പ്രയോഗങ്ങളിലും കടൽ എന്നത് ദുഃഖങ്ങളെയും ജീവിതഭാരത്തെയും അഗാധമായി ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു പ്രകൃതിയുടെ രൂപമായി മാറുന്നു.
💔 ഹൃദയസ്പർശിയായ സാമൂഹിക നിരീക്ഷണങ്ങൾ
നോവലിലെ അമ്മയുടെ വാക്കുകൾ ഏതൊരാളുടെയും ഹൃദയത്തെ സ്പർശിക്കുന്നതാണ്: "ഞാൻ മാത്രമല്ല എനിക്കുചുറ്റും ഒരുപാട് മനുഷ്യരുണ്ട്, ദുഃഖത്തെ പാല്പുഞ്ചിരിയിലൊതുക്കി ജീവിക്കുന്നവർ. വൃദ്ധസദനത്തിൽ മതില്കെട്ടിനുള്ളിൽ വാർദ്ധക്യത്തിൻ്റെ ശാപവും പേറി ജീവിക്കുകയാണ് ഞങ്ങൾ." വാർദ്ധക്യത്തിലെ ഒറ്റപ്പെടലിൻ്റെയും നിസ്സഹായതയുടെയും നേർചിത്രമാണ് ഈ വാക്കുകൾ.
ഇതിനൊപ്പം തന്നെ, ഗർഭപാത്രം വാടകയ്ക്ക് നൽകുന്ന മാനസിയും, "പരസ്പരം സ്നേഹിക്കാൻ മറന്ന് ദൈവത്തെ സ്നേഹിക്കാൻ നെട്ടോട്ടമോടുന്ന മനുഷ്യൻ" എന്ന നിരീക്ഷണവും ഇന്നത്തെ സമൂഹത്തിലെ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ തുറന്നുകാട്ടുന്നു.
ഉപസംഹാരം:
ട്രെയിൻ യാത്രയിലെ മടുപ്പിൽ തുടങ്ങി, സമൂഹം നിഷേധിച്ച പ്രണയത്തിൻ്റെ വേദനകളിലേക്കും, ഒറ്റപ്പെടലിൻ്റെയും സ്നേഹരാഹിത്യത്തിൻ്റെയും ആഴങ്ങളിലേക്കും ഇറങ്ങിച്ചെല്ലുന്ന ഒരു നോവലാണ് അഭീതുവിൻ്റെ ആകാശക്കൊട്ടാരം. വൈകാരികമായ രംഗങ്ങളിലൂടെയും ശക്തമായ നിരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെയും നോവലിസ്റ്റ് അഭീതു എന്ന ചോദ്യത്തെ വായനക്കാരൻ്റെ മനസ്സിൽ ഒരു നൊമ്പരമായി അവശേഷിപ്പിക്കുന്നു. ഷബ്‌ന മോളി എന്ന എഴുത്തുകാരിയുടെ സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധത ഈ രചനയിൽ വ്യക്തമായി കാണാം. എഴുത്തുകാരിയുടേതായി ഒരുപാട് ഭാവി രചനകൾക്ഉണ്ടാവട്ടെ ! അതിന്നായി കാത്തിരിക്കാം .

അച്ചടി വായനയിൽ നിന്ന് ചാറ്റ്‌ബോട്ടുകളിലേക്കുള്ള യാത്ര: ശൃംഖലയുടെ മാറ്റം, മനസ്സിന്റെയും

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ, ആധുനിക വായനക്കാർ ഒരു വലിയ വായനാപരിവർത്തനം അനുഭവിച്ചറിയുന്നു .അച്ചടിമാധ്യമങ്ങളിൽ നിന്ന് ഡിജിറ്റൽ ശൃംഖലകളിലേക്കുള്ള ഈ യാത്ര വെറും സാങ്കേതികമാറ്റമല്ല മറിച്ചു മനസ്സിന്റെയും ചിന്താശേഷിയുടെയും ഘടനാപരമായ മാറ്റമാണ്.

യുവാൽ നോഹ ഹരാരിയുടെ Nexus എന്ന പുസ്തകം വിവരശൃംഖലകളുടെ തന്ത്രശാസ്ത്രം (strategy of information network )എങ്ങനെ മനുഷ്യസമൂഹത്തെ മാറ്റിമറിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ ആഴമുള്ള വിശകലനം നൽകുന്നു.
അച്ചടിമഷീനുകൾ ഏകദിശമായ (linear )വിവരപ്രവാഹങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചപ്പോൾ, കമ്പ്യൂട്ടറുകളും AI ചാറ്റ്‌ബോട്ടുകളും സജീവവും നിരന്തരം പ്രതികരിക്കുന്നതുമായ ശൃംഖലകളായി മാറി.എന്നാൽ, വായനാശീലത്തിലെ ആഴവും സ്വതന്ത്രതയും ഈ മാറ്റത്തിനൊപ്പം നഷ്ടപ്പെടുന്നില്ലേയെന്ന് ചിന്തിക്കേണ്ട സമയമാണിത്.
അച്ചടിപുസ്തകങ്ങൾ വായിക്കുന്നത് ക്ഷമയും ആലോചനയും ആവശ്യപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രവർത്തിയാണ്
ഓരോ വാചകത്തിനും ഇടയിൽ ചിന്തിക്കാനും സംശയിക്കാനും അവ ഉൾക്കൊള്ളാനും മൗനത്തിന്റെ ഇടവേള ഉണ്ടാവേണം .
അച്ചടി വായന ആത്മവിശ്വാസവും ,സ്വതന്ത്ര ചിന്താശീലവും വളർത്തുന്ന ഒരു പരിശീലനം കൂടിയാണ് . മൗനം, ചിന്ത, പ്രത്യുത്തരം — ഈ മൂന്നു ഘടകങ്ങളാണ് അച്ചടി വായനയുടെ ഹൃദയം.
എന്നാൽ ഡിജിറ്റൽ സംവാദം വേഗതയുടെ ആകർഷണം നൽകുമ്പോൾ ആഴത്തിലുള്ള ചിന്താനഷ്ടവും സംഭവിക്കുന്നു എന്ന കാര്യം വിസ്മരിച്ചുകൂടാ
സോഷ്യൽ മീഡിയയും ചാറ്റ്‌ബോട്ടുകളും ആൽഗോരിതങ്ങളും ഇന്നത്തെ ആധുനിക വായനക്കാരുടെ മനസ്സിനെ തൽക്ഷണ പ്രതികരണങ്ങളുടെ ലോകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടു പോകുന്നു .വിവരങ്ങൾ ഉടനടി ലഭിക്കുന്നു, പക്ഷേ ചിന്തിക്കാനുള്ള സമയം കുറയുന്നു.
•Daniel Kahniman അദ്ദേഹത്തിന്റെ thinking fast and slow എന്ന പുസ്തകത്തിൽ വിശദീകരിക്കുന്നു ,System 1 ചിന്ത — വേഗതയേറിയ, വികാരാധിഷ്ഠിത, സ്വാഭാവിക പ്രതികരണം ഉളവാക്കുന്നു ഇന്നത്തെ കാലത്തിന്റെ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഇത്തരം ചിന്തകളാണ് ,ഇതുമൂലം
ആഴമുള്ള ആലോചനയും നിരൂപണശേഷിയും പിന്നോട്ട് പോകുന്നു.
വായനയുടെ പ്രക്രിയയിൽ നിന്ന് “സാവധാനം ഉൾക്കൊള്ളൽ” ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, മനസ്സ് വേഗതയുടെ അടിമയായി മാറുന്നു.
വിവരങ്ങൾ ധാരാളം ലഭിച്ചാലും, അറിവിന്റെ ആഴം കുറയുന്നു,ഇതാണ് ഈ കാലഘട്ടത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വിരോധാഭാസം.
ഹരാരി പറയുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യശൃംഖലയിൽ ഇപ്പോൾ പുതിയ അംഗങ്ങൾ ചേർന്നു — AI, ബോട്ടുകൾ, ആൽഗോരിതങ്ങൾ.
ഇവ മനുഷ്യനുമായി സംവദിക്കുന്നു, മറുപടി നൽകുന്നു, ചിലപ്പോൾ മനസ്സിന്റെ പ്രതിഫലനം പോലെയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ആധുനിക വായനക്കാർ ഇന്ന് ചോദ്യങ്ങൾക്കും ആശയങ്ങൾക്കും ആത്മപരിശോധനയ്ക്കും ചാറ്റ്‌ബോട്ടുകളെ സമീപിക്കുന്നു.
എന്നാൽ ഈ സംവാദം സ്വതന്ത്ര ചിന്തയെ പകരം വയ്ക്കുന്നോ, അതോ ആലോചനയെ പ്രോഗ്രാമുചെയ്ത മറുപടികളിലേക്ക് ചുരുക്കുന്നോ എന്നതാണ് പ്രധാന ചോദ്യമാകുന്നത്.

ഹരാരിയുടെ മുന്നറിയിപ്പ് വ്യക്തമാണ്:
കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നത്തുകൊണ്ട് സ്വതന്ത്രചിന്ത രൂപംകൊള്ളുമെന്ന് ഉറപ്പില്ല .
AIയും സോഷ്യൽ മീഡിയയും നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന, മാനിപുലേറ്റ് ചെയ്യാവുന്ന ശൃംഖലകളാണ്.അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആധുനിക വായനക്കാരുടെ ചിന്തയും വായനയും സ്വകാര്യതയില്ലാത്ത, നിരീക്ഷിത ബോധത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു.
അച്ചടി വായനയുടെ ആഴവും ഡിജിറ്റൽ ശൃംഖലയുടെ വേഗതയും തമ്മിൽ ബൗദ്ധിക സംവാദം (Intellectual debate)ആവശ്യമുണ്ട്.
വായനക്കാർക്ക് ആവശ്യമായത് വേഗതയല്ല, ആലോചനയ്ക്കുള്ള അവസരമാണ്.
AIയെ വായനയുടെ സഹായിയായി ഉപയോഗിക്കാം, പക്ഷേ വായനയുടെ പകരക്കാരനായി അല്ല.
അച്ചടി വായന നമ്മെ ചിന്തിക്കാൻ, സംശയിക്കാൻ, വിമർശിക്കാൻ, മൗനത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളാൻ പഠിപ്പിക്കുന്നു,
ഇവയാണ് സ്വതന്ത്ര ബൗദ്ധിക സമൂഹത്തിന്റെ ജീവൻരക്തം.
യുവാൽ നോഹ ഹരാരിയും ഡാനിയേൽ കാനെമനും നമ്മെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നത് ;
മാധ്യമം എന്താണെന്നതല്ല പ്രധാനപ്പെട്ടത് — വിവരങ്ങൾ എങ്ങനെ ഒഴുകുന്നു, ആരാണ് നിയന്ത്രിക്കുന്നത്, എങ്ങനെ അത് മനുഷ്യന്റെ ചിന്താശേഷിയെ സ്വാധീനിക്കുന്നു എന്നതാണ് നിർണായകം.അതുകൊണ്ടുതന്നെ
വായന പൂർണ്ണമായും ഡിജിറ്റലിന്റെ അധീനതയിലാവേണ്ടതില്ല.
അച്ചടി വായനയുടെ മന്ദഗതിയും ആഴവുമാണ് മനുഷ്യചിന്തയുടെ ഉറച്ച അടിത്തറ.
അത് നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് മാത്രമേ ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തേക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യബോധത്തോടെ നമുക്ക് കടക്കാനാകൂ.

മതത്തിന്റെ ഭാവി: ബോധത്തിന്റെ ഉണർവും അനന്തതയിലേക്കുള്ള അന്വേഷണവും

മനുഷ്യചരിത്രത്തിന്റെ കഥയിൽ, മതത്തിന്റെ സ്ഥാനം കേവലം ഒരു വിശ്വാസപ്രമാണത്തിനപ്പുറമാണ്; അത് മനുഷ്യന്റെ ആത്മാവിൻ്റെ അർത്ഥാന്വേഷണമാണ്. നക്ഷത്രങ്ങളിലേക്കു നോക്കി "എന്താണ്, എന്തിനാണ്?" എന്ന് ചോദിച്ച പ്രാചീന മനുഷ്യന്റെ അത്ഭുതബോധത്തിൽ നിന്നാണ് മതങ്ങൾ പിറവിയെടുത്തത്. എന്നാൽ, ആധുനികതയുടെ പ്രകാശത്തിൽ മനുഷ്യബോധം വളരുമ്പോൾ, മതത്തിൻ്റെ ഭാവി എന്നത് വിശ്വാസത്തിൻ്റെ പ്രശ്നമല്ല; അത് ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥം എന്ത്? എന്ന നിത്യമായ ആത്മീയ ചോദ്യത്തിൻ്റെ പുനർവ്യാഖ്യാനമാണ്.
ഒരുകാലത്ത്, വിശ്വാസം എന്നത് ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാനാവാത്ത ഉറപ്പുകളിലായിരുന്നു; അത് പരിശുദ്ധ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും പുരോഹിതന്മാരിലും കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ, ശാസ്ത്രവും യുക്തിയും ലോകത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുമ്പോൾ ആ പഴയ ഉറപ്പുകൾക്ക് സ്ഥാനമില്ലാതാവുന്നു.
ഭാവിയിൽ മതം നിലനിൽക്കുന്നത് അന്ധമായ അനുസരണയിലല്ല, മറിച്ച് ചോദ്യം ചെയ്തിട്ടും അത്ഭുതം നഷ്ടമാകാത്തവരിലാണ്. മതം സംശയത്തെ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല; കാരണം സംശയം ദൈവത്തെ നിഷേധിക്കുന്നതല്ല, അത് ദൈവത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ തേടുന്ന ഒരു ഉയർന്ന തരം വിശ്വാസമാണ്. ചോദ്യങ്ങളിലൂടെ മാത്രമേ ബോധത്തിന് വളരാനും, കൂടുതൽ ഉൾക്കാഴ്ച നേടാനും കഴിയൂ.
നമ്മുടെ ചിന്തകളിൽ 'വിശുദ്ധമായത്' എന്നും 'ലൗകികമായത്' എന്നും വിരുദ്ധമായി വേർതിരിക്കുന്ന ഒരു രീതിയുണ്ട്. ആത്മാവ് വസ്തുവിനോട് ചേരില്ലെന്ന് നാം തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നു. എന്നാൽ, ഭാവിയുടെ മനുഷ്യൻ അവയുടെ ഐക്യം തിരിച്ചറിയും.
ശാസ്ത്രം പ്രപഞ്ചത്തിൻ്റെ വിസ്മയങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തുമ്പോഴും, ഒരു കോശത്തിൻ്റെ അത്ഭുതം അനാവരണം ചെയ്യുമ്പോഴും, അത് ഉണർത്തുന്നത് ആദിമ മനുഷ്യൻ അനുഭവിച്ച അതേ അത്ഭുതബോധമാണ്. ഈ അനുഭവം തന്നെയാണ് മതത്തിൻ്റെ ആത്മാവ്. അതുകൊണ്ട്, ഭാവിയുടെ മതം വലിയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും പള്ളികളിലുമല്ല; മറിച്ച്, അസ്തിത്വം തന്നെ വിശുദ്ധമാണ് എന്ന ബോധത്തിൽ ഊന്നിയ ഒരു ജീവിതരീതിയായിരിക്കും.
മതിലുകൾ കെട്ടി "ഞങ്ങളാണ് ഏക സത്യം" എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച മതങ്ങളുടെ കാലം മാറുകയാണ്. സത്യം ഒരൊറ്റ ഭാഷയിലോ ചിന്താഗതിയിലോ പൂട്ടിയിടാൻ കഴിയില്ല.
ഭാവിയിലെ മതം "ഇതാണ് ഏകമാർഗം" എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുകയല്ല; മറിച്ച്, "വിവിധ മാർഗങ്ങൾ ചേർന്ന് നമ്മെ എന്താണ് പഠിപ്പിക്കുന്നത്?" എന്ന് പരസ്പരം ചോദിക്കും. വ്യത്യസ്തമായ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ ഏകതാനമായ വാദപ്രഘോഷണത്തിന് പകരം ആത്മാർത്ഥമായ സംവാദത്തിനും സമാഗമത്തിനും വഴി തുറക്കും. ഓരോ ആത്മാർത്ഥമായ ശബ്ദവും ദൈവീകമായ സംഗീതത്തിലെ ഒരു നാദമായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു കാലമായിരിക്കും അത്.
ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ട് പുറംലോകത്തെ വിപ്ലവങ്ങളുടെ (രാഷ്ട്രീയം, ശാസ്ത്രം, സാങ്കേതികവിദ്യ) കാലമായിരുന്നുവെങ്കിൽ, ഇന്നത്തെ നൂറ്റാണ്ട് ഒരു ആന്തരിക വിപ്ലവത്തിന്റെ തുടക്കമാകാം.
മതം ഇനി മരണാനന്തരം സ്വർഗ്ഗം നേടാനുള്ള ഒരു ഉടമ്പടി മാത്രമല്ല. മറിച്ച്, ജീവിതത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ആഴം തിരിച്ചറിയാനുള്ള ഒരു പ്രയാണമാണ്. ഈ യാത്രയിൽ, മുനിയും ശാസ്ത്രജ്ഞനും വിരുദ്ധരല്ല. ഇരുവരും ഒരേ രഹസ്യത്തിന്റെ അന്വേഷകരാണ്: ഒരാൾ മൗനത്തിലൂടെയും ധ്യാനത്തിലൂടെയും, മറ്റൊരാൾ ഗണിതത്തിലൂടെയും പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെയും.
സങ്കേതത്തിന് അപ്പുറം ഒരു പുലരി:
മതത്തിൻ്റെ ഭാവി അതിൻ്റെ നാശത്തിലല്ല, അതിൻ്റെ പരിവർത്തനത്തിൽ ആണ്. അതിന്റെ മർമ്മമായ സ്നേഹം, കാരുണ്യം, അത്ഭുതം എന്നിവയെല്ലാം ശാശ്വതമായിരിക്കും. എന്നാൽ അതിൻ്റെ ഭാഷയും ചിഹ്നങ്ങളും മാറേണ്ടിവരും.
നാമങ്ങളിലും ചിഹ്നങ്ങളിലും കുടുങ്ങിപ്പോയ മതങ്ങൾ, ആത്യന്തികമായി നാമരഹിതമായ ആത്മാവിലേക്കു വളരുമ്പോൾ മാത്രമേ യഥാർത്ഥ ദൈവബോധം ഉദയം ചെയ്യുകയുള്ളൂ.
ഒരുപക്ഷേ ഭാവിയുടെ അന്തിമമതം പേരില്ലാത്തതായിരിക്കും— വെറും ബോധമുള്ളത്. അത് എഴുതപ്പെടുന്നത് ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ അല്ല, മനുഷ്യബോധത്തിൽ. അത് പണിയപ്പെടുന്നത് പള്ളികളിലോ ക്ഷേത്രങ്ങളിലോ അല്ല; കാരുണ്യത്തിൻ്റെ ഓരോ പ്രവൃത്തിയിലും, മനുഷ്യഹൃദയത്തിലുമായിരിക്കും.

പ്രശസ്ത ചരിത്രകാരൻ യുവാൽ നോഹ ഹരാരിയുടെ പുതിയ പുസ്തകമാണ് 'നെക്സസ്'. സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വളർച്ച മനുഷ്യസമൂഹത്തിൽ ചെലുത്തുന്ന സ്വാധീനത്തെക്കുറിച്ചാണ് ഈ പുസ്തകം ചർച്ച ചെയ്യുന്നത്. ഇതിന്റെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ താഴെക്കൊടുക്കുന്നു:
* സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വളർച്ച:
* കൃത്രിമബുദ്ധി, ജൈവസാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവയുടെ വികാസം മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തും.
* ഈ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ മനുഷ്യന്റെ ചിന്തകളെയും വികാരങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.
* ഭാവിയിൽ മനുഷ്യൻ പലതരത്തിൽ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമാകും.
* മനുഷ്യന്റെ ഭാവി:
* സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വളർച്ച മനുഷ്യനെ ദൈവതുല്യനാക്കും.
* എന്നാൽ, ഈ മാറ്റങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും സമത്വത്തെയും അപകടത്തിലാക്കും.
* സാങ്കേതിക വിദ്യയുടെ വളർച്ചയിൽ മനുഷ്യൻ അവന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം നഷ്ട്ടപെടുത്താൻ സാധ്യതയുണ്ട്.
* സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങൾ:
* ഡാറ്റയുടെയും അൽഗോരിതങ്ങളുടെയും പ്രാധാന്യം വർധിക്കുന്നത് സാമൂഹിക അസമത്വങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും.
* സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ദുരുപയോഗം സ്വകാര്യതയെയും ജനാധിപത്യത്തെയും ഇല്ലാതാക്കും.
* സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഉപയോഗം ആഗോള തലത്തിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ട്ടിക്കും.
* ഹരാരിയുടെ നിരീക്ഷണങ്ങൾ:
* ഈ പുസ്തകത്തിൽ ഹരാരി തന്റെ നിരീക്ഷണങ്ങളെ പ്രവചനങ്ങളായി കണക്കാക്കുന്നില്ല.
* സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വളർച്ച മനുഷ്യന് ഗുണകരവും ദോഷകരവും ആകാം.
* ഭാവിയിലെ വെല്ലുവിളികളെ നേരിടാൻ മനുഷ്യൻ തയ്യാറെടുക്കണം.
* സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഉപയോഗം മനുഷ്യന്റെ ബുദ്ധിപരമായ കഴിവുകളെ നശിപ്പിക്കാനുള്ള സാധ്യതകളും ഉണ്ടാക്കുന്നു.

കൃഷി മനുഷ്യകുലത്തിനു കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്വങ്ങൾ നൽകിയെന്നും സ്വാതന്ത്ര്യം നഷ്ടപ്പെടുത്തിയെന്നും മറ്റൊരു പുസ്തകത്തിൽ ഹരാരി പറയുന്നു ,അതുപോലെ നിർമിത ബുദ്ധി മനുഷ്യ കുലത്തിന് ഹാനികരമായേക്കാം എന്നും പ്രസ്താവിക്കുന്നു ഇതെക്കുറിച്ചു താങ്കൾ എന്തുപറയുന്നു ?