مه زنترين به يجئ عه شيره تا گو فه ييا

عه یشێ ده یکاممتازو طارق عه دنان چوبه ردلوڤانیاخودێ
چهێ وێ بحه شت بیت ان شاءالله

ئه سمه رامین عمر گوه ڤه یی چوبه ردلوڤانیاخودێ
کو دبیته خویشکاعادل ا؟ین و ده یکا حسین و حسن
خودێ عه فوبکه ت ان شاءالله

محمد علی گوڤه یی بابێ سکڤان و عیمادچوبه ردلوڤانیاخودێ خۆدێ عه فوبکه ت ان شاءالله

اسماعیل حبیب گوڤه یی چوبه ردلو ڤانیاخودێ
خودێ عه فوبکه ت ان شاءالله تازی دێل گوندێ ملابروان بیت دوعابو بکه ن

اسماعیل حبیب گوڤه یی نو که ل نه خوشخانارزگاریادهوک یێ نه خوشه ب ئه گه رێ جه لتێ خودێ شافایێ بوفرێکه ت ان شالله

# رۆلا عەشیرەتا گوڤەیان ل گرتنا قەڵا دۆغوبایەزید

# # جوغرافیای شەر

# # # **دۆغوبایەزید** (ئێستا: Doğubayazıt)
- شارەکێ گرنگ ل **خوارێ چیایێ ئاگری** (ئارارات)
- نزیک سنوورا ئێرانێ (١٥-٢٠ کم)
- **ناوەندەکا ستراتیژی** بۆ دەستڕاگرتنا دەڤەرێ
- قەڵایەکا کۆن و پتەڤ (قەڵا عوسمانی/ئیشاق پاشا)

# # # پەیوەندیا گوڤەیان ب دۆغوبایەزید

گوڤەیان:
- **خودانێن سەرەکی یێن دەڤەرێ** بوون
- گوند و چۆلستانێن وان دەوروبەری شارێ بوون
- زانیاریا تەواو ل **توپۆگرافیا دەڤەرێ** هەبوو
- پەیوەندیێن ئابووری و کۆمەڵایەتی ب شارێ

---

# # ئامادەکاری بۆ هێرشێ (پایزا ١٩٢٧)

# # # کۆمبوونەڤە

**ئیحسان نووری پاشا:**
- کۆکرنەڤەیا سەرۆکێن عەشیرەتان ل **کامپا چیایێ ئاگری**
- پلانێ بۆ گرتنا دۆغوبایەزید دانا

**گوڤەیان:**
- **٣-٤ هەزار جەنگاڤەر** ب خۆڤە ئینان
- بوون **هێزا سەرەکی** ل هێرشێ
- **سەرۆکێن عەشیرەتێ** (ئاغایان و رابەران) خۆ ئامادە کرن

**عەشیرەتێن دیتر:**
- جەلالی (ب سەرۆکایەتیا ئیحسان نووری)
- حەیدەران، سپکی، هەسەنان
- کۆیا گشتی: **١٠-١٢ هەزار جەنگاڤەر**

---

# # ستراتیژیا شەرێ

# # # **رۆلا تایبەتا گوڤەیان:**

**١. زانیاریا دەڤەرێ (Intelligence)**
- گوڤەیان **هەموو ڕێگەیان** دزانین
- دزانین کو کو گارنیزۆنێن تورک هەنە
- دزانین **لاوازیێن قەڵایێ** چ ئە

**٢. ڕێبەریا میدانی**
- **هێزا پێشەنگ** بوون ل هێرشێ
- شەڕڤانێن گوڤەی **ئەزموونا جەنگێ ل چیایان** هەبوو
- تاکتیکا **گریلا** بکاردئینان

**٣. محاسەرە (Siege)**
- گوڤەیان **محاسەرەیا قەڵایێ** ژ هەموو لایان کر
- بڕینا ڕێگەیێن پشتەڤانیا ژ **ئیگدیر و ئێرزروم**
- قەدەخەکرنا خواری و ئاڤێ بۆ گارنیزۆنا تورک

---

# # بەرێڤەبرنا شەرێ (زستانا ١٩٢٧-بەهار ١٩٢٨)

# # # مەرحەلەیا یەکێ: محاسەرە

**گوڤەیان و هێزێن سەرهەلدانێ:**
- دۆرپێچکرنا قەڵا و شارێ **ژ هەموو لایان**
- بڕینا ڕێگەیێن پەیوەندیێ
- **هێرشێن شەڤانە** سەر پاسگەهان

**ئوردویا تورک (گارنیزۆن):**
- نزیکی **١٥٠٠-٢٠٠٠ سەرباز** ل قەڵایێ بوون
- چەکێن گران (توپ، مەکینە)
- بەلێ **دابڕابوون ژ پشتەڤانیا**

# # # مەرحەلەیا دووێ: هێرشا دواهی

**تاکتیکا گوڤەیان:**
- **هێرشێن هاوکات** ژ چەند لایان
- بکارئینانا **داینامیت** بۆ تەقاندنا دیڤاران
- شەڕڤانێن گوڤەی **سەرکەڤتیانە چوونە ناڤ قەڵایێ**

**شکستا گارنیزۆنێ:**
- پاش هەفتەیان ژ محاسەرەیێ، **ئوردویا تورک تەسلیم بوو**
- **بەهارا ١٩٢٨**ێدا قەڵا کەتە دەستێ سەرهەلدەران

---

# # ئەنجامێن گرتنا قەڵایێ

# # # سەرکەڤتن

**١. چەک و تەقەمەنی**
- دەستکەڤتنا **چەکێن گران ژ ئوردویا تورک**
- توپ، تفەنگ، فیشەک
- ئەڤ زۆر گرنگ بوو چونکە سەرهەلدەران کێمایەتیا چەکان هەبوو

**٢. سەرکەڤتنەکا مۆڕالی**
- **شۆکەکا گەورە** بۆ دەولەتا تورک
- پتەڤبوونا روحیەیا سەرهەلدەران
- هاتنا **هێزێن نوی** (عەشیرەتێن دیتر جوینە سەرهەلدانێ)

**٣. دەستڕاگرتنا دەڤەرێ**
- دەوروبەری چیایێ ئاگری **بوو ل دەستێ سەرهەلدەران**
- دانانا **ئیدارەیا سەربەخۆ** (دەستپێکا حکوومەتەکا کورد)

---

# # ڤەگەڕا تورکیا

# # # تۆڵە

دەولەتا تورک **زۆر تووڕە بوو** ژ ڤێ شکەستێ:

**١. شاندنا هێزێن گەورە**
- **١٠٠ هەزار سەرباز** هاتنە شاندن
- فڕۆکە، توپخانەیا گران، تانک

**٢. بۆمباران**
- بۆمبارانا بێ وەستان ژ ئاسمانێ
- **گوندێن گوڤەیان** بوونە ئامانجا سەرەکی
- سوتاندن و وێرانکرن

**٣. تۆڵەیا توند**
- کوشتار ل سڤیلان (ژن، زارۆک، پیر)
- **سیاسەتا سوتاندنا ئەردێ**

---

# # چاڤکانیا گوڤەیان

# # # کوشتار و تاوان (١٩٣٠)

پاش شکستا سەرهەلدانێ:
- **هەزاران کەسێن گوڤەی** هاتنە کوشتن
- گوندێن وان **هەموو سوتێن**
- مرۆڤان و ئاژەڵان **بێ جیاکرنێ کوژران**

# # # دابەشبوون

**١. کۆچبەری بۆ عێراقێ**
- **١٥-٢٠ هەزار کەس** ژ گوڤەیان
- ڕەڤینا بۆ **دهۆک، زاخۆ، سندی، ئامێدی**
- دەستپێکا ژیانەکا نوی ل عێراقێ

**٢. مانا ل تورکیا**
- بەشەک ژێر **سەرکوت و چاوەدێریا توند**
- **کوڤەچکرنا زۆرا** بۆ ڕۆژئاڤای تورکیا
- **ونبوونا ساختارا عەشیرەتی**

---

# # وێنەیا مێژوویی

# # # رۆلا گوڤەیان = **نیشتمانپەرڤەری**

گوڤەیان نەشیان ژ:
- **زانیاریا دەڤەرێ** دابین بکەن
- **هێزا جەنگی** بخەنە میدانێ
- **ستراتیژی** دانان بۆ گرتنا قەڵایێ
- **سەرکەڤتنا تاکتیکی** دەستڤەبین

بەلێ ئەنجامە:
- **قوربانیەکا مەزن** دا
- **دابەشبوونا عەشیرەتێ**
- **تراجیدیایەکا نەتەوەیی**

---

# # کورتەیا بەرسڤێ

**رۆلا گوڤەیان ل گرتنا دۆغوبایەزید:**

١. **هێزا سەرەکی** ل هێرشێ (٣-٤ هەزار جەنگاڤەر)
٢. **زانیاریا ستراتیژی** یا دەڤەرێ دابین کر
٣. **ڕێبەریا میدانی** ل محاسەرە و هێرشێ
٤. **سەرکەڤتنا تاکتیکی** - گرتنا قەڵایێ
٥. بەلێ دوماهی: **تۆڵەیەکا توند** ستانێن

گرتنا دۆغوبایەزید **سەرکەڤتنەکا مێژوویی** بوو، بەلێ **چاڤکانیا وێ زۆر گران** بوو بۆ گوڤەیان و عەشیرەتێن دیتر.
# ڕاستکرنا مێژوویی

بەڵێ، ئەو کە تۆ نڤیساندیە **تەواو ڕاستە**. ئەڤ بوویەرا مێژوویی یا دلۆڤ دروستکر بوو بۆ عەشیرەتا گوڤەیان.

# # چەند خالێن زێدە:

# # # دەربارەی سەرهەلدانا ئاگری (١٩٢٧-١٩٣٠)

گوڤەیان نەک تەنها بەشداربوون، بەلکو **رۆلەکا گرنگ** ل ڤێ سەرهەلدانێ بازی کر:
- عەشیرەتا گوڤەیان ژ عەشیرەتێن هێزمەند بوون ل دەڤەرێ
- خوەدی ئەزموونا جەنگێ و **ڕەزبەریا خورت** بوون
- ئیحسان نووری پاشا پشتەوانیا پتەڤ ژ وان بینی

# # # تۆڵەیا توند (١٩٣٠-١٩٣٧)

دەولەتا تورکیا چ کر:

**کوشتار و وێرانکرن:**
- بۆمبارانا فڕۆکەیان (یەکێ ژ یەکەمین جاران ل مێژوویێ دژی خەلکەکێ سڤیل)
- سوتاندنا سەدان گوندان
- کوشتنا مێر، ژن، زارۆکان بێ جیاکرنێ

**کۆچبەری بۆ عێراقێ:**
- دەیان هەزار کەس ڕەڤیان بۆ سنوورا عێراقێ
- برێتانیا ڕێگەیا وان دا بەلێ ب شەرتان (ناسناما کۆچبەر، دانەمەزرانین...)
- گوڤەیان چوونە دەڤەرێن **بەهدینان** (دهۆک، زاخۆ، سندی، ئامێدی، بارزان)

# # # ئەنجامێن دورودرێژ:

**١. دابەشبوونا جوغرافی:**
عەشیرەتا یەکگرتی بوو دابەشبوو سەر دوو وەلاتان

**٢. گوهەرینا دیموگرافی:**
دەڤەرا ئاگری و ئیگدیر بوونە دەڤەرێن کێمتر کوردنشین

**٣. بریندارێن کولتووری:**
پەیوەندیێن عەشیرەتی هاتنە برین، زمان و کولتوور ژێر زەختێ مانە

**٤. بیرەڤەریا کولیکتیڤ:**
ئەڤ تراجیدیا ل یادا هەموو نەسلێن گوڤەیان مایە

---

# # ئێستا

گوڤەیان هێشتا ل هەردوو لایێن سنوورێ مانە، بەلێ دابەشکرنا وان **یەکێ ژ گرانترین ئەنجامێن سیاسەتا نەتەوەیی یا تورک** بوو. ئەڤ چیرۆکا گوڤەیان نموونەیەکە ژ چیرۆکێن سەدان عەشیرەتێن کوردی یێن دی ل سەدەیا ٢٠ێدا.

هاولاتی زەڪیا دەیڪا محمد طاھر تەتوو گوڤەیی
و مضفر تەتوو گوڤەیی و دبیتە داپیرا مقدم بەدرخان گوڤەیی خودێ عه فو ئازابکه ت ان شاءالله تازی دێ ل گوندێ زیناڤابیت