Meiktila District ECD

09/10/2026

အယ်နီညိုအကြောင်း သိကောင်းစရာ၊ အယ်နီညိုနှင့် ပတ်သက်၍ ကြိုတင်ကာကွယ်ဆောင်ရွက်သင့်သည့် အချက်များနှင့် လိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်သည့် အချက်များအား အများပြည်သူများသိရှိစေရန် ရည်ရွယ်၍ မျှဝေလိုက်သည်။

01/10/2026

၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအတွင်း ၁ -၉ - ၂၀၂၆ ရက်နေ့မှ ၃၀-၉-၂၀၂၆ ရက်နေ့အထိ မိတ္ထီလာမြို့၏ ဝန်းကျင်လေထုအရည်အသွေး လေ့လာဆန်းစစ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်

မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊မိတ္ထီ လာမြို့နယ်၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဦးစီးဌာန၊ လက်ထောက်ညွှန်ကြား‌ရေးမှူးရုံး၌ Scentroid SL-50 လေထု အရည် အသွေး တိုင်းတာရေးစက်ဖြင့် Particulate Matter 2.5 (PM2.5)၊ Particulate Matter 10 (PM10)၊ Sulphur Dioxide (SO2)၊ Nitrogen Dioxide (NO2)၊ Ozone (O3)၊Carbon Monoxide (CO)၊ စသည့် Parameter (၆) မျိုးအား (၂၄) နာရီ ပုံမှန်တိုင်းတာပြီး လေ့လာဆန်းစစ်လျက်ရှိပါကြောင်းနှင့် လေထု အရည် အသွေး အညွှန်းကိန်းအားဖြင့်.PM2.5၏ ရလဒ်သည် လေထုအရည်အသွေး လက်ခံနိုင်သော အဆင့်တွင် တည်ရှိပြီး CO၊ SO2၊ O3၊NO2နှင့် PM10၏ ရလဒ်များသည် လေထုအရည်အသွေးကောင်းမွန်သော အဆင့်တွင် တည်ရှိ‌နေပါကြောင်း ‌တွေ့ရှိရပါသည်။
လေထုအပူချိန်၊ လေတိုက်နှုန်း၊ လေတိုက်ခတ်ရာလမ်းကြောင်း၊ စိုထိုင်းမှု၊ မိုးရွာသွန်းမှု အခြေအနေ၊ မော်တော်ယာဉ်အသုံးပြုမှုအခြေအနေ၊ ပူပြင်းခြောက်သွေ့မှုကြောင့် ဖုန်မှုန့်ပျံ့လွင့်မှု၊ စက်ရုံများမှ ထုတ်လွှတ်အခိုးအငွေ့များ ထုတ်လွှတ်မှုအခြေအနေနှင့် ဝန်းကျင်လေထု အရည်အသွေး တိုင်းတာသည့်နေရာ အနီးဝန်းကျင် အခြေအနေတို့အပေါ်မူတည်၍ တိုင်းတာရရှိသည့် ဝန်းကျင်လေထုအရည်အသွေးရလဒ်များသည် ပြောင်းလဲမှုရှိနိုင်ပါကြောင်း သုံးသပ်ရရှိပါသည်။

30/09/2026

30/09/2026

18/09/2026

ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ သတင်းကဏ္ဍ

UNEP: ကမ္ဘာ့အပူချိန် ၁.၅°C ကန့်သတ်ချက်ကို မကြာမီ ကျော်လွန်နိုင်
ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုသည် ပါရီသဘောတူညီချက်၏ 1.5°C ကန့်သတ်ချက်ကို မကြာမီ ကျော်လွန်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂပတ်ဝန်းကျင်အစီအစဉ် (UNEP) မှ သတိပေးလိုက် ပါသည်။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံအသီးသီးအနေဖြင့် ပြင်းထန်သော ရာသီဥတုဒဏ်ကို ရင်ဆိုင်နိုင်ရန် မြို့ပြ များတွင် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နေကြောင်း တိုက်တွန်းထားသည်။
Source: UNEP: World set to cross 1.5°C global warming, but can still limit, adapt to and return from higher temperatures (၂-၉-၂၀၂၆ ရက်နေ့)

UNEP: ရာသီဥတုနှင့် လေထုသန့်ရှင်းရေး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုမှ ၁၅ ဆအထိ အကျိုးအမြတ်ရနိုင်
ကုလသမဂ္ဂပတ်ဝန်းကျင်အစီအစဉ် (UNEP)နှင့် ရာသီဥတုနှင့် လေထုသန့်ရှင်းရေးပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့ (Climate and Clean Air Coalition - CCAC) တို့၏ အစီရင်ခံစာသစ်အရ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် လေထုညစ်ညမ်းမှုလျှော့ချရေးအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသည့် ၁ ဒေါ်လာ တိုင်းသည် စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အကျိုးအမြတ် ၁၅ ဒေါ်လာအထိ ပြန်လည် ရရှိနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထား ပါသည်။ အဆိုပါလုပ်ငန်းစဉ်များကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းဖြင့် ၂၀၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် လေထုညစ်ညမ်းမှုကြောင့် သေဆုံးရမှု ၁၄၄ သန်းကို ကာကွယ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
Source: UN: Every US$1 invested in climate and clean-air action can return US$15 | Climate & Clean Air Coalition (၇-၉-၂၀၂၆ ရက်နေ့)

G7 ထိပ်သီးအစည်းအဝေးအဆုံးတွင် ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ရည်မှန်း ချက်များချမှတ်
G7 ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် ခေါင်းဆောင်များသည် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို ဟန့်တားရန် အတွက် ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှုလျှော့ချရေးနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး ဆိုင်ရာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရည်မှန်းချက်အသစ်များကို အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။
Source: https://www.mumbaimirror.com/topics/environmental-conservation (၈-၉-၂၀၂၆ ရက်နေ့)

၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ငလျင်ကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် သက်ရောက်မှု
၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ဖြစ်ပွားခဲ့သော အင်းအား ၇.၇ မဂ္ဂနီကျူရှိ ငလျင်အပြီး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် သက်ရောက်မှုများနှင့် ရေရှည်တည်တံ့သော ပြန်လည် ထူထောင်ရေးဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်များကို Environment, Health and Safety Myanmar (EHS Myanmar) က လေ့လာသုံးသပ်မှုအား MIMU သတင်းတွင် ဖော်ပြထားပါသည်။
Source: Environment, Health and Safety Myanmar (EHS Myanmar)/ MIMU (၁၂-၈-၂၀၂၆ ရက်နေ့)

အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံအတွင်း မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုဖြစ်စဉ်နှင့် မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာ နိုင်သည့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာထိခိုက်မှုများ
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၄ ရက် ညနှောင်းပိုင်းမှစတင်ပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ အာနက် ကရာကာတော (Anak Krakatau) မီးတောင်သည် ပြင်းထန်စွာ ပေါက်ကွဲခဲ့ပြီး ၎င်းနောက်ပိုင်း စက်တင်ဘာ ၆ ရက်နေ့တွင်လည်း နောက်ထပ် မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှု နှစ်ကြိမ် ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း ဘူမိဗေဒနှင့် မီးတောင်ဗေဒအေဂျင်စီများက ထုတ်ပြန်ထားပါသည်။ ၎င်းမှ ထွက်ပေါ်လာသော မီးတောင်ပြာများနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် လေထုအတွင်းသို့ ကီလိုမီတာပေါင်းများစွာ မြင့်မားစွာ ပျံ့နှံ့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ချော်ရည်များနှင့်အတူ ကီလိုမီတာ ၇၀၀ (မိုင် ၄၃၅) အကွာအဝေးအထိ ကြားရလောက်အောင် ထိတ်လန့်ဖွယ်ရာ အသံကြီးများထွက်ပေါ်ခဲ့ပါသည်။ မီးတောင်မှ ထွက်လာသည့် မီးတောင်ပြာများသည် မြို့တော် ဂျကာတာ (Jakarta) ဘက်အထိ ပျံ့နှံ့ လာခဲ့သောကြောင့် ဂျကာတာရှိ ဆိုနာနို-ဟတ်တာ အပါအဝင် လေဆိပ် ၈ ခုအထိ ပိတ်ထားခဲ့ရပြီး လေဆိပ်များ ပိတ်လိုက်ရသည့်အတွက် လေကြောင်းခရီးစဉ်ပေါင်း ၁,၅၅၈ ခု ထိခိုက်ဖျက်သိမ်းခဲ့ရပြီး ခရီးသည် ၁၇၀,၀၀၀ ခန့် လေဆိပ်များတွင် ပိတ်မိနေခဲ့ရပါသည်။ လက်ရှိတွင် အာဏာပိုင်များက မီးတောင်အနီးတဝိုက် သတိပေးချက်များ ထုတ်ပြန်ထားပြီး အခြေအနေကို ဆက်လက်စောင့်ကြည့် နေဆဲဖြစ်ပါသည်။ အဆိုပါ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်သည် ဒေသတွင်းလေကြောင်းလိုင်းများနှင့် လူမှု စီးပွားဘဝများကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေရုံမျှမက ရေရှည်တွင် ဆိုးရွားလှသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲ သက်ရောက်မှုများကိုပါ ဖြစ်ပေါ်လာစေနိုင်ကြောင်း သုတေသနပြုချက်များအရ သိရှိရပါသည်။
မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် အဓိကဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာထိခိုက်မှုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည် -
(၁) လေထုညစ်ညမ်းခြင်းနှင့် အက်ဆစ်မိုး (Acid Rain) ရွာသွန်းနိုင်ခြင်း
မီးတောင်ပေါက်ကွဲရာမှ ထွက်လာသော မီးတောင်ပြာများတွင် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုက် (SO₂) ၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် (CO₂) နှင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကလိုရိုက် (HCl) ကဲ့သို့သော အဆိပ်သင့် ဓာတ်ငွေ့များ အမြောက်အမြားပါဝင်ပါသည်။ အဆိုပါ ဓာတ်ငွေ့များသည် လေထုထဲရှိ ရေငွေ့များနှင့် ဓာတ်ပြုကာ အက်ဆစ်မိုး (Acid Rain) အဖြစ် ပြန်လည်ရွာသွန်းနိုင်သဖြင့် အနီးနားရှိ သစ်တောဂေဟ စနစ်များ၊ စိုက်ပျိုးရေးမြေများနှင့် သဘာဝရေကန်များကို အက်ဆစ်ဓာတ်မြင့်မားစေပြီး ပျက်စီးဆုံးရှုံး မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။
(၂) ရေအရင်းအမြစ်များ အဆိပ်သင့်ခြင်းနှင့် ရေထုညစ်ညမ်းခြင်း
လေထုထဲမှ လွင့်ပါးလာသော မီးတောင်ပြာမှုန်များနှင့် အမှုန်အမွှားများသည် မြစ်ချောင်း၊ အင်းအိုင်များနှင့် သောက်သုံးရေကန်များအတွင်းသို့ ကျရောက်စုပုံလာနိုင်ပြီး ပြာများတွင် ပါဝင်သော ဖလိုရိုက် (Fluoride) နှင့် လေးလံသော သတ္တုဓာတ် (Heavy Metals) များသည် ရေထုကို ညစ်ညမ်း စေပြီး ရေနေသတ္တဝါများ သေကျေပျက်စီးခြင်းနှင့် ဒေသခံပြည်သူများ သောက်သုံးရေပြတ်လပ်ခြင်း၊ ရောဂါဘယထူပြောခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်ပါသည်။
(၃) မြေဆီလွှာ ပျက်စီးခြင်းနှင့် ဂေဟစနစ် မညီမမျှဖြစ်ခြင်း
မီးတောင်ပြာများ အလွန်အကျွံ ဖုံးလွှမ်းသွားသော စိုက်ပျိုးမြေများတွင် အပင်များ နေရောင်ခြည် ရရှိမှု လျော့နည်းကာ အလင်းမှီစုဖွဲ့ခြင်း (Photosynthesis) မလုပ်ဆောင်နိုင်တော့ဘဲ သီးနှံများ ပျက်စီး ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါသည်။ ရေတိုတွင် မြေဆီလွှာများ အက်ဆစ်ဓာတ်လွန်ကဲကာ စိုက်ပျိုး၍ မရအောင်ပျက်စီးနိုင်သကဲ့သို့၊ ဒေသတွင်းရှိ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များနှင့် အပင်များ၏ ရှင်သန်မှု ဂေဟစနစ်ကွင်းဆက်ကိုလည်း ရုတ်တရက် ပျက်ပြားသွားစေနိုင်သည်။
(၄) ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် မီးတောင်ဆောင်းရာသီ (Volcanic Winter) အာနိသင်
အာနက် ကရာကာတော မီးတောင်မှ ထွက်လာသည့် ဆာလ်ဖာအမှုန်အမွှား (Sulfate Aerosols) များသည် လေထုအပေါ်ယံလွှာ (Stratosphere) ထိ ရောက်ရှိသွားပါက နေရောင်ခြည်ကို ကမ္ဘာမြေပေါ်သို့ မကျရောက်အောင် ပြန်လည်ရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်းဖြစ်စဉ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး ယင်းဖြစ်စဉ်ကြောင့် ကမ္ဘာ့အပူချိန်ကို ယာယီအားဖြင့် လျော့ကျသွားစေနိုင်သဖြင့် ဒေသတွင်း ရာသီဥတုဖောက်ပြန်မှုများနှင့် စိုက်ပျိုးရေးရာသီများ ကမောက်ကမဖြစ်မှုကို ကြုံတွေ့ရနိုင်ပါသည်။
သုံးသပ်ချက်
ထို့ကြောင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုသည် အိမ်နီးချင်းအာဆီယံဒေသတွင်း နိုင်ငံများဖြစ်သော မိမိတို့နိုင်ငံအထိ လေကြောင်းလိုင်းနှင့် လေထုအရည်အသွေး (Air Quality) ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ ရှိလာနိုင်သဖြင့် လေထုညစ်ညမ်းမှုအညွှန်းကိန်း (AQI) နှင့် မိုးရေချိန် များ၏ အက်ဆစ်ဓာတ် (pH Level) ကို စဉ်ဆက်မပြတ် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးသွားရန် လိုအပ်ကြောင်း တင်ပြအပ်ပါသည်။
Source: XINHUA NEWS နှင့် The World Organization of Volcano Observatories (wovo.iavceivolcano.org)(၇-၉-၂၀၂၆)

အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဩဂုတ်လသည် ၁၉၀၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း အပူဆုံးလဖြစ်
“အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဩဂုတ်လသည် ၁၉၀၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း အပူဆုံးလဖြစ်ကြောင်း သိရ သည်။ အိန္ဒိယသည် ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် မှတ်တမ်းများ စတင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း နိုင်ငံ၏အပူဆုံး ဩဂုတ်လကို ကြုံတွေခဲ့ရပြီး ပျှမ်းမျှအပူချိန်မှာ 28.01C ကိုရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု အိန္ဒိယမိုးလေဝသ ဌာနကပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုပျှမ်းမျှအပူချိန်မှာ ဩဂုတ်လအထိ ကာလရှည်ပျှမ်းမျှအပူချိန်အထက် 0.67C ရှိခဲ့သည်ဟု အိန္ဒိယမိုးလေဝသဌာနက ပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါရလဒ်များကို အိန္ဒိယ မိုးလေဝသဌာနက ဩဂုတ်လကုန်တွင် ထုတ်ပြန်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအပူချိန်သည် ပျှမ်းမျှ အပူချိန် 28.0C ရှိခဲ့သည့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တုန်းက တင်ခဲ့သည့် ဩဂုတ်လအတွက် စံချိန်ဟောင်းကို ချိုးခဲ့သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ မုတ်သုံမိုးရေချိန်သည် ဩဂုတ်လတွင် သာမာန်ထက် ၁၆% လျော့နည်း နေခဲ့သသည်။ အယ်နီညို အခြေအနေများကြောင့် ဩဂုတ်လတွင် အပူချိန်မြင့်တက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ အယ်နီညိုသည် သဘာဝအလျောက်ဖြစ်ပေါ်သော ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ တစ်ဝန်းတွင် လေကြောင်းများ၊ လေဖိအားများနှင့် မိုးရွာသွန်းမှုပုံစံများကို အပြောင်းအလဲဖြစ်စေ သော မိုးလေဝသဖြစ်စဉ်ဖြစ်သည်” ဟု Eleven Media Group သတင်းတွင်ဖော်ပြထားပါသည်။
Source: Eleven Media Group (၂-၉-၂၀၂၆)

လေထုညစ်ညမ်းမှု ပိုမိုဆိုးရွာလာခြင်းကြောင့် မလေးရှားပြည်သူများ အခက်တွေ့နေရ
အင်ဒိုနီးရှားတောမီးမှ ထွက်ပေါ်လာသော မီးခိုးများကြောင့် မလေးရှားနိုင်ငံ ဆာရာဝက်ခ် ပြည်နယ်တွင် စက်တင်ဘာလ (၁) ရက်နေ့က လေထုအရည်အသွေးပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့ပြီး အသက်ရှူ လမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဝေဒနာခံစားရမှုများ မြင့်တက်လာပြီး ဒေသခံများက နှာခေါင်းစည်းများ အလု အယက်ဝယ်ယူနေကြသည်။ လောနီယိုကျွန်းပေါ်ရှိ ဆာရာဝက်ခ်ပြည်နယ် မြိုတော်ကူချင်းတွင် လေထုညစ်ညမ်းမှုအညွှန်းကိန်း (AQI) ၄၀၇အထိ ရောက်ရှိခဲ့ခြင်းအပါအဝင် ခရိုင် ၆ ခု၌ အန္တရာယ် ရှိသောအဆင့် AQI စံချိန်များကိုရောက်ရှိခဲ့သည်။ အမျိုးသားလမ်းညွှန်ချက်များအရ အညွှန်းကိန်း ၃၀၀ ထက်ကျော်လွန်ပါက အန္တရာယ်ရှိသောအဆင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ၅၀၀ ထက်ကျော်လွန်ပါက ဒေသအတွင်း အရေးပေါ်အခြေအနေ ထုတ်ပြန်ရန် စဉ်စားနိုင်သည်။ ကူချင်းမြို့ရှိ ကျောင်းများကို လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပတ်ကတည်းက ပိတ်ထားခဲ့ပြီး ပြည်နယ်အတွင်း မီးခိုးမြူကာ နှာခေါင်းစည်းပစ္စည်း ပြတ်လပ်မှုများ ကြုံတွေနေရသည်။ အသက် ၃၇ နှစ်အရွယ် ဒေသခံအိုင်ဗာနားမေဆွန်က ၎င်းသွား ရောက်ခဲ့သည့် ဆေးဆိုင် ၅ ဆိုင်လုံးတွင် အမှုန့်အမွှားများကို စစ်ထုတ်ပေးနိုင်သော နှာခေါင်းစည်း များကုန်နေကြောင်း ရနိုင်တာဆိုလို့ ပုံမှန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ နှာခေါင်းစည်းတွေပဲ ရှိတော့တယ်။ အဲဒါတွေက အနုစိတ်မီးခိုးမြူအမှုန်အမွှားတွေကို ကာကွယ်ဖို့ မထိရောက်ပါဘူးဟု သူကပြောခဲ့ သည်” ဟု Eleven Media Group သတင်းတွင်ဖော်ပြထားပါသည်။
Source: Eleven Media Group (၂-၉-၂၀၂၆)

တရုတ် နှင့် နီပေါတွင် ရေဘေးကြောင့် သေဆုံးသူ ၁၀၀၀ ကျော်ထိရှိလာ
“တရုတ်နှင့် နီပေါတို့တွင် ဩဂုတ်လ (၂၆) ရက်နေ့ကတည်းက ရေခဲမြစ်ရေလျှံမှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၁၀၀၀ ကျော်လွန်ခဲ့ပြီဖြစ်ပြီး ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့များသည် ရေအားလျှပ်စစ် ဥမင်လိုဏ် ခေါင်းများအတွင်း ပိတ်မိနေသည်ဟု ယူဆရသော လူပေါင်းများစွာ အပါအဝင် အသက်ရှင်ကျန်ရစ် သူများကို ရှာဖွေလျက်ရှိသည်။ မြင့်မားသော တောင်တန်းပေါ်ရှိ ရေခဲမြစ်ပြိုကျမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာ သည့် ရေခဲရေ၊ ကျောက်တုံးများနှင့် အပျက်အစီးများ ပါဝင်သော တစ်ဟုန်ထိုးစီးဆင်းလာသည့် ရေလှိုင်းကြီးသည် နီပေါနိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ အိမ်ခြေများကို သုတ်သင်ရှင်းလင်းခဲ့ပြီး ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှု ပေါင်းများစွာကိုဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ရာ လူပေါင်း ၄၅၀၀ နီးပါး ပျောက်ဆုံးနေဆဲဖြစ်သည်။ နီပေါကယ်ဆယ် ရေးအဖွဲ့များသည် ဥမင်လိုဏ်ခေါင်း အသီးသီးတွင် ပိတ်မိနေသည်ဟု ယုံကြည်ရသော ရေအား လျှပ်စစ်အလုပ်သမား ၁၀၀ ခန့်ကို ကယ်ထုတ်နိုင်ရန် အချိန်နှင့်တပြေးညီ အပျက်အစီးများကို တူးဖော်ခြင်း၊ အပေါက်ဖာခြင်းနှင့် မိုင်းခွဲခြင်းများကို ပြုလုပ်လျက်ရှိသည်” ဟု Eleven Media Group သတင်းတွင်ဖော်ပြထားပါသည်။
Source: Eleven Media Group (၂-၉-၂၀၂၆)

၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ–နိုဝင်ဘာအတွင်း ရာသီဥတုအခြေအနေ၊ အယ်လ်နီညိုနှင့် မီးခိုးမြူငွေ့အန္တရာယ် အလားအလာ
Win, Ph.D (AD)
၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလမှ နိုဝင်ဘာလ ကာလအတွင်း အာဆီယံဒေသ၏ ရာသီဥတု အခြေအနေသည် မီးလောင်မှုနှင့် မီးခိုးမြူငွေ့အခြေအနေများအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိလာနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသော အယ်လ်နီညို (El Niño) အခြေအနေ ပိုမိုအားကောင်းလာ နိုင်ခြင်းနှင့် ဒေသအများစုတွင် ပုံမှန်ထက် မိုးရွာသွန်းမှုနည်းပါးနိုင်ခြေတို့ကြောင့် ခြောက်သွေ့မှု၊ မီးလောင်မှုနှင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် မီးခိုးမြူငွေ့အန္တရာယ်များကို ဆက်လက်စောင့်ကြည့်ရန် လိုအပ် မည်ဖြစ်သည်။
အနောက်တောင်မုတ်သုံရာသီမှ အကူးအပြောင်းကာလသို့
၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လအတွင်း အာဆီယံဒေသတစ်ဝန်းတွင် အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ အခြေအနေများ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ပြီး အောက်တိုဘာလဆန်းပိုင်းအထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နိုင် မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။
အနောက်တောင်မုတ်သုံရာသီအတွင်း မြေပြင်အနီး လေထုအလွှာများတွင် အရှေ့တောင်ဘက် (သို့မဟုတ်) အနောက်တောင်ဘက်မှ လေများ အဓိကတိုက်ခတ်လေ့ရှိသည်။ ထိုကာလတွင် မုတ်သုံ မိုးတိမ်များသည် အီကွေတာ၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိနေသဖြင့် အာဆီယံမြောက်ပိုင်းဒေသများ တွင် မိုးရာသီအခြေအနေများ ရှိနေချိန်၌ အာဆီယံတောင်ပိုင်းဒေသများတွင် မိုးနည်းခြောက်သွေ့ ရာသီ အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။
အောက်တိုဘာလဆန်းပိုင်းခန့်တွင် အနောက်တောင်မုတ်သုံရာသီမှ မုတ်သုံအကူးအပြောင်း ကာလသို့ ရောက်ရှိလေ့ရှိပြီး ထိုအချိန်တွင် လေတိုက်နှုန်း လျော့နည်းလာကာ လေတိုက်သည့် ဦးတည်ရာများလည်း အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ထို့အပြင် မုတ်သုံမိုးတိမ်များသည် တောင်ဘက်သို့ ရွေ့လျားလာပြီး အီကွေတာအနီးသို့ ရောက်ရှိလာသဖြင့် အီကွေတာဒေသတွင် မိုးရွာသွန်းမှု ပိုမိုများပြားလာနိုင်သည်။
စက်တင်ဘာလတွင် မိုးရွာသွန်းမှုနည်းပါးနိုင်
၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအတွင်း အာဆီယံဒေသအများစု၌ ပုံမှန်ထက် မိုးရွာသွန်းမှု နည်းပါးနိုင်ခြေရှိကြောင်း ခန့်မှန်းထားသည်။ အထူးသဖြင့် Maritime Continent ၏ တောင်ပိုင်း တစ်ဝက်တွင် ပုံမှန်ထက် မိုးရွာသွန်းမှုနည်းပါးနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားမည်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် စက်တင်ဘာလမှ နိုဝင်ဘာလအထိ ကာလတစ်လျှောက်တွင်လည်း ယင်းဒေသအများစု၌ ပုံမှန်ထက် မိုးရွာသွန်းမှု နည်းပါးနိုင်ခြေမြင့်မားကြောင်း Model များက ခန့်မှန်းထားသည်။
မိုးရွာသွန်းမှုနည်းပါးခြင်းသည် မြေဆီလွှာနှင့် မြေအပေါ်ယံရှိအမှိုက်များ ခြောက်သွေ့လာ စေနိုင်ပြီး မီးလောင်မှုဖြစ်ပေါ်ရန် ပိုမိုလွယ်ကူသော အခြေအနေများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ၊ သစ်တောနှင့် သဘာဝနယ်မြေများအတွင်း မီးအသုံးပြုမှု များကို အထူးဂရုပြုရန် လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။
အယ်လ်နီညိုနှင့် အပူချိန်မြင့်တက်မှု
လက်ရှိတွင် အယ်လ်နီညို (El Niño) အခြေအနေ ဖြစ်ပေါ်နေပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလမှ နိုဝင်ဘာလအထိ ကာလအတွင်း အယ်လ်နီညိုအခြေအနေ အားကောင်းနိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းထား သည်။ အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်သည် အာဆီယံဒေသအများစုတွင် မိုးရွာသွန်းမှု ပုံမှန်အောက် လျော့နည်း နိုင်ခြေကို တိုးမြင့်စေနိုင်သည့်အပြင် အပူချိန်မြင့်တက်လာနိုင်ခြေကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလနှင့် နိုဝင်ဘာလအထိ ကာလတစ်လျှောက်၌ အာဆီယံဒေသ အများစုတွင် ပုံမှန်ထက် အပူချိန်မြင့်မားနိုင်ခြေ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရပါသည်။
မီးလောင်မှုနှင့် မီးခိုးမြူငွေ့အန္တရာယ်
ရာသီဥတုခန့်မှန်းချက်များအရ အယ်လ်နီညိုအခြေအနေ အားကောင်းနိုင်ခြင်း၊ ပုံမှန်ထက် မိုးရွာသွန်းမှုနည်းပါးနိုင်ခြင်းနှင့် အပူချိန်မြင့်မားနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် အာဆီယံတောင်ပိုင်းဒေသများ တွင် မီးလောင်မှုနှင့် မီးခိုးမြူငွေ့အခြေအနေ ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင်သည့်အလားအလာ ရှိနေပါသည်။
အထူးသဖြင့် အရှေ့တောင်ဘက် သို့မဟုတ် အနောက်တောင်ဘက်မှ လေများ ဆက်လက် တိုက်ခတ်နေပါက မီးလောင်မှုများမှ ထွက်ပေါ်လာသော မီးခိုးမြူငွေ့များသည် လေစီးကြောင်းနှင့် အတူ အခြားဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့နိုင်ပြီး နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် မီးခိုးမြူငွေ့ညစ်ညမ်းမှု (Transboundary Haze Pollution) ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေ မြင့်တက်လာနိုင်ပါသည်။
ထို့အပြင် အယ်လ်နီညိုအခြေအနေ အားကောင်းနေမည့်ကာလတွင် ကာလရှည် မိုးမရွာဘဲ ခြောက်သွေ့နေသည့် အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားလာနိုင်သည်။ ယင်းအခြေအနေ သည် မီးလောင်မှုဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေကို တိုးမြင့်စေပြီး မီးခိုးမြူငွေ့ညစ်ညမ်းမှုနှင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် မီးခိုးမြူငွေ့အန္တရာယ်ကိုလည်း ပိုမိုမြင့်တက်စေနိုင်ပါသည်။
အာဆီယံမြောက်ပိုင်းဒေသများအတွက် အခြေအနေ
အာဆီယံမြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် မီးလောင်မှုနှင့် မီးခိုးမြူငွေ့ဖြစ်ပေါ်မှုအခြေအနေသည် ယေဘုယျအားဖြင့် သိသာစွာ ဆိုးရွားလာမည်မဟုတ်ဟု ခန့်မှန်းထားသော်လည်း ပုံမှန်ထက် မိုးရွာ သွန်းမှုနည်းပါးနိုင်သည့်ဒေသများတွင် Hotspot များ တိုးပွားလာနိုင်ခြေရှိနေမည် ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် မီးလောင်မှုအန္တရာယ်ကို ရာသီဥတုအခြေအနေနှင့် ဆက်စပ်၍ ဒေသအလိုက် ကြိုတင်သုံးသပ်ခြင်း၊ Hotspot အခြေအနေများကို စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် မီးလောင်မှုဖြစ်ပွားပါက အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးတို့သည် အရေးကြီးပါသည်။
Source: https://asmc.asean.org/asmc-seasonal-outlook (2-9-2026)

ကမ္ဘာ့ Mangroove သစ်တောတွေ အန္တရာယ်ပိုများလာ — မြန်မာနိုင်ငံအတွက်လည်းအရေးကြီး
UNEP — ၂၀၂၆ မေလ
UNEP ရဲ့ လတ်တလော Mangroove သစ်တောဆိုင်ရာ အချက်အလက်တွေအရ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း Mangroove တွေဟာ ကမ်းရိုးတန်းဖွံ့ဖြိုးရေး၊ ငါးမွေးမြူရေး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ ညစ်ညမ်းမှုနဲ့ ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုတို့ကြောင့် ဆက်လက်ခြိမ်းခြောက်ခံနေရပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ Mangroove တွေနဲ့ ဆက်စပ် နေတဲ့ မျိုးစိတ် ၁,၅၃၃ မျိုးအနက် ၁၅% ခန့်ဟာ မျိုးသုဉ်းနိုင်ခြေအန္တရာယ်ရှိနေပါတယ်။ Mangroove တွေဟာ ကာဗွန်သိုလှောင်မှု၊ ကမ်းရိုးတန်းကာကွယ်မှု၊ ငါးလုပ်ငန်းနဲ့ ဒေသခံ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း အတွက် အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
UNEP – UN Environment Programme
ဒါကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်လို မန်ဂရုဖ်ဧရိယာကျယ်ပြန့်တဲ့ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ဒီကိစ္စက ကမ္ဘာ့ပတ်ဝန်းကျင်သတင်းနဲ့ တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေပါတယ်။
UNEP — Mangrove Forests⁠

နီပေါနိုင်ငံတွင် ရေကြီးရေလျှံမှုကြောင့် စာသင်ကျောင်းမျောပါမသွားမီ ကျောင်းအုပ်ကြီးက ကျောင်းသား ၉၀၀ ကို အချိန်မီ ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးနိုင်ခဲ့
- နီပေါနိုင်ငံမှ ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး ရာဂျန်ဒရာ ဒဝါဒီ (Rajendra Dawadi) သည် သူ၏ စာသင်ခန်းအတွင်း ရှိနေစဉ် ရေကြီးရေလျှံမှုများ နီပေါနိုင်ငံ တြိရှုလီချိုင့်ဝှမ်းအတွင်းသို့ စီးဝင် လာ ပြီး နေအိမ်များ၊ တံတားများနှင့် ကျေးရွာများကို ဖျက်ဆီးနေပြီဟု လုပ်ဖော် ကိုင်ဖက်တစ်ဦးက လာရောက်သတိပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆရာမတစ်ဦးထံသို့လည်း ဖုန်းဖြင့် ထပ်မံသတိပေးချက် ရရှိခဲ့ပြီး ခဏအကြာတွင် ကျောင်းသားမိဘတစ်ဦးကလည်း ကလေးကို အိမ်သို့ပြန်ခေါ်ရန် ရောက် ရှိလာခဲ့သည်။ အန္တရာယ်ဖြစ်ပွားမှုကို အတည်မပြုနိုင်သေးသော်လည်း ကျောင်းအုပ်ကြီး ဒဝါဒီ တွင် စဉ်းစားနေရန် အချိန်မရှိခဲ့ပါ။ သူသည် ကျောင်းခေါင်းလောင်းကို ချက်ချင်းထိုး၍ ကျောင်း သားများနှင့် ဝန်ထမ်းများကို ကျောင်းဆောင်အတွင်းမှထွက်ကာ ကုန်းမြင့်ရာသို့ အမြန်သွားကြရန် အမိန့်ပေးခဲ့ သည်ဟု ၎င်းက Associated Press (AP) သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
၎င်းသည် ကျောင်းသားများ၏ နောက်မှ တောင်ကုန်းဆီသို့ လိုက်ပါသွားစဉ် ရေလှိုင်းကြီး သည် သူ၏အနောက်ဘက်တွင် လျှင်မြန်စွာမြင့်တက်လာခဲ့ပြီး ဘေးကင်းသည့် တောင်ကုန်းပေါ် ရောက်ရှိချိန်တွင် တစ်ချိန်ကသူကိုယ်တိုင် ကျောင်းသားအဖြစ် ပညာသင်ကြားခဲ့ဖူးပြီး နှစ်ပေါင်း များစွာ စာသင်ပြပေးခဲ့သော အဆိုပါကျောင်းမှာ ရေဆိုး၊ ညွန်၊ ကျောက်တုံးများနှင့် အမှိုက်သရိုက် များပါဝင်သည့် လှိုင်းလုံးကြီးအောက်သို့ မြုပ်ဝင်ပျောက်ကွယ်သွားသည်ကို လှမ်းကြည့်ခဲ့ရသည်။ ကျောင်းဝန်ထမ်းနှစ်ဦးမှာမူ အချိန်မီမလွတ်မြောက်နိုင်ခဲ့ဘဲ ယနေ့အထိ ပျောက်ဆုံးနေဆဲဖြစ် ကြောင်း Associated Press (AP) တွင် ဖော်ပြထားပါသည်။
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် တရုတ်-နီပေါ နယ်စပ်တွင် ရေခဲမြစ်များ ပြိုကျရာ မှ ဆူနာမီကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော ရေကြီးရေလျှံမှု နှင့် ရွှံ့နွံဘေးအန္တရာယ် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ၆ ရက် မြောက် နေ့အထိ ပျောက်ဆုံးနေသူ ဦးရေမှာ ၅,ဝဝဝ နီးပါးအထိ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး၊ တရုတ်နိုင်ငံ တိဗက် ဘက်ခြမ်းတွင်လည်း သေဆုံးသူ ၁၆ ဦးရှိပြီး ၅၄၆ ဦး ပျောက်ဆုံးနေကြောင်း သိရှိရသည်။
Source: ဘီးဒူးရ်၊ နီပေါ (AP) (၁.၉.၂၀၂၆)
https://apnews.com/article/nepal-flash-floods-school-principal-rajendra-dawadi-de0b24519de6514dd150737c2a729d97
၂၀၂၇ ခုနှစ်တွင် El Niño ရာသီဥတု ဖြစ်စဉ်သည် သမိုင်းတွင် အားအပြင်းဆုံး ဖြစ်လာနိုင်
ကုလသမဂ္ဂနှင့် ကမ္ဘာ့မိုးလေဝသအဖွဲ့ (WMO) တို့၏ ထုတ်ပြန်ချက်များအရ လက်ရှိ ဖြစ်ပေါ် နေသော အယ်လ်နီညို (El Niño) ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်သည် အလွန်လျင်မြန်စွာ အားကောင်းလာနေပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ် ၁,၀၀၀ အတွင်း အကြီးမားဆုံးနှင့် အပြင်းထန်ဆုံး "စူပါ အယ်လ်နီညို" ဖြစ်လာရန် နီးပါး သေချာနေပါကြောင်း၊ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ ဗဟိုချက် အပူချိန်သည် ပျမ်းမျှထက် သိသိသာသာ မြင့်တက်နေပြီး အမြင့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ပျမ်းမျှထက် ၄ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ်အထိ မြင့်တက်လာနိုင် ကြောင်း၊ ၂၀၂၇ ခုနှစ်တွင် စံချိန်တင် အပူဆုံးနှစ် ဖြစ်လာစေမည်ဖြစ်ပြီး မိုးခေါင်ရေရှားမှု၊ ရေကြီးရေလျှံမှု၊ တောမီးလောင်မှုနှင့် ပြင်းထန်သော အပူလှိုင်းများကို ကမ္ဘာအနှံ့ ပိုမိုဆိုးရွားစွာ ကြုံတွေ့ရနိုင်ကြောင်း၊ ယခုလက်ရှိအခြေအနေတွင် ရာသီဥတုဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် နိုင်ငံအများအပြားတွင် စိုက်ပျိုးရေး ထိခိုက်ကာ စားနပ်ရိက္ခာ အထွက်နှုန်း ကျဆင်းခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိကြောင်း၊ ယင်းအခြေအနေသည် ကမ္ဘာ့စားသောက်ကုန် စျေးနှုန်းများကို မြင့်တက် စေပြီး လူပေါင်း သန်း ၅၀ ခန့်ကို ပြင်းထန်သော ငတ်မွန်းခေါင်းပါးမှု ဘေးသို့ တွန်းပို့နေကြောင်း၊ ကာဗွန် ထုတ်လွှတ်မှုများကို လျှင်မြန်စွာ မလျှော့ချဘဲ ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုကို တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်း မမြှင့် တင်ပါက အနာဂတ်တွင် ယခုထက် ပိုမိုဆိုးရွားသည့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များနှင့် ရင်ဆိုင်ရမည်ဟု ပညာရှင်များနှင့် ကုလသမဂ္ဂ တို့က သတိပေးထားပါကြောင်း The Guardian သတင်းတွင် ဖော်ပြထားပါသည်။
Source:https://www.theguardian.com/environment/2026/sep/03/el-nino-supersizing-before-our-eyes-united-nations (၃ - ၉ - ၂၀၂၆)

မီးခိုးမြူထူထပ်မှုကြောင့် မလေးရှားဆာရာဝပ်ပြည်နယ်ရှိ ဆီရီယန်ခရိုင်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေငြာ
အိမ်နီးချင်း အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ဖြစ်ပွားနေသည့် တောမီးလောင်ကျွမ်းမှုများမှ ထွက်ပေါ် လာသော မီးခိုးမြူများကြောင့် လေထုညစ်ညမ်းမှုအန္တရာယ်ရှိသည့်အဆင့်သို့ မြင့်တက်လာပြီး နောက် မလေးရှားနိုင်ငံ ဆာရာဝပ်ပြည်နယ်ရှိ ဆီရီယန် (Serian) ခရိုင်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြေငြာလိုက်ကြောင်း သိရသည်။
ဆီရီယန်ခရိုင်ရှိ စက်တင်ဘာ ၄ ရက် မွန်းလွဲ ၂ နာရီတွင် လေထုညစ်ညမ်းမှုအညွှန်း (API) ၅၂၁ အထိ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး ယင်းသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွင်း နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်မီးခိုးမြူများ မလေးရှားနိုင်ငံကို သက်ရောက်မှုရှိလာချိန်မှစ၍ အမြင့်ဆုံးအဆင့်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။
ဆီရီယန်ခရိုင်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာရန် မလေးရှားဘုရင် ဆူလ်တန်အီဘရာဟင်မ် အစ်ကန်ဒါက သဘောတူခွင့်ပြုခဲ့ကြောင်း မလေးရှားဝန်ကြီးချုပ်ရုံးက စက်တင်ဘာလ ၄ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်သည်။
အဆိုပါဆုံးဖြတ်ချက်ကို လေထုညစ်ညမ်းမှုခံနေရသည့် ဒေသ၏ လေထုအရည်အသွေး အခြေအနေ၊ ဆာရာဝပ်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် သက်ဆိုင်ရာဌာနများ၏ အကြံပြုချက်များကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပြီး ချမှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားပါသည်။
အစိုးရအနေဖြင့် အခြေအနေကို ဆက်လက်စောင့်ကြည့်ကာ လေထုညစ်ညမ်းမှုလျှော့ချရေး အစီအမံများ၊ ပြည်သူများထံ လိုအပ်သည့် သတင်းအချက်အလက်များနှင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်များ ဖြန့်ဝေခြင်းအပါအဝင် လိုအပ်သည့်လုပ်ငန်းများကို ချက်ချင်းဆောင်ရွက် သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးက ဆိုသည်။
Ref : The Straits Times
Ref: Pupular News Journal ( 5 September 2026 )

18/09/2026

“ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးကဏ္ဍ”

တို့ကမ္ဘာမြေတစ်ခွင် သာယာလှစေဖို့ သဘာဝကိုထိန်းသိမ်းစို့
ကမ္ဘာမြေကြီးပေါ်တွင် သက်ရှိသက်မဲ့ပေါင်းမြောက်များစွာတို့သည် ရေ၊ လေ၊ မြေ၊ တောတောင်စသည့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ရပ်ဝန်းနှင့်အတူ အပြန်အလှန် အမှီသဟဲပြု နေထိုင်လာ သည်မှာ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီဖြစ်ပါသည်။ သက်တမ်းကြာမြင့်ပြီဖြစ်သည့် မိမိတို့၏ မိခင်ကမ္ဘာကြီး ရေရှည်တည်တံ့ပြီး အစဉ်သာယာလှပစေရန် သဘာဝပေါ် ချစ်မြတ်နိုးပြီး ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ခြင်း တာဝန်ကို ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူသားတိုင်းမှ ဆန်းသစ်တီထွင်နိုင်သည့် အတွေးအခေါ် အမြှော်အမြင်များကို အသုံးပြုကာ အမျိုးသားရေးတာဝန်တစ်ရပ်အနေဖြင့် မိမိတို့ပြုပြင် ဆောင်ရွက် သွားရမည်ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာမြေသည် သက်ရှိများ စားသောက်ရန် အအစားအစာ၊ ဝတ်ဆင်ရန် အဝတ်အထည်၊ နေထိုင်ရာ အိမ်ရာများအတွက် ထောက်ပံ့ပေးသလို သောက်သုံးရန် ရေ၊ ရှူရှိုက်ရန် လေ၊ နားခိုရန် သစ်ပင်တို့ သာမက လူသားတို့အတွက် သယံဇာတများ၊ စွမ်းအင်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးပါသည်။ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုသည်မှာ မြေထု၊ ရေထု၊ လေထု၊ ရာသီဥတု၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာတို့ ပါဝင်သည့် လူသားတို့ဝန်းကျင်ရှိ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းအချက်များကိုလည်းကောင်း၊ တိရစ္ဆာန်နှင့် အပင် အမျိုးမျိုးတို့၏ သက်ရှိဇီဝဆိုင်ရာ အကြောင်းအချက်များကိုလည်းကောင်း၊ သမိုင်း၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ လူမှုရေးနှင့် ပသာဒအလှအပဆိုင်ရာ အကြောင်းအချက်များကိုလည်းကောင်း ဆိုသည်ဟု ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဥပဒေတွင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။ သို့ပါ၍ လူသားများနေထိုင်ရာ ကမ္ဘာမြေနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တို့သည် "ကိုင်းကျွန်းမှီ ကျွန်းကိုင်းမှီ" ဆိုသလို အပြန်အလှန်ဆက်နွယ်ပြီး အပြန်အလှန် အကျိုးပြုနေကြသည်မှာ လူသားအားလုံး၏ မျက်မြင်ပင်ဖြစ်သည်။
ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်များသည် နိုင်ငံတိုင်း၊ လူသားတိုင်းအတွက် အထူးလို အပ်လာသည်နှင့်အညီ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၅ ရက်မှ ၁၇ ရက်အထိ ဆူဝီဒင်နိုင်ငံ၊ စတော့ဟုန်းမြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ပထမအကြိမ် လူသားပတ်ဝန်းကျင် ညီလာခံမှ နှစ်စဉ် ဇွန်လ (၅) ရက်နေ့ကို ကမ္ဘာ့ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပါသည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ နှစ်စဉ် ဇွန်လ (၅) ရက်နေ့ကို ကုလသမဂ္ဂပတ်ဝန်းကျင်အစီအစဉ် (UNEP) မှ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ကမ္ဘာသူ/ကမ္ဘာသားများ နားလည်သဘောပေါက်မှု တိုးမြှင့်ကာ ပါဝင်ဆောင်ရွက် လာစေရန် ရည်ရွယ်ပြီး အခမ်းအနားများကို အခြေအနေနှင့် အချိန်အခါအလိုက် ဖြစ်ပေါ်နေသည့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများပေါ်မူတည်၍ ၁၉၇၇ ခုနှစ်မှစကာ နှစ်အလိုက် မတူညီသော အထိမ်းအမှတ်ဆောင်ပုဒ် (Theme)များ ချမှတ်၍ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးတွင် အလှည့်ကျစနစ်ဖြင့် လက်ခံကျင်းပလျက်ရှိပါသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် ရှေးပဝေဏီကတည်းက မိမိတို့နိုင်ငံ၊ မိမိတို့ဒေသအလိုက် အရှေ့၊ အနောက်၊ တောင်၊ မြောက်ကို ဆက်သွယ်ပေးရာ လမ်းမကြီးသဖွယ် အားထားလာခဲ့ရသည့်အပြင် စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးကဏ္ဍများတွင် များစွာ အထောက်အကူပြုခဲ့သည့် မြစ်ကြီးများဖြစ်ကြသော ဧရာဝတီ၊ သံလွင်၊ ချင်းတွင်း၊ စစ်တောင်းတို့အပြင် ရာနှင့်ချီသည့် မြစ်ငယ်၊ မြစ်လက်တက်လေး များပေါ် မှီခိုနေရသည့် ပြည်သူများသည် လက်ရှိအချိန်တွင် ရာသီဥတုဖောက်ပြန်မှု၊ သဘာဝဂေဟ စနစ်များ ယိုယွင်းလာမှု၊ ရေကြီးရေလျှံ ဖြစ်မှုတို့ကြောင့် အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်များပျက်စီးမှု၊ ရေရှားပါးမှု၊ သောင်ထူထွန်းမှုကြောင့် ရေလမ်းခရီး သွားလာရေး ခက်ခဲမှုများ၊ မြစ်ကြောင်းများ ပြောင်းလဲလာမှုနှင့်အတူ မြေပြိုမှုများ၊ ရွာလုံးကျွတ် ကမ်းပါးပြိုကျခြင်းတို့ကို တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် ပိုမို၍ ခံစားလာရပါသည်။
ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ်ဒေသစာရင်းဝင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ သဘာဝကုန်းတွင်း ရေကန်များအနက် ဒုတိယအကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ယူနက်စကို၏ လူသားနှင့် ဇီဝအဝန်းမြေ (Biosphere Reserve) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် အင်းလေးကန်ကြီးသည် ကန်အတွင်းရှိ ကန်အပြင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ယိုယွင်းပျက်စီးလာမှုကြောင့် ရေပြင်ဧရိယာ ကျဉ်းမြောင်းလာပြီး ရေတိမ်ကောမှု၊ နုန်းပို့ချမှုတို့ကို ခံစားလာရသဖြင့် အင်းလေးကန် ရေရှည်တည်တံ့ရေးကို ဆောင်ရွက်သွားရမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုနှင့်အတူ ရေခဲတောင်ပြိုကျသည့် ဖြစ်စဉ်များ ရှိသဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရေခဲတောင်အများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည့် ကမ္ဘာ့လှည့်ခရီးသည်များအတွက် အကောင်းဆုံးနေရာများ ဖြစ်သည့် မြန်မာပြည်မြောက်ဖျားရှိ ခါကာဘိုရာဇီ၊ ကခလမ်ရာဇီ၊ အိမ္မဝမ်ဘုန်း၊ ဖုန်ကန်ရာဇီ စသည့် ရေခဲတောင်များကိုလည်း သမိုင်းနည်းကျကျ အထူးဂရုပြု စောင့်ကြည့်သွားရမည်ဖြစ်ပါသည်။
ကမ်းရိုးတန်းဒေသများနှင့် ပတ်သက်၍ လေ့လာတင်ပြရလျှင် ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်း ကြောင့် ပင်လယ်ရေပြင်အက်ဆစ်ဖြစ်ထွန်းခြင်းသည် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ၊ သန္တာကျောက်တန်းများ၏ ထုတ်လုပ်မှု စွမ်းအားများအတွက် ကြီးမားသည့် အန္တရာယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက် တောင်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် ကျွန်းများတွင် တံပိုဒ်မှစ၍ တိုင်းနိုင်ငံတောင်ပိုင်းအထိ သန္တာ ကျောက်တန်းများသည် ၁၈၇၀ စတုရန်းကီလိုမီတာခန့် ကျယ်ပြန့်စွာတည်ရှိနေပြီး အဆိုပါ သန္တာ ကျောက်တန်းများသည် ကမ်းရိုးတန်းများကို ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ အနည်အနှစ်ကျမှုများကို ထိန်းသိမ်း ပေးခြင်း၊ ရေနေသတ္တဝါများ ရှင်သန်ကြီးထွားရေးအတွက် များစွာအထောက်အကူပြုလျက်ရှိသည်။ ဒီရေတောများ ဖွံ့ဖြိုးရှင်သန် ရေးသည်လည်း ကမ်းရိုးတန်းနေ ပြည်သူတို့၏ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ် နှင့် စားနပ်ရိက္ခာလုံလောက်မှုအတွက် အထူးလိုအပ်လှပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့ဒီရေတော တည်ရှိသည့်နိုင်ငံများတွင် သတ္တမ မြောက် ဧရိယာ အကျယ်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ရခိုင်ပြည်နယ်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် မွန်ပြည်နယ်တို့တွင် ရှင်သန်ဖြစ်ထွန်း လျက် ရှိပါသည်။ သို့ပါ၍ ကမ်းရိုးတန်း၏ သဘာဝအလှတရားများ မပျက်စီးရေး၊ ရေနေသတ္တဝါများ၏ အသက်ရှည်ရပ်တည်ရေးအတွက် သန္တာကျောက်တန်းများ မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သဘာဝဘေးကျရောက်မှုများ လျှော့နည်းသက်သာစေရန် ဒီရေတောများ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကို အလေးထားဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ အထက်ဖော်ပြပါ ရေထုဒေသအသီးသီး၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ယိုယွင်းလာမှု၏ အဓိကတရားခံမှာ သဘာဝသစ်တောများ ပြုန်းတီးခြင်းကြောင့် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲ ဖောက်ပြန်လာခြင်းကြောင့်ပင်ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံတွင် တရားမဝင် သစ်ထုတ်ခြင်း၊ တရားမဝင် ထင်း၊ မီးသွေး ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် တောင်ယာခုတ်ခြင်းတို့ကြောင့် သစ်တောများ ပြုန်းတီးလာသည်။ များစွာသော ဂေဟစနစ်ဝန်ဆောင်မှုများကို သစ်တောများက ဖြည့်ဆည်း ပံ့ပိုးပေးနေခြင်းကြောင့် သစ်တောများ ကာကွယ်ရေးသည် မိမိတို့အားလုံး၏ ဦးစားပေး ဖော်ဆောင်သွားရမည်ဖြစ်စဉ်နှင့်အညီ ကျန်ရှိနေသည့် သစ်တောများပြုန်းတီးမှုကို ရပ်တန့်နိုင်စေရန် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် သစ်အလုံးလိုက် ရောင်းချမှုကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဧပြီ ၁ ရက်မှ စတင်၍ ပိတ်ပင်ထားခြင်း၊ အဖိုးတန်သစ်တောများပြုန်းတီးမှု လျှော့ကျရေးအတွက် ကျန်းနှင့်အဖိုးတန်သစ်များ ပေါက်ရောက်သည့် ပဲခူးရိုးမကို သစ်ထုတ်လုပ်မှု (၁၀) နှစ် ရပ်နားထားခြင်း၊ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိကျွန်းနှင့် သစ်မာထုတ်လုပ်မှုကို ၂၀၁၆-၂၀၁၇ ဘဏ္ဍာနှစ် မှစ၍ ရပ်နားထားခြင်း၊ တရားမဝင်သစ်ခုတ်လှဲမှု တားဆီးကာကွယ်ရန် လက်ကိုင်စက်လွှ (Chain Saw) များကို ပြည်ပမှ တင်သွင်းခြင်း၊ ဖြန့်ဖြူးရောင်းချခြင်းတို့ကို ထိန်းချုပ်ထားခြင်း၊ ကုန်ခမ်း သွားသည့် သစ်တောနေရာကွက်လပ်များကို ပြန်လည်စိုက်ပျိုးရန် ၂၀၁၇-၂၀၁၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၆-၂၀၂၇ ခုနှစ်အထိ ၁၀ နှစ် စီမံကိန်းချမှတ်ပြီး ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။
စဉ်ဆက်မပြတ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး၊ ရာသီဥတုဒဏ်လျှော့ပါးရေးတို့အတွက် အမျိုးသားအဆင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ မဟာဗျူဟာလုပ်ငန်းစဉ်များကို ရေးဆွဲခဲ့ပြီး၊ မြန်မာ့ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာမူဝါဒ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှုအနည်းဆုံး ဖြစ်စေမည့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ညစ်ညမ်းမှုကို မဖြစ်စေဘဲ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဒဏ်ကို ခံနိုင်သည့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်း များအတွက် အမျိုး သားအဆင့် အစိမ်းရောင်စီးပွားရေး မဟာဗျူဟာမူဘောင် (for Green Economy-AIGE) တစ်ခုကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်နိုင်တော့မည်ဖြစ်ပါသည်။ သစ်တောကဏ္ဍ ကာဗွန်ထုတ်လုပ်မှု လျှော့ချရေးအတွက် REDD+ စီမံကိန်းများကို ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အထောက် အပံ့ဖြင့် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။
ကုလသမဂ္ဂပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးအစီအစဉ် (UNEP) က စဉ်ဆက်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် ရေးအတွက် "စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး" အဓိကကဏ္ဍ (၃) ခုကို ကျယ်ကျယ် ပြန့်ပြန့် ပေါင်းစပ်ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ၂၀၁၂ ခုနှစ် Rio+20 မှ ချမှတ်ခဲ့သည့် ပတ်ဝန်းကျင်ယိုယွင်း ပျက်စီးမှု မရှိစေသည့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်း (Green Economy) ကို အားပေးဆောင်ရွက်ကြရန် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီး ကို တိုက်တွန်းခဲ့ပါသည်။
ထို့အပြင် ယူနက်စကို၏ လူသားနှင့် ဇီဝအဝန်းနယ်မြေ (Man and the Biosphere Reserve Programme-MAB) အဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးအင်းဖြစ်သည့် အင်းတော်ကြီးကန်ဒေသအား အဆိုပြုတင်ပြထားခြင်း၊ အမျိုးသား သစ်တောကဏ္ဍ ဧရိယာ (၃၀) ပင်မစီမံကိန်း (၂၀၀၁-၀၂ မှ ၂၀၃၀-၃၁) တွင် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများအား နိုင်ငံဧရိယာ၏ ၁၀% ဖြစ်စေရန် လုပ်ငန်းစဉ်များ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။ လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် ဒေသရင်းမျိုးစိတ်များဖြစ်သည့် ရွှေသမင်နှင့် ကြို့ဝါးလင်း၊ မျိုးသုဉ်းရန် အန္တရာယ်ကျရောက်နေသည့် ကျား၊ ဆင်၊ ကမ္ဘာ့အရှားပါးဆုံး ဆောင်းခိုငှက်များ ထိန်းသိမ်းခြင်းကို ဦးစားပေးဆောင်ရွက်လျက်ရှိသလို ဆေးဖက်ဝင်သစ်ဥများအား တစ်ရှူးမျိုးပွားနည်းဖြင့် မျိုးပွားခြင်း၊ သဘာဝသစ်ခွများအား အလွန်အကျွံစုဆောင်းမှုများအား တားဆီးနိုင်ရန် ဒေသခံများအား မျိုးစေ့များပေး၍ စိုက်ပျိုးရန် အားပေးခြင်းတို့ကို ဦးစားပေးဆောင် ရွက်လျက်ရှိပါသည်။
သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ဥပဒေစိုးမိုးမှုအနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အခန်း(၁)၊ ပုဒ်မ (၄၅) တွင် နိုင်ငံတော်သည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ကာကွယ်ထိန်း သိမ်းစောင့်ရှောက်ရမည် ဟု ဖော်ပြထားပါသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လ (၃၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်မှ ပြဋ္ဌာန်းထားပြီးဖြစ်သည့် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဥပဒေ၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ (၅) ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး နည်းဥပဒေများ၊ သစ်တောဥပဒေ (၁၉၉၂)၊ သစ်တောမူဝါဒ (၁၉၉၅)၊ အမျိုးသားပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးမူဝါဒ (၁၉၉၅)၊ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း မျိုးသုဉ်းမည့် အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ရမည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များနှင့် နယ်မြေများ ထိန်းသိမ်းရေးဥပဒေ (၁၉၉၄)၊ နည်းဥပဒေ (၂၀၀၂) တို့သည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် များစွာအထောက်အပံ့ဖြစ်စေမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သဘာဝအပင်နှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ထွက် ပစ္စည်းများအား နိုင်ငံတကာသို့တင်ပို့ခြင်း၊ တင်သွင်းခြင်းများကို မျိုးဆက် ပျက်သုဉ်းလုဆဲ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်နှင့် သစ်ပင်ပန်းမံများ နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာ ကွန်ဗင်းရှင်း (CITES) ၏ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့်အညီ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မလိုလားအပ်သော ပြန့်ပွားဖျက်ဆီးတတ်သော မျိုးစေ့များ၊ အပင်အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ပိုးမွှားရောဂါများ ဝင်ရောက်ကူးစက်မှုမှ ကာကွယ်ရန် အပင်ရောဂါပိုးမွှား ကာကွယ်သည့်ဥပဒေ (၂၀၁၁) နှင့် မျိုးစေ့ဥပဒေ (၂၀၁၁) တို့မှ အချိန်မှီ ကယ်တင်နိုင်မည်ဖြစ်သလို ပင်လယ်ရေ သတ္တဝါများ အသက်ရှင်သန်ရေးနှင့် အဏ္ဏဝါဂေဟစနစ် ရေရှည်တည်တံ့မှုအတွက် မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းဥပဒေ (၁၉၉၀) နှင့် ရေချိုငါးဖမ်းလုပ်ငန်းဥပဒေ (၁၉၉၁) များမှ များစွာအထောက်အကူပြုစေမည်ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံသည် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲကွန်ဗင်းရှင်း (C*D) သို့ ၁၉၉၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံအတွင်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအား အလွန်အကျွံသတ်ဖြတ်မှုကို တားဆီးရာတွင် ထင်ရှားသည့် မောင်းနှင်အား တစ်ရပ်ရရှိစေသည့် မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းလုဆဲ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်နှင့် သစ်ပင်ပန်းမံများ နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာ ကွန်ဗင်းရှင်း (CITES) သို့ ၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း၊ ဆောင်းခိုငှက်များ၏ အသက်သစ်ဆက် ရမ်ဆာကွန်ဗင်းရှင်း သို့ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ အာဆီယံဇီဝမျိုးစုံ မျိုးကွဲဗဟိုဌာန (ACB) သို့ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစ၍ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် လက်မှတ်ရေးထိုးဝင်ရောက်ကာ ဒေသတွင်း ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စများကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် ရန်ပုံငွေ၊ နည်းပညာထောက်ပံ့ပေးမှု ရယူခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။ ACB သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ၏ ၂၀% ကို ပိုင်ဆိုင်ထားပြီး အဖိုးမဖြတ်နိုင်သည့် သဘာဝနယ်မြေ (၁) ခု ဖြစ်ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များနှင့် ပတ်သက်၍ UNEP, UNDP, WCS, ASEAN Center for Biodiversity အစရှိသည့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။ ရာသီဥတုနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာစိန်ခေါ်မှုများကို ဖြေရှင်း နိုင်ရန်အတွက် ၂၀၁၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကျင်းပခဲ့သည့် (၂၅) ကြိမ်မြောက် အာဆီယံထိပ်သီး အစည်းအဝေးကြီးမှတစ်ဆင့် အာဆီယံအစိမ်းရောင်စီးပွားရေးဌာန (ASEAN Institute for Green Economy-AIGE) ကို ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။
နိဂုံးချုပ်အနေဖြင့် သဘာဝပေါ် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှု တိုးတက်စေရန်နှင့် မိမိတို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းရန် အောက်ပါရိုးရှင်းလွယ်ကူသည့် အကြံပြုချက်များကို လိုက်နာဆောင်ရွက်ကြရန် တိုက်တွန်းအပ်ပါသည်။
စွမ်းအင်ကို ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲပါ - ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးစွမ်းအင်များဖြစ်သည့် လေအား၊ ရေအား၊ နေရောင်ခြည်စွမ်းအား၊ ဇီဝအပူစွမ်းအား စသည်တို့ကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ သုံးစွဲပါ။ (ဥပမာ- လေ စွမ်းအင်၊ နေစွမ်းအင်တို့ဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ရရှိရေးတို့အတွက် ဦးစားပေး ဆောင်ရွက်ရန်)
စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ လျှော့ချပါ - (Reduce, Reuse, Recycle) စနစ်ကို ကျင့်သုံးပါ။ (ပလတ်စတစ်အိတ်နှင့် ကြွပ်ကြွပ်အိတ် သုံးစွဲမှုလျှော့ချရေး၊ ပစ္စည်းဟောင်းများ ပြန်လည် အသုံးပြုခြင်း၊ ပစ္စည်းဟောင်းများ ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ခြင်းတို့ကို ဦးစားပေးဆောင်ရွက်ရန်)
ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ သုံးစွဲမှု လျှော့ချပါ - လေထဲတွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် များလာစေသည့် အဓိကအကြောင်းရင်းများ ဖြစ်သည့် ဓာတ်ဆီ၊ ဒီဇယ်၊ ကျောက်မီးသွေးစသည့် ရုပ်ကြွင်း လောင်စာများ သုံးစွဲမှုကို တတ်နိုင်သလောက် လျှော့ချသုံးစွဲပါ။ ဖြစ်နိုင်ပါက မော်တော် ဆိုင်ကယ်၊ ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှု လျှော့နည်းသက်သာစေသည့် ဇီဝဒီဇယ်နှင့် ဇီဝလောင်စာ ရည်များကို အသုံးပြုပါ။ (ဥပမာ - ကိုယ်ပိုင်ကားစီးမည့်အစား အများသုံးယာဉ်များ အသုံးပြုပါ)
အခြားလောင်စာများ အစားထိုးသုံးပါ - ထင်းအစား အခြားလောင်စာများကို သုံးစွဲပါ။ (ဥပမာ - ထင်းအစားထိုး စွမ်းအားဖြင့် ဇီဝဇီးဖိုများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုပါ)
သစ်တောများကို ကာကွယ်ပါ - များစွာသော ဂေဟစနစ်များ ကောင်းမွန်ရေး၊ ရာသီဥတု သင့်တင့်မျှတစေရေးအတွက် သစ်တောများပြုန်းတီးမှုကို ကာကွယ်ပါ။ တရားမဝင် အလွန် အကျွံသစ်ခုတ်မှုနှင့် သစ်ခိုးထုတ်မှုများကို တားဆီးကာကွယ်ပါ။ (တည်ဆဲဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေများ အတိုင်း ထိရောက်စွာ အရေးယူကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းပါ)
စိုက်ပျိုးမှုပုံစံ ပြောင်းလဲပါ - ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် လိုက်လျောညီထွေရှိသော စိုက်ပျိုးမှု ပုံစံများ ကို စနစ်တကျ ကျင့်သုံးသွားကြရမည်ဖြစ်ပါသည်။

သဘာဝသယံဇာတအရင်းအမြစ်များ ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရေးနှင့် ရေရှည်တည်တံ့သော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု
သဘာဝသယံဇာတများသည် လူသားတို့၏ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝတွင် မရှိမဖြစ်အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေပါသည်။ ထို့ကြောင့် သဘာဝသယံဇာတများကို စနစ်တကျ အသုံးပြုခြင်း နှင့် မှန်မှန်ကန်ကန်ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် အနာဂတ်မျိုးဆက်သစ်များအတွက် လက်ဆင့်ကမ်း အမွေပေးခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက်လည်း အရေးကြီး သောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေပြန်ပါသည်။ ကမ္ဘာနိုင်ငံအများစုတွင် သဘာဝသယံဇာတများ လျော့နည်းပပျောက်လာမှုသည် တစ်စထက်တစ်စ တိုးပွားလာနေသည်ကို တွေ့မြင်ကြားသိ နေရသဖြင့် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ခြင်း နည်းလမ်းများကို ကြိုတင်တွေးဆထားရန် လိုအပ်မည် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့အတူ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ပြည်ပရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ၊ စက်မှုလုပ်ငန်းများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် စီးပွားရေး တဟုန်ထိုးတိုးတက်လာခြင်းနှင့်အတူ သဘာဝသယံဇာတများ အား ပိုမိုသုံးစွဲလာရကာ ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်း၊ ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာခြင်းစသည့် ပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှုများကို ကြုံတွေ့နေရပါသည်။ သို့ဖြစ်ပါ၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကောင်းမွန်တိကျသည့် သဘာဝသယံဇာတနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲအုပ်ချုပ်မှုများနှင့် စဉ်ဆက်မပြတ် ရေရှည် ဖွံ့ဖြိုးတတ်ရေး အစီအစဉ်များအား ချမှတ်ရန် အရေးကြီးသည့်အပြင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ သည် ချမှတ်ထားသည့် သဘာဝသယံဇာတနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်း၊ စည်းကမ်း သတ်မှတ်ချက်များကို အပြည့်အဝနားလည်စေရန်အတွက် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ မူဝါဒ များကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ ချမှတ်ကာ ဒေသခံပြည်သူများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊ အစိုးရဌာန ဆိုင်ရာ အဖွဲ့ အစည်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်၍ အသိပညာပေးခြင်း၊ Eco-friendly (သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သဟဇာတဖြစ်သော) လုပ်ငန်းများ၊ ထုတ်ကုန်များမြှင့်တင်ခြင်း စသည့် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို အား​ပေးမြှင့်တင်ခြင်းဖြင့် သယံဇာတအရင်း အမြစ်များကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ပြီး အနာဂတ်မျိုးဆက်သစ်များအား ပိုမိုကောင်းမွန်၍ ရေရှည် တည်တံ့သော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို လက်ဆင့်ကမ်းပေးနိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။
သဘာဝသယံဇာတဆိုသည်မှာ သဘာဝအတိုင်း တည်ရှိနေသည့် အသုံးချနိုင်သော သဘာဝ အရင်းအမြစ်များကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းတွင် မြေကြီး၊ ရေ၊ လေ၊ သစ်တောများ၊ သတ္တု၊ ရေနံ၊ သယံဇာတဓာတ်ငွေ့များစသည့် ဓာတ်သတ္တုနှင့် ဒြပ်စင်များ၊ သတ္တဝါများနှင့် အပင်များ အပါအဝင် သက်ရှိ၊ သက်မဲ့ သယံဇာတအရင်းအမြစ် မျိုးစုံပါဝင်ပါသည်။ သဘာဝသယံဇာတ များသည် သဘာဝဖြစ်စဉ်များမှတဆင့် ပေါ်ပေါက်လာပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် သတ္တုများသည် ကမ္ဘာမြေထဲရှိ ဓာတုဗေဒနှင့် ရူပဗေဒ ပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်များကြောင့် သဘာဝအတိုင်း တည်ရှိလာ သော သက်မဲ့အရာများ ဖြစ်သကဲ့သို့ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့များသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်း ပေါင်းများစွာအတွင်း ရှင်သန်ခဲ့သော သက်ရှိများ၏ရုပ်ကြွင်းများကို မျိုးစုံသောဓာတ်ဗေဒ ပေါင်းစပ်မှုနှင့် ပြင်းထန်သောမြေအောက် ဖိအားများကြောင့် နှစ်ပေါင်းငါးသိန်းခန့်အကြာတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော သက်မဲ့သယံဇာတများ ဖြစ်ပါသည်။ သစ်တောများနှင့် ရေတောင်များ ကဲ့သို့သော သဘာဝသယံဇာတများသည် မိုးလေဝသအခြေအနေများနှင့် ဓာတုဗေဒဖြစ်စဉ် များကြောင့် ဖြည်းညှင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ပြီး အချိန်ကာလကြာရှည်စွာ ကြံ့ကြံ့ခံပြီးမှသာ ဖွဲ့စည်းပေါ်ထွက်လာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သဘာဝသယံဇာတများသည် ကျွန်ုပ်တို့နေထိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် နေရာဒေသလိုက်၍ ကွဲပြားခြားနားစွာ ပြန့်နှံ့တည်ရှိနေပါသည်။ သဘာဝ သယံဇာတများသည် ဂေဟစနစ်တစ်ခု ကောင်းမွန်စွာလည်ပတ်နိုင်ရန်အတွက် အပြန်အလှန် ချိတ်ဆက်မှီခိုတည်ရှိနေမည်လည်း အမှန်ပင်ဖြစ်ပါသည်။
သဘာဝသယံဇာတအမျိုးအစားများအား ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲသယံဇာတ (Renewable Resources) နှင့် ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးခြင်းမရှိသော သယံဇာတ (Non-Renewable Resources) ဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်ပါသည်။ Solar Energy, Wind Energy, Hydropower, Geothermal Energy နှင့် Biomass Energy တို့သည် ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲသယံဇာတ (Renewable Resources) များဖြစ်ကြပြီး Fossil Fuels, Minerals and Metals နှင့် Nuclear Fuels တို့သည် ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးခြင်းမရှိသောသယံဇာတ (Non-Renewable Resources)များ ဖြစ်ပါသည်။ ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးခြင်းမရှိသောသယံဇာတ (Non-Renewable Resources) များအား ထုတ်ယူ သုံးစွဲရာတွင် တစ်ကြိမ်ထုတ်ယူသုံးစွဲပြီးပါက ထပ်မံပြန်လည်ရရှိရန် နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ လိုအပ် သည့်အပြင် လူမှုပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် နှစ်မျိုးလုံးကို ထိခိုက်မှုများရှိနိုင်သဖြင့် စနစ်တကျ ထုတ်ယူအသုံးပြုရန် လိုအပ်ပါသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှု လျှော့ချနိုင်ရေးအတွက် အချို့နိုင်ငံများတွင် ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးခြင်းမရှိသော သယံဇာတ (Non-Renewable Resources) များအား ထုတ်ယူသုံးစွဲရာတွင် မူဝါဒ၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့် ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်း၍ ကန့်သတ်ချက်များထားရှိပြီး နိုင်ငံအများအပြားတွင် ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲသယံဇာတ (Renewable Resources) များကို တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် အသုံးပြုလာနေပြီဖြစ်ပါသည်။
သဘာဝသယံဇာတအရင်းအမြစ်များကို လူသားတို့၏ စွမ်းအင်လိုအပ်ချက်များအတွက် လည်းကောင်း၊ အစားအသောက်များအတွက်လည်းကောင်း၊ လူမှုဘဝနေထိုင်မှုလိုအပ်ချက် (ဥပမာ-ပရိဘောဂပစ္စည်းများ၊အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ)၊ ဆေးဝါးများအတွက်လည်းကောင်း အသုံးချလျက်ရှိပါသည်။ ယင်းကဲ့သို့ သယံဇာတအရင်းအမြစ်များကို အလွန်အကျူး ထုတ်ယူ ခြင်း၊ နည်းပညာများဖြင့် ပြုပြင်၍ အသုံးပြုခြင်းသည် လေထု၊ မြေထု၊ ရေထု အရည်အသွေး ကျဆင်းခြင်းအပြင် ညစ်ညမ်းခြင်း၊ ဂေဟစနစ်များ ယိုယွင်းခြင်း (သို့မဟုတ်) ပျက်စီးခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ လျော့နည်းလာခြင်းကဲ့သို့သော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက် သည့် ကိစ္စရပ်များဖြစ်လာနိုင်ပါသည်။
ဥပမာအနေဖြင့် ကျောက်မီးသွေး၊ ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ စသည့်ရုပ်ကြွင်း လောင်စာများ လောင်ကျွမ်းရာမှ ထုတ်လွှတ်လာသော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်သည် ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များ ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ယင်းမှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့တွင် မီသိန်း၊ အမိုးနီးယား၊ ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်နှင့် ကလိုရင်းပါသော ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်အချို့လည်း ပါဝင်ပါသည်။ ယင်းဓာတ်ငွေ့များသည် နေမှ ကမ္ဘာပေါ်သို့ ကျရောက်လာသောအပူကို စုပ်ယူပြီး ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သောကြောင့် လေထု ထဲတွင် ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များစွာ စုပုံလာပါက နေမှလာသော အပူများသည် ပြန်လည်ထွက် နိုင်ခြင်းမရှိသဖြင့် အိုဇုန်းလွှာများပါးလွှာပြီး ကမ္ဘာကြီးပူနွေးမှု၊ ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်အနီးရှိ လေထု၏ပျမ်းမျှကမ္ဘာ့အပူချိန် ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်စေသည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်များမှ ယုံကြည်ထားကြပါသည်။ ထိုကဲ့သို့ ကမ္ဘာကြီးပူနွေးမှု၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု များမှတစ်ဆင့် ရေကြီးခြင်း၊ မိုးခေါင်ခြင်း၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၊ ကပ်ဘေး ရောဂါများဖြစ်ပွားခြင်းစသည့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းကို အန္တရာယ် ပြုလာနိုင်ပါသည်။
သဘာဝသယံဇာတများသည် ဂေဟစနစ်တစ်ခု ကောင်းမွန်စွာလည်ပတ်နိုင်ရန်အတွက် အပြန်အလှန်ချိတ်ဆက် မှီခိုတည်ရှိနေခြင်းသည်လည်း အမှန်ပင်ဖြစ်ပါသည်။ လူ့အခွင့်အရေးနှင့် စီးပွား ရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးမှုတို့အတွက် သဘာဝသယံဇာတအရင်းအမြစ်များ ထုတ်ယူသုံးစွဲခဲ့ကြရာတွင် လွတ်လပ်စွာထုတ်ယူ သုံးစွဲနိုင်ရေးအတွက် ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂမှ ဦးဆောင်၍ ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါထုတ်ပြန်ချက်တွင် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ အနေဖြင့် လူ့အခွင့်အရေးနှင့် နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် နိုင်ငံသားများ၏အကျိုးငှာ မိမိတို့နိုင်ငံအတွင်းရှိ သဘာဝသယံဇာတ အရင်းအမြစ်များအား လွတ်လပ်စွာ စီမံခန့်ခွဲပိုင်ခွင့်ရှိကြောင်း ဖော်ပြထား ပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့လူသားများအနေဖြင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ယဉ်ကျေးမှု၊ အနုပညာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများ ကွဲပြားလျက်ရှိသကဲ့သို့ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှုများလည်း မတူညီကြပေ။ သဘာဝသယံဇာတ ပေါကြွယ်ဝမှုသည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုဖြစ်သကဲ့သို့ စက်မှုခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် သယံဇာတထုတ်ယူသုံးစွဲမှုများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့ပါသည်။ ၎င်း၏ နောက်ဆက်တွဲအနေဖြင့် သဘာဝသယံဇာတများအား အလွန်အကျွံတူးဖော် ထုတ်ယူမှုများလည်း ရှိနေပါသည်။ ထိုကဲ့သို့ အလွန်အကျွံ တူးဖော် ထုတ်ယူမှုများသည် သယံဇာတပေါ်တွင် မှီတည်နေထိုင်ကြသော လူသားများ၏ စားဝတ်နေရေး နှင့် ကျန်းမာရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ခြိမ်းခြောက်မှုများရှိသကဲ့သို့ ဂေဟစနစ်အတွက်လည်း များစွာ အန္တရာယ်ရှိလှပါသည်။
အရင်းအမြစ်ပျက်သုဉ်းခြင်းအန္တရာယ်နှင့်ပတ်သက်၍ ငါးမျိုးစိတ်များပျက်သုဉ်းခြင်းသည် ထင်ရှားသောသာဓကတစ်ခုဖြစ်ပြီး ထိုကဲ့သို့ပျက်သုဉ်းနေမှုများအား ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများ ထုတ်ပြန်ရန်လိုအပ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံ၊ စတော့ဟုမ်းမြို့၌ ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ကျင်းပပြုလုပ်သည့် ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ Conference on the Human Environment တွင် ကြေငြာချက်တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါသည်။ ထိုကြေညာချက်တွင် သဘာဝသယံဇာတ ပျက်သုဉ်းခြင်းနှင့် ပတ်သက်သည့်ကိစ္စရပ်များသာမက အကျိုးအမြတ် ခွဲဝေခြင်းများနှင့်ပတ်သက်၍ ပါဝင်ပါသည်။ သယံဇာတများ ထုတ်ယူသုံးစွဲခြင်းသည် တန်းတူ ညီမျှမှု၊ ပတ်ဝန်ကျင်ထိခိုက်မှုနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု စသည့်အချက်သုံးချက်နှင့် ချိတ်ဆက် နေပါသည်။ သဘာဝသယံဇာတများ ရေရှည်စဉ်ဆက်မပြတ်ထုတ်ယူ သုံးစွဲနိုင်ရန်အတွက် အဆိုပါ အချက်သုံးချက် ဟန်ချက်ညီရန် လိုအပ်ပြီး လူမှုအကျိုးစီးပွားအဖြစ်ထွန်းဆုံးနှင့် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှုအနည်းဆုံး ဖြစ်စေရန်အတွက် ရေတို၊ ရေရှည်စီမံကိန်းများ ချမှတ် ဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်လှပါသည်။
ယနေ့ခေတ်တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အနာဂတ်မျိုးဆက်အတွက် စဉ်ဆက်မပြတ်ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေး နှင့်ပတ်သက်သည့် အယူအဆများမှာ တစ်နေ့တစ်ခြား တိုးပွားလာနေပါသည်။ စဉ်ဆက်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ မရှိမဖြစ်အရေးကြီးသောရှုထောင့်မှာ တာဝန်ယူမှုတာဝန်ခံမှု ရှိသော သဘာဝသယံဇာတ စီမံခန့်ခွဲမှုပင်ဖြစ်ပါသည်။ သဘာဝသယံဇာတစီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုးသောစံနှုန်းများ၊ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် လွှမ်းမိုးမှုများစွာရှိပါသည်။ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံအလိုက် ဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေများ၊ အစိုးရသဘောတူညီချက်များ၊ ဒေသဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ၊ အသိအမှတ်ပြုမှုဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များ၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ၊ NGOs များ၊ INGOs များနှင့်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းများ စသည်တို့သည် သဘာဝသယံဇာတများအား အသုံးပြုပုံ ပြုနည်းနှင့်အကျိုးအမြတ်ခွဲဝေခြင်းများအတွက် အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိနိုင်သကဲ့သို့ ရှုပ်ထွေးမှု များလည်း ဖြစ်လာနိုင်သည်မှာ အမှန်ပင်ဖြစ်ပါသည်။ သဘာဝသယံဇာတများ စဉ်ဆက်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးအတွက် အရေးကြီးသော မဟာဗျူဟာတစ်ခုမှာ အဆင်ပြေသင့်လျော်သော ဂေဟစနစ်များတည်ထောင်ခြင်း၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများအား ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း၊ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်ညစ်ညမ်းမှုမဖြစ်စေရန် ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်းတို့ ကဲ့သို့သောအစီမံများအား အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းပင်ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းဟူ၍ နှစ်ပိုင်းခွဲနိုင်ပြီး ထိန်းသိမ်းခြင်းတွင် ကာကွယ်တောများ တည်ထောင်ခြင်း၊ စဉ်ဆက်မပြတ် ထုတ်ယူနိုင်ရေး အစီအမံများထားရှိခြင်းနှင့် ဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေ များအား လေးစားလိုက်နာစေခြင်းတို့ ပါဝင်ပြီး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းတွင် ပျက်စီးဆုံးရှုံး သွားသော ဧရိယာများပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း၊ သစ်ပင်များပြန်လည်စိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်ညစ်ညမ်းမှု (သို့မဟုတ်) ထိခိုက်မှုဖြစ်ပေါ်နေသော နေရာဒေသများအား ပြန်လည် ကုစားခြင်းစသည်တို့ ပါဝင်ပါသည်။
ထို့ပြင် အချိန်အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ ထုတ်ယူသုံးစွဲနိုင်သော လောင်စာဆီ (Fossil Fuels) အသုံးပြုမှုများလျှော့ချ၍ ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်ရင်းမြစ်များ (renewable energy resources) အသုံးပြုခြင်းသည်လည်း စဉ်ဆက်မပြတ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အထောက်အကူ ပြုသောနည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် နေစွမ်းအင်သုံးနည်းပညာများ၊ လေ စွမ်းအင်သုံးနည်းပညာများနှင့် ရေစွမ်းအင်သုံးနည်းပညာများတွင် ပိုမိုရင်းနှီးမြှုပ်နှံ အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ထုတ်လွှတ်မှုကို လျှော့ချနိုင်ပြီး ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုကို လျှော့ချနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံကြီးများတွင် ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်များကို အသုံးပြု၍ Net Zeo Emission အဖြစ်ကူးပြောင်းနိုင်ရေး အပြိုင်အဆိုင်ကြိုးပမ်းနေကြပြီး ၎င်းမှတဆင့် အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းများ ဖန်တီးနိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ လိုအပ်ချက်များအလိုက် အရေးကြီး သောဓာတ်သတ္တုများ (Critical Mineral) များကို ဥပဒေ၊ နည်း ဥပဒေများ (သို့မဟုတ်) အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များ ထုတ်ပြန်၍ သတ်မှတ်နေကြပြီ ဖြစ်ပါသည်။ အရေးကြီးသောဓာတ်သတ္တု (Critical Mineral) စာရင်းတွင် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ ဓာတ်သတ္တု ဖြစ်ထွန်းမှု အခြေအနေများပေါ် မူတည်၍ ထိန်းသိမ်းထားရှိမည့်သတ္တုနှင့် တူးဖော်ထုတ်လုပ်မည့် သတ္တုဟူ၍ (၂) မျိုးခွဲခြား ထားသည်ကို တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် ၂၀၅၀ ခုနှစ်တွင် ကာဗွန်ထုတ်လွှတ်မှု သုညထိရောက်ရှိရေး မူဝါဒအပေါ် လက်ခံထားသည့် နိုင်ငံများအနက် အချို့နိုင်ငံများသည် ၂၀၅၀ မတိုင်မီ ကျောက်မီးသွေးထုတ်လုပ်မှုတိုးမြှင့်ရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး အချို့နိုင်ငံများတွင် ယခုမှစ၍ ကျောက်မီးသွေးထုတ်လုပ်မှုနှင့် သုံးစွဲမှုများ လျှော့ချ၍ အခြား Renewable Energy ဖြင့် အစားထိုးသုံးစွဲနေကြပြီဖြစ်ပါသည်။
စက်မှုတော်လှန်ရေးကာလအတွင်း ရေနွေးငွေ့သုံးအင်ဂျင်မှအစပြု၍ ခေတ်မီစက