Mateos Tsaretsi bibliotheek

Խաղբակեանք կամ Պռոշեանք հայոց պատմութեան մէջ կարեւոր իշխանական տոհմերէն մէկն էին, որոնք մեծ դեր խաղացած են միջնադարեան Հայաստանի քաղաքական, մշակութային եւ հոգեւոր կեանքին մէջ։ Այս տոհմը յատկապէս նշանաւոր եղած է Վայոց Ձորի եւ Սիւնիքի շրջաններուն մէջ իր ազդեցութեամբ եւ ազգային ծառայութեամբ։

Գարեգին Կաթողիկոս Յովսէփեան իր աշխատութեան մէջ մանրամասնօրէն կը ներկայացնէ Պռոշեան իշխաններու ծագումը, անոնց քաղաքական գործունէութիւնը, ինչպէս նաեւ անոնց կապը հայկական եկեղեցւոյ եւ մշակոյթի հետ։ Հեղինակը կը շեշտէ, թէ Պռոշեանք ոչ միայն զինուորական եւ քաղաքական առաջնորդներ էին, այլեւ կրթութեան եւ ճարտարապետութեան հովանաւորներ։

Պռոշեան իշխանները բազմաթիւ վանքեր եւ եկեղեցիներ կառուցած ու վերանորոգած են։ Անոնց անունը կապուած է Գեղարդի վանքին, ուր անոնք մեծ աջակցութիւն ցուցաբերած են։ Այս տոհմին գործունէութիւնը մեծապէս նպաստած է հայկական ինքնութեան պահպանման՝ օտար տիրապետութիւններու դժուար ժամանակաշրջաններուն։

Յովսէփեան իր ուսումնասիրութեան մէջ կը փորձէ պատմական աղբիւրներու հիման վրայ վերականգնել այս իշխանական տան պատմութիւնը եւ արժեւորել անոնց ներդրումը հայ ժողովուրդի կեանքին մէջ։ Անոր գործը այսօր եւս կարեւոր աղբիւր կը նկատուի միջնադարեան Հայաստանի պատմութիւնը ուսումնասիրողներուն համար։

Այսպիսով, «Խաղբակեանք կամ Պռոշեանք հայոց պատմութեան մէջ» աշխատութիւնը ոչ միայն պատմագիտական ուսումնասիրութիւն է, այլ նաեւ յիշեցում մը՝ հայ իշխանական տոհմերու ազգային եւ մշակութային ծառայութեան մասին։

#խաղբակեան #Պռոշեան #ծարեցի

Armenian crowns in antiquity and the medieval period were unusually symbolic and politically important. Armenia sat between the great empires of , later Rome and Persia, so crowns became statements of legitimacy, religion, and diplomacy.
Here are some fascinating details:

The “King of Kings” Crown
One of the most famous Armenian rulers, Tigranes the Great (1st century BCE), wore a distinctive tall crown decorated with stars and birds of prey. Coins from his reign show it clearly.
His crown likely blended: Persian royal symbolism, Hellenistic Greek styles and native Armenian traditions
The stars and comet-like symbols may even reference the appearance of Halley's Comet appearance of 87 BC, which some historians think was commemorated on his coinage.

Crowns Were Sometimes Given by Foreign Empires
Armenia was often a buffer state between empires. Roman emperors and Persian shahs sometimes personally granted Armenian kings their crowns.

A famous example:
In 66 CE, Armenian king Tiridates I of Armenia traveled to Rome where Emperor Nero ceremonially placed the crown on his head in a huge public spectacle.
This was political theater: Rome showed dominance, Armenia kept semi-independence, and the crown symbolized negotiated sovereignty.

Armenia Adopted Christianity Early — and Crowns Changed
Armenia became the first state to officially adopt Christianity around 301 CE under Tiridates III. After that, royal crowns increasingly used: crosses, jeweled Christian imagery, and Byzantine-inspired designs.

The Lost Crowns of Armenia
Very few actual ancient Armenian crowns survive today. Most knowledge comes from: coins, carvings, church art, and illuminated manuscripts.

Because Armenia experienced repeated invasions by Byzantines, Arabs, Seljuks, Mongols, Ottomans, and Persians, royal regalia were often destroyed, looted, or melted down.

The Crown and Mount Ararat
Some medieval Armenian traditions connected kingship with , the sacred mountain associated with Noah’s Ark. Armenian royal imagery sometimes emphasized divine authority tied to the land itself rather than just dynastic power..


#ծարեցի

The “floppy hats” associated with the ancient kingdom of Urartu are one of those small archaeological details that end up telling a surprisingly large story.

Urartu flourished between roughly the 9th and 6th centuries BCE around Lake Van, in what is now eastern Turkey, Armenia, and northwestern Iran. Their kings built cyclopean fortresses, engineered canals that still function in places today, and fought constant wars with the mighty . But amid all the stone walls and bronze weapons, artists kept depicting a peculiar piece of clothing: soft, drooping headgear with a bent or rounded top.

Unlike the rigid crowns and military helmets of Assyria, Urartian hats often appear relaxed and organic, almost pastoral. Some scholars think they were made from felt or wool, materials that naturally sag and fold. That matters because felt-making was a major technology of highland cultures. A felt hat is practical in cold mountain climates, easy to produce from sheep’s wool, and durable enough for riding and warfare.

There’s also a political angle. Ancient art rarely depicts clothing accidentally. The Assyrians carved their enemies with obsessive detail: hairstyles, boots, beards, shield shapes. So when Urartians consistently appear in floppy caps, it may have functioned as an ethnic or royal marker — a visual shorthand for “these mountain people from the north.”

Some historians have suggested the hats may also reflect a cultural contrast between imperial lowlands and rugged highlands. Assyrian rulers preferred towering, structured crowns that projected cosmic order and hierarchy. Urartian soft caps project something different: mobility, practicality, and adaptation to terrain. Even in art, empires advertise themselves through fabric.

A floppy hat is a tiny archaeological clue. But sometimes civilizations linger in exactly those details.

🇦🇲 Երկու հայ երիտասարդ աղջիկներ (20-րդ դար): Ռաֆայել Խնդամեան, լուսանկարիչ՝ Քատի-գքույ

🇳🇱 Twee jonge Armeense meisjes (20e eeuw) Raphael Khndamian Photographe Kadi-Kcuy

🇬🇧 Two Armenian young girls ( 20th c.) Raphael Khndamian Photographe Kadi-Kcuy

#ծարեցի #ՌաֆայելԽնդամեան

հայ հոգեւոր երաժշտութեան ամենանուրբ եւ ամենազգացական ձայններէն մէկն էր։ Անոր երգեցողութիւնը աղօթքի կը նմանէր։ Երբ ան կը մեկնաբանէր Կոմիտասի շարականները կամ հայկական եկեղեցական մեղեդիները, շատեր կը զգային թէ անցեալի եւ ներկայի միջեւ կամուրջ մը կը կառուցուէր։

Լուսինէ Զաքարեան ծնած էր 1937-ին, եւ իր կեանքին մեծ մասը նուիրեց հայկական հոգեւոր ու դասական երաժշտութեան։ Ան մասնաւորապէս յայտնի դարձաւ Կոմիտասի գործերու մեկնաբանութեամբ։ Իր ձայնը ունէր անսովոր մաքրութիւն մը՝ մեղմ, բայց խոր ազդեցիկ։ Շատ երաժշտասէրներ կը պատմեն, թէ անոր երգեցողութիւնը լսելէ ետք առաջին անգամ իսկապէս զգացած են հայկական շարականի հոգեւոր խորութիւնը։

Ան նաեւ ամուսնացած էր երաժշտագէտ եւ խմբավար ի հետ, եւ միասին մեծ դեր ունեցան հայկական հոգեւոր երաժշտութեան պահպանման ու տարածման մէջ։ Խորհրդային շրջանին, երբ եկեղեցական արուեստը միշտ չէ որ քաջալերուած էր, Լուսինէ Զաքարեան շարունակեց երգել այնպիսի նուիրումով, որ իր արուեստը դարձաւ մշակութային դիմադրութեան ձեւ մը։

Այսօր ալ, երբ մէկը կը լսէ անոր «Տէր Ողորմեա»-ն կամ Կոմիտասի այլ ստեղծագործութիւններ, դժուար է անտարբեր մնալ։ Անոր ձայնին մէջ կայ թախիծ, հաւատք եւ ներքին խաղաղութիւն՝ միաժամանակ։ Այդ պատճառով ալ Լուսինէ Զաքարեան կը մնայ ոչ միայն մեծ երգչուհի մը, այլեւ հայկական հոգեւոր յիշողութեան կենդանի խորհրդանիշ մը։

Western Armenian for the English-speaking world
Sakayan, Dora
Արեւմտահայերէնը անգլիախօս աշխարհի համար (Սաքայեան, Դորա)
“Western Armenian for the English-speaking world” is an introductory, yet complete first-year course for adults in the English-speaking world. It is a handbook for both the prospective teacher and the student of Armenian. However, the full guidance given in this textbook will allow motivated learners to use it for self-instruction as well.

Of the two existing versions of standard Armenian, Eastern and Western, the present textbook deals with the latter, the language of Armenian communities in most countries of the diaspora. This book incorporates the recent achievements of applied linguistics into the instruction of Western Armenian. 

Although grammar is treated as an important aspect in mastering the language, other linguistic areas also receive attention. The main body of the book includes 12 units, each of which contains the following sections:

I.    Dialogues
II.   Text
III.  New words and expressoions
IV.  Thematic groups of words
V.   Grammar
VI.  Armenian-English contrasts
VII. Word formation
VIII. Pronunciation
IV.  Orthography
X.   Writing
XI.   Exercises
XII.  Proverbs

Available in the library

Մովսէս Խորենացիի «Պատմութիւն Հայոց»-ը միայն պատմական գիրք մը չէ, այլ՝ հայ ժողովուրդի յիշողութեան հոգեւոր քարտէսը։ Այս գործին մէջ անցեալը կը դառնայ կենդանի, եւ դարերու խորքէն կը լսենք թագաւորներ, հերոսներ, իմաստուն մարդիկ ու ժողովուրդի ձայնը։ Խորենացին իր պատմութիւնը կը գրէ ոչ միայն որպէս պատմաբան, այլ նաեւ որպէս բանաստեղծ հոգի ունեցող մտաւորական մը, որ կը հաւատայ թէ ազգ մը առանց յիշողութեան չի կրնար ապագայ ունենալ։
Գիրքին ամէնէն հետաքրքրական կողմերէն մէկը այն է, որ ան կը միախառնէ առասպելը եւ պատմութիւնը։ Հայկ Նահապետի պատմութիւնը, Արամի քաջագործութիւնները, կամ Տիգրան Մեծի փառքը պարզ պատմութիւններ չեն, այլ ազգային ինքնութեան խորհրդանիշներ։ Խորենացին կը փորձէ ցոյց տալ, թէ հայ ժողովուրդը ունի հին արմատներ, արժանապատիւ անցեալ եւ մշակութային մեծ ժառանգութիւն։
Արեւմտահայ ընթերցողին համար այս գիրքը նաեւ լեզուական գանձ մըն է։ Խորենացիի ոճը հարուստ է պատկերներով, իմաստասիրական խոհերով եւ երբեմն ալ խոր տխրութեամբ։ Երբ ան կը խօսի Հայաստանի անկումներուն կամ ներքին բաժանումներուն մասին, կարելի է զգալ իր սրտին ցաւը։ Բայց նոյն ատեն, իր գրիչին մէջ միշտ կայ հաւատք՝ թէ ժողովուրդ մը կրնայ վերապրիլ, եթէ պահէ իր յիշողութիւնը։
Այս պատճառով «Պատմութիւն Հայոց»-ը այսօր ալ կը մնայ կենդանի գիրք մը։ Ան մեզի կը յիշեցնէ, որ պատմութիւնը միայն անցեալի մասին չէ․ ան նաեւ հարցում մըն է ներկային՝ «Ո՞վ ենք մենք, եւ ի՞նչ պիտի փոխանցենք ապագային»։

#խորենացի #ծարեցի #հայոց

«Հայ ազատագրական ազգային յիսնամեայ (1870–1920) Յուշամատեան եւ Զօր. Անդրանիկ» հատորը կարեւոր պատմական եւ յուշագրական գործ մըն է, որ կը վերաբերի հայ ազգային-ազատագրական շարժումին եւ Զօրավար Անդրանիկի գործունէութեան։
Հեղինակը Մ. Աւետեանն է, իսկ գիրքը լոյս տեսած է Փարիզի մէջ՝ 1954 թուականին։ Հատորը շուրջ 525 էջէ կը բաղկանայ եւ գրուած է արեւմտահայերէնով՝ դասական մաշտոցեան ուղղագրութեամբ։
Գիրքը կը ներառէ՝
պատմական ակնարկներ,
յուշագրական նիւթեր,
վաւերագրական տուեալներ,
եւ հայ ֆետայական ու ազգային-ազատագրական շարժման մասին վերլուծութիւններ՝ 1870-էն մինչեւ 1920։
Հատուկ ուշադրութիւն կը դարձուի Զօրավար Անդրանիկի դերին, ինչպէս նաեւ Օսմանեան շրջանի հայ ազգային պայքարին եւ Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան տարիներուն։
Գիրքը յաճախ կը յիշատակուի հայ պատմագրութեան մէջ՝ որպէս արժէքաւոր աղբիւր հայ ազատագրական շարժման եւ ֆետայական պայքարի ուսումնասիրութեան համար։

#ազատագրական #յուշամատեան #անդրանիկ

🇦🇲 Զորահանդես Երեւան 28 Մայիս 1919

🇳🇱 Militaire parade Jerevan 28 mei 1919

🇬🇧 Military parade Yerevan 28 May 1919

🇦🇲 Հայաստանի Հանրապետութեան օրուայ տոնակատարութիւնները 1919 թուականի մայիսի 28-ին։

🇳🇱 De viering van de Dag van de Republiek in Armenië op 28 mei 1919.

🇬🇧 Armenia's Republic Day celebrations on 28 May 1919

#ծարեցի #հայաստան