30/09/2026
ALAMIN: AFRICAN SWINE FEVER (ASF) — PAANO ITO KUMAKALAT AT ANO ANG EPEKTO KUNG HINDI MAAGAPAN?
Ang ASF ay isang malubhang nakakahawa at nakamamatay na sakit na dulot ng virus na nakakaapekto sa alaga at ligaw na baboy. Hindi ito nagdudulot ng panganib sa kalusugan ng tao, ngunit maaaring maipasa ng tao o gamit ang sakit sa ibang mga baboy.
PAANO ITO KUMAKALAT?
PAG-TRANSPORT NG BABOY NA MAY SAKIT- Inter-island o inter-municipal na paglipat/transportasyon ng mga nahawaang baboy sa mga sasakyan, trak, barko, cargo boat, mga maliliit na pribadong bangka, o eroplano. Ilegal o walang dokumentong paggalaw ng baboy mula sa isang apektadong lugar. Ang mga baboy na may impeksyon ay maaaring magmukhang malusog habang ibinibiyahe o bago pa man maging halata ang mga sintomas.
PAG-PASOK NG MGA PRODUKTONG BABOY- Pag-aangkat ng karne ng baboy, lamang-loob, dugo, mga buto, o mga bahagi ng patay na hayop. Pagbenta o pagbili sa mga delivery o online shop ng produktong baboy katulad ng mga chicharon, preserved, processed (longganisa, ham, etc.), delata o canned meat mula sa apektadong lugar. Palihim o hindi sinasadyang pagdala ng mga turista at manlalakbay ng mga produktong baboy galing sa mga apektadong lugar papunta o pabalik ng Palawan bilang baon o pasalubong.
FOOD WASTE AT DAMOG/KANING-BABOY AT HINDI MAAYOS NA PAG-DISPOSE
Mga tira-tirang pagkain na may lamang karneng baboy na maaaring makolekta galing sa mga apektadong lugar at mapakain sa mga baboy nang walang sapat na pagproseso. Hindi maayos na pagkalibing, pag-dispose ng mga patay na baboy, o mababaw na pagkalibing ng mga hayop. Lalo na kung ito ay malapit sa pinagkukunan o dinadaluyan ng tubig, at daanan ng tubig baha.
KONTAMINADONG MGA BAGAY, PASILIDAD, O SASAKYAN/BEHIKULO
-Mga sasakyan, pasilidad, o mga kasangkapan na nagamit sa mga kontaminadong materyales, hayop, o lugar ay maaaring magdala ng virus.
-Ang mga behikulong dati nang nagdala ng mga baboy na may sakit, karne ng baboy, mga patay na hayop, pakain, o mga kontaminadong materyales ay maaaring magdala ng virus.
--Mga nalantad na kagamitan sa lugar na may impeksyon: mga bota, damit, kutsilyo, mga kahon, lubid, hawla, kagamitan, o iba pang mga gamit.
MGA TAONG NALANTAD SA MGA BAGAY NA MAY IMPEKSYON- Damit/gamit ng mga tauhan sa babuyan, katayan, transportasyon, mga vet, o bisita na nalantad sa mga hayop o materyales na may impeksyon ay maaaring magdala ng virus. Pagkatay ng mga may sakit na baboy at pagbenta o pagpapa-utang ng mga karne nito.
MGA INSEKTO, GARAPATA, O IBA PANG HAYOP NA NAGISILBING TAGAPAGDALA- Ang mga kontaminadong garapata, insekto, peste, ligaw na hayop, o mga hayop na kumakain ng basura ay maaaring maglipat ng virus sa pagitan ng mga patay na hayop, basura, pagkain, at mga kulungan ng baboy.
MGA EPEKTO NG ASF KUNG HINDI ITO MAAGAPAN
KALUSUGAN NG HAYOP, PRODUKSYON NG LIVESTOCK, AT KABUHAYAN
-Mataas na pagkakasakit at pagkamatay ng mga baboy;
-Pagkawala ng mga breeding animal; malaking bawas sa imbentaryo ng alagang baboy; hirap sa muling pagdami ng populasyon ng mga baboy;
-Pagkawala ng puhunan, kita, ipon, at kabuhayan;
-Kawalan ng kakayahang magbayad ng mga utang o pambili ng mga suplay;
-Matagalang pagkawala ng kita dahil sa hirap sa pag kontrol.
MASMALAKING BAWAS SA PAMPUBLIKONG BUDGET AT PAGGASTA
-Mas mataas na pangangailangan para sa pagsubaybay ng beterinaryo, pagsusuri sa laboratoryo, kuwarantina, mga checkpoint, contact tracing, pagbibigay-impormasyon sa publiko, paglipol, pagtatapon, disimpeksyon, at kompensasyon.
-Pag gastos sa mga operasyong tumutugon, pagsusuri, pag linis, kompensasyon, suporta sa kabuhayan, at muling pagpaparami ng hayop.
PAGTAAS NG PRESYO NG KARNENG BABOY, APEKTADONG SUPPLY CHAIN
-Pag taas ang presyo ng karneng baboy o kabawasan sa kita dahil sa nabawasang suplay, mga restriksyon sa transportasyon, pagtaas ng mga gastusin sa biosecurity, mas kaunting transaksyon, at mas mataas na gastos sa logistika o operational costs.
-Pagkaantala sa produksyon, suplay ng pagkain, transportasyon, pagkatay, pagpoproseso ng karne, mga pamilihan, at distribusyon sa mga tindahan.
-Pansamantalang pagsara ng mga slaughterhouse o meat processors dahil sa karagdagang mga kinakailangan sa sanitasyon at compliance cost, at pagkawala ng suplay ng raw materials.
-Posibleng pagkawala ng access sa merkado sa mga trade partners sa labas ng probinsya.
SUSCEPTIBILITY NG WILDBOAR POPULATION
-Maaaring kumalat ang impeksyon sa mga baboy-ramo, na banta sa mga likas o bulnerable ang populasyon nito.
-Hirap sa pagpuksa at pag kontrol ng virus para ito'y tuluyang mawala dahil sa madaling pagkalat ng sakit mula sa ligaw na baboy papunta sa mga alagang baboy at paligid ng babuyan.
-Posibleng lalong pagtagal ng ASF sa isang lugar dahil sa hirap sa pagkontrol sa may sakit na ligaw na hayop.
KALUSUGANG PANGKAISIPAN, SOCIAL PROTECTION AT KAAYUSAN
-Stress, stigma, pagkabalisa, at depresyon sa mga nawalan o mga nahaharap sa kawalan ng katiyakan sa kita.
-Ang pagkawala ng kita mula sa pag-aalaga ng baboy ay maaaring magpahina sa kakayahan ng isang pamilya na tustusan ang pag-aaral, mga gamot, pagpapagamot, o transportasyon, at iba pa.
-Alitan hinggil sa control measures, pagiging kwalipikado, kompensasyon, at pamamahagi ng tulong.
-Ang maling impormasyon ay maaaring magdulot ng pag-aalala o panic, hindi kinakailangang pag-iwas sa karne ng baboy, pagtatago ng mga kaso, pagtutol sa paglipol ng mga hayop, o ilegal na paglilipat ng mga hayop.
SEGURIDAD NG PAGKAIN AT NUTRISION
-Pagbaba ng lokal na produksyon ng karne ng baboy, shortages at pagtaas ng presyo, nabawasang access sa protinang nagmumula sa hayop, at substitution nito ng ibang uri ng karne o pagkain.
EPEKTO SA TURISMO
-Mga posibleng epekto sa mga produktong panturismo na nakabatay sa karne ng baboy, operasyon ng serbisyo sa pagkain, reputasyon ng destinasyon, at paggalaw ng mga bisita o suplay ng pagkain.
Ang maagap na pagkilos, tamang impormasyon at mahigpit na biosecurity ay susi sa pagkalat ng ASF.
Para sa karagdagang impormasyon o ulat, makipag ugnayan sa Provincial Risk Reduction and Management Office (PDRRMO):
Email:[email protected]
Phone: 0917-119-7036
Facebook:
Landline: 433-2708 | 433-4264
Source: Food and Agriculture Organization of the United Nation (FAO), World Organisation for Animal Health (WOAH), National Academy of Science and Technology, Philippines (NAST PHL), at National Center for Biotechnology Information (NCBI)
