14/10/2026
Czy Jasło powinno utrzymywać partnerstwa z miastami honorującymi Banderę i UPA?
Całość pisma:
Do Burmistrza Miasta Jasła
Dotyczy: utrzymywania partnerstw międzynarodowych z Samborem i Truskawcem w kontekście upamiętniania Stepana Bandery oraz formacji związanych z OUN-UPA
Szanowny Panie Burmistrzu,
zwracam się z wnioskiem o poważne i niezwłoczne przeanalizowanie zasadności utrzymywania przez Miasto Jasło partnerstw z ukraińskimi miastami Sambor i Truskawiec w świetle ich polityki pamięci historycznej, w szczególności upamiętniania Stepana Bandery oraz formacji związanych z Organizacją Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińską Powstańczą Armią.
Z dostępnych materiałów publikowanych w internecie, w tym na oficjalnych stronach samorządów obu miast, wynika, że zarówno w Samborze, jak i w Truskawcu znajdują się pomniki Stepana Bandery oraz ulice noszące jego imię. W Truskawcu udokumentowano ponadto upamiętnienie żołnierzy UPA przy ulicy Łesi Ukrainki, a lokalne władze publikują relacje z uroczystości poświęconych tej formacji.
Nie są to zatem wyłącznie pojedyncze wzmianki czy niepotwierdzone doniesienia. Istnieją materiały dokumentujące oficjalne obchody, miejsca pamięci i działania samorządów, które świadczą o tym, że postacie oraz formacje związane z ukraińskim nacjonalizmem zajmują istotne miejsce w polityce historycznej tych miast. W internecie można znaleźć liczne publikacje przedstawiające sposób, w jaki tamtejsze władze upamiętniają te postacie i organizacje, niejednokrotnie prezentując je jako element własnej tradycji narodowej.
Należy przy tym jasno powiedzieć, że formacje OUN-UPA ponoszą odpowiedzialność za zbrodnie na ludności polskiej, w tym za ludobójstwo dokonane na Polakach na Wołyniu i w Galicji Wschodniej. Dla polskich rodzin, których bliscy zostali zamordowani, a także dla kolejnych pokoleń Polaków pamięć o tych wydarzeniach nie jest kwestią abstrakcyjnej debaty historycznej. Jest częścią naszej narodowej pamięci i obowiązkiem wobec ofiar.
W tej sytuacji utrzymywanie oficjalnych partnerstw przez polskie miasto z samorządami, na których terenie honoruje się Stepana Banderę i upamiętnia UPA, rodzi poważne pytania natury moralnej i historycznej.
Jakie konkretnie wartości reprezentuje Miasto Jasło, utrzymując współpracę z samorządami, które w swojej przestrzeni publicznej honorują osoby i formacje związane z ideologią odpowiedzialną za zbrodnie na Polakach?
W jakim celu Jasło utrzymuje te partnerstwa i jakie wymierne korzyści przynoszą one mieszkańcom naszego miasta?
Czy władze Jasła analizowały politykę historyczną Sambora i Truskawca przed nawiązaniem współpracy, a jeżeli tak, to jakie stanowisko zajęły wobec upamiętnień Bandery i UPA? Czy kiedykolwiek przedstawiciele Jasła poruszali ten problem podczas oficjalnych spotkań z władzami tych miast?
Uważam, że sprawa ta wymaga zdecydowanej reakcji. Trudno pogodzić deklarowane przywiązanie polskiego samorządu do pamięci historycznej i szacunku dla ofiar z utrzymywaniem bezwarunkowych relacji partnerskich z samorządami, które honorują postacie i formacje obciążone odpowiedzialnością za mordowanie Polaków.
Z perspektywy pamięci o ofiarach takie postępowanie może być odbierane jako brak należytego szacunku dla pomordowanych i ich rodzin. Jest to szczególnie trudne do zaakceptowania, gdy mowa o polskim mieście, którego władze powinny stać na straży pamięci o polskich obywatelach zamordowanych z powodu swojej narodowości.
Nie można oczekiwać, że pamięć o ofiarach będzie traktowana poważnie, jeżeli jednocześnie pomija się znaczenie publicznego honorowania sprawców i formacji odpowiedzialnych za zbrodnie.
Oczekuję, że władze Miasta Jasła bardzo poważnie rozważą zakończenie partnerstw z Samborem i Truskawcem, jeżeli samorządy te nie będą gotowe do rzeczowego odniesienia się do problemu upamiętniania Bandery i UPA oraz do znaczenia tych upamiętnień dla Polaków.
Nie przekonuje mnie argument, że zerwanie partnerstwa w czasie trwającej wojny byłoby działaniem nieodpowiedzialnym. Partnerstwo samorządowe nie powinno oznaczać rezygnacji z prawa do stawiania pytań o pamięć historyczną i szacunek dla ofiar. Solidarność z ludnością cywilną dotkniętą wojną nie wymaga bezwarunkowej akceptacji polityki historycznej władz lokalnych.
Należy również uwzględnić, że po zakończeniu wojny sytuacja może się zmienić. Jeżeli samorządy Sambora i Truskawca nie będą zainteresowane dalszym utrzymywaniem partnerstwa z Jasłem, mogą same zdecydować o zakończeniu współpracy. Nie można zatem zakładać, że obecne relacje będą trwałe niezależnie od okoliczności. Tym bardziej zasadne jest ustalenie, jakie rzeczywiste korzyści przynoszą one Jasłu i czy ich utrzymywanie jest uzasadnione.
W debacie publicznej pojawia się również argument, że życie w zachodniej Ukrainie toczy się w wielu miejscach w zwykłym rytmie, czego przykładem są publikowane w internecie nagrania z wydarzeń towarzyskich, lokali rozrywkowych i przestrzeni publicznych. Materiały takie nie stanowią oczywiście dowodu, że wojna nie dotyka mieszkańców tych miast, nie mogą też przesądzać o sytuacji całego regionu. Nie zmienia to jednak faktu, że kwestia partnerstw samorządowych powinna być oceniana na podstawie konkretnych działań, kosztów, wzajemnych zobowiązań oraz wartości, jakimi kierują się współpracujące samorządy.
W związku z powyższym wnoszę o:
Przedstawienie stanowiska Burmistrza Miasta Jasła w sprawie pomników Stepana Bandery, ulic jego imienia oraz upamiętnień UPA istniejących w Samborze i Truskawcu.
Wyjaśnienie, czy władze Jasła podejmowały rozmowy z przedstawicielami tych samorządów na temat upamiętniania osób i formacji odpowiedzialnych za zbrodnie na ludności polskiej.
Wskazanie konkretnych korzyści, jakie Miasto Jasło i jego mieszkańcy uzyskują z utrzymywania obu partnerstw.
Przedstawienie informacji o dotychczasowych wspólnych przedsięwzięciach, wizytach delegacji i innych działaniach realizowanych w ramach współpracy.
Podjęcie formalnej analizy zasadności dalszego utrzymywania partnerstw z Samborem i Truskawcem, z uwzględnieniem ich polityki pamięci historycznej i stosunku do polskich ofiar zbrodni OUN-UPA.
Przedstawienie informacji, czy władze miasta rozważają zawieszenie lub zakończenie współpracy, a jeżeli nie, wskazanie merytorycznych powodów takiej decyzji.
Oczekuję odpowiedzi odnoszącej się do przedstawionych zagadnień, a nie jedynie ogólnego zapewnienia o znaczeniu współpracy międzynarodowej.
Partnerstwo samorządowe nie jest wartością nadrzędną wobec pamięci historycznej, prawdy o zbrodniach i szacunku dla ich ofiar. Dobre relacje między narodami powinny opierać się na wzajemnym szacunku, a nie na przemilczaniu trudnych i bolesnych faktów.
Jasło powinno jasno określić, czy utrzymywanie relacji partnerskich z tymi miastami jest ważniejsze niż zdecydowane upominanie się o godne upamiętnienie Polaków zamordowanych przez OUN-UPA.
