03/06/2026
Vice-PM, MCAS e Ministro do Desenvolvimento Rural e Habitação Comunitária
𝐄𝐧𝐠. 𝐌𝐚𝐫𝐢𝐚𝐧𝐨 𝐀𝐒𝐒𝐀𝐍𝐀𝐌𝐈 𝐒𝐚𝐛𝐢𝐧𝐨
Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór Asuntus Sosiais no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no
Abitasaun Komunitária sei tulun Primeiru-Ministru iha koordenasaun no supervizaun ba membrus
Governu ne'ebé responsavel ba ezekusaun polítikas ba área governasaun iha aspetu sosiál, liuliu
Ministériu Solidariedade Sosiál no Inkluzaun, Ministériu Asuntus Kombatetentes Libertasaun
Nasionál, Ministériu S
03/06/2026
01/06/2026
𝐕𝐢𝐬𝐞-𝐏𝐫𝐢𝐦𝐞𝐢𝐫𝐮 𝐌𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭𝐫𝐮 𝐇𝐚𝐥𝐨 𝐄𝐧𝐤𝐨𝐧𝐭𝐫𝐮 𝐡𝐨 𝐄𝐬𝐭𝐮𝐝𝐚𝐧𝐭𝐞 𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐨𝐚𝐧 𝐢𝐡𝐚 𝐂𝐡𝐢𝐧𝐚 [TT PT EN]
Beijing, 27/05/2026 :Vise-Primeiru Ministru, Ministru Koordenadór ba Assuntu Sosiál, Eng. Mariano ASSANAMI Sabino, halo enkontru direta ho estudante bolseiru Timor-Leste sira ne’ebé kontinua hala’o estudu iha Repúblika Popular China.
Atividade ne’e realiza iha Beijing ho objetivu atu rona diretamente aspirasaun, preokupasaun no desafiu sira ne’ebé enfrenta husi estudante Timor-oan durante prosesu estudu iha estranjeiru.
Enkontru ne’e realiza hafoin Vise-Primeiru Ministru remata nia partisipasaun iha Fórum Global ba Dezenvolvimentu no Redusaun Pobreza 2026 (GPD26), ne’ebé hala’o iha Beijing.
Maske diálogu ho estudante sira la inklui iha ajenda ofisiál vizita nian, Vise-Primeiru Ministru subliña katak nu’udar membru Governu no mos sidadaun Timor-Leste ida, nia sente responsabilidade morál atu hasoru no fó apoiu ba komunidade estudante Timor-oan sira ne’ebé hela no estuda iha rai-liur.
Iha nia mensajen ba estudante sira, Eng. Mariano ASSANAMI Sabino enfatiza importánsia unidade nasional, respeitu malu no solidariedade entre ema Timor-oan sira ne’ebé hela iha estranjeiru.
"Maske ita mai husi origem, background ka esperiénsia ne’ebé diferente, ita hotu nu’udar povu ida deit. Solidariedade, respeitu no ajuda malu tenke sai valor ne’ebé akompanha ita iha ne’ebé deit," dehan Vise-Primeiru Ministru.
Nia mos enkoraja estudante sira atu kontinua fó prioridade aas ba edukasaun, mantein disiplina, responsabilidade no dedikasaun durante tempu estudu nian. Edukasaun la limita deit ba sala aula, maibé tenke kontribui ba formasaun karakter, kapasidade lideransa no abilidade atu responde ba desafiu sira iha mundu real.
"Konhesimentu akademiku importante, maibé estudante sira mos presiza aprende oinsá pensa kritiku, adapta-an ho mudansa sira, komunika ho di’ak no utiliza konhesimentu atu fó benefísiu ba sosiedade," hateten nia.
Durante diálogu ne’e, estudante sira hato’o preokupasaun kona-ba validade pasaporte Timor-Leste nian ne’ebé atualmente limitadu ba tinan lima.
Tuir estudante sira nia observasaun, situasaun ne’e dala ruma kria difikuldade ba estudante sira ne’ebé tenke renova pasaporte durante períodu estudu, liu-liu bainhira presiza halo viajen ba lokalidade ne’ebé Embaixada Timor-Leste iha atu trata dokumentasaun administrativu.
Relasiona ho asuntu refere, estudante sira sugere ba Governu atu konsidera possibilidade estende validade pasaporte ba tinan sanulu, hanesan prátika ne’ebé implementa ona husi nasaun balu, atu bele reduz kustu administrativu no fasilita asesu ba servisu konsular ba sidadaun Timor-oan sira ne’ebé hela iha estranjeiru.
Respondendo ba preocupasaun ne’e, Vise-Primeiru Ministru afirma katak Governu sei estuda no avalia proposta refere ho seriedade, atu buka alternativa no mekanizmu apropriadu ne’ebé responde ba nesesidade sidadaun Timor-Leste sira iha rai-liur.
Além de aspetu akademiku, nia mos enfatiza katak juventude Timor-Leste presiza dezenvolve independénsia, responsabilidade no kapasidade empreendedora atu prepara-an ba futuru. Tuir nia, susesu profisionál tenke acompanha ho kompromisu atu serve nasaun no povu.
"Lideransa no servisu públiku loloos tenke tau interese nasional no bem-estar povu iha prioridade uluk. Konhesimentu ne’ebé hetan iha estranjeiru tenke sai instrumentu atu kontribui ba dezenvolvimentu Timor-Leste," dehan nia.
Governu konsidera estudante Timor-oan sira ne’ebé hela iha estranjeiru nu’udar rekursu umanu estratéjiku ne’ebé sei desempenha papél importante iha dezenvolvimentu nasional.
Tanba ne’e, investimentu ba edukasaun, formasaun no bem-estar estudante sira kontinua sai prioridade atu prepara jerasaun foun ne’ebé kompetente, inovativu no prontu atu kontribui ba futuru Timor-Leste.
Asosiasaun Estudante Timor-Leste iha China (AETC) mos hato’o agradese ba Vise-Primeiru Ministru Mariano ASSANAMI Sabino ba tempu, orientasaun no apoiu ne’ebé demonstra ba estudante Timor-oan sira durante nia vizita ofisiál ba Beijing.
=====
[PT]
𝐕𝐢𝐜𝐞-𝐏𝐫𝐢𝐦𝐞𝐢𝐫𝐨-𝐌𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭𝐫𝐨 𝐫𝐞𝐮́𝐧𝐞-𝐬𝐞 𝐜𝐨𝐦 𝐞𝐬𝐭𝐮𝐝𝐚𝐧𝐭𝐞𝐬 𝐭𝐢𝐦𝐨𝐫𝐞𝐧𝐬𝐞𝐬 𝐧𝐚 𝐂𝐡𝐢𝐧𝐚
O Vice-Primeiro-Ministro e Ministro Coordenador dos Assuntos Sociais, Mariano Assanami Sabino, reuniu-se com estudantes bolseiros timorenses na China, num encontro marcado pela partilha de experiências e preocupações sobre a vida académica no estrangeiro.
A reunião decorreu em Pequim, à margem da participação do governante no Fórum Global para o Desenvolvimento e Redução da Pobreza 2026 (GPD26), e teve como principal objetivo ouvir diretamente os desafios enfrentados pelos estudantes timorenses.
Apesar de não constar da agenda oficial, o Vice-Primeiro-Ministro sublinhou a importância do contacto com a comunidade estudantil no exterior, afirmando tratar-se de uma responsabilidade enquanto membro do Governo e cidadão timorense.
Durante o encontro, Mariano Assanami Sabino apelou à unidade, solidariedade e respeito entre os estudantes, destacando que estes valores devem acompanhar os timorenses independentemente do local onde se encontrem.
O governante incentivou ainda os jovens a manterem o foco na educação, com disciplina e sentido de responsabilidade, sublinhando que a formação académica deve ser acompanhada pelo desenvolvimento de competências como o pensamento crítico, a capacidade de adaptação e a comunicação eficaz.
Entre as principais preocupações apresentadas pelos estudantes esteve a validade dos passaportes timorenses, atualmente fixada em cinco anos. Segundo relataram, esta limitação pode dificultar a renovação de documentos durante o período de estudos, sobretudo devido à necessidade de deslocação a países com representação diplomática de Timor-Leste.
Como proposta, os estudantes sugeriram o alargamento da validade dos passaportes para dez anos, à semelhança de outros países, com vista a reduzir custos e facilitar o acesso a serviços consulares.
Em resposta, o Vice-Primeiro-Ministro garantiu que o Governo irá analisar a questão com atenção, procurando soluções adequadas às necessidades dos cidadãos timorenses no estrangeiro.
O encontro ficou ainda marcado por um apelo à responsabilidade e ao espírito empreendedor da juventude, com Mariano Assanami Sabino a defender que o sucesso profissional deve estar associado ao compromisso de contribuir para o desenvolvimento do país.
“A verdadeira liderança implica colocar o interesse nacional em primeiro lugar e utilizar o conhecimento adquirido para servir a sociedade”, afirmou.
=====
[EN]
𝐃𝐞𝐩𝐮𝐭𝐲 𝐏𝐫𝐢𝐦𝐞 𝐌𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭𝐞𝐫 𝐦𝐞𝐞𝐭𝐬 𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫𝐞𝐬𝐞 𝐬𝐭𝐮𝐝𝐞𝐧𝐭𝐬 𝐢𝐧 𝐂𝐡𝐢𝐧𝐚
The Deputy Prime Minister and Coordinating Minister for Social Affairs, Mariano Assanami Sabino, met with Timorese scholarship students in China in a meeting marked by the sharing of experiences and concerns about academic life abroad.
The meeting took place in Beijing, on the sidelines of the official’s participation in the Global Forum on Development and Poverty Reduction 2026 (GPD26), and aimed to hear directly about the challenges faced by Timorese students.
Although not included in the official agenda, the Deputy Prime Minister stressed the importance of engaging with the student community overseas, describing it as a responsibility both as a member of the Government and as a Timorese citizen.
During the meeting, Mariano Assanami Sabino called for unity, solidarity and mutual respect among students, emphasising that these values should guide Timorese citizens wherever they are.
He also encouraged students to remain focused on their education, maintaining discipline and a strong sense of responsibility, noting that academic training should be complemented by the development of skills such as critical thinking, adaptability and effective communication.
Among the main concerns raised by students was the validity of Timorese passports, currently limited to five years. According to the students, this can create difficulties for those who need to renew their passports during their studies, particularly due to the need to travel to countries where Timor-Leste has diplomatic representation.
As a proposal, the students suggested extending passport validity to ten years, in line with other countries, in order to reduce administrative costs and facilitate access to consular services.
In response, the Deputy Prime Minister said the Government would carefully consider the issue and explore appropriate solutions to meet the needs of Timorese citizens living abroad.
The meeting also included a call for responsibility and entrepreneurship among young people, with Mariano Assanami Sabino stressing that professional success should be linked to a commitment to contribute to national development.
“True leadership means putting the national interest first and using acquired knowledge to serve society,” he said.
//
01/06/2026
𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐀𝐩𝐫𝐞𝐧𝐝𝐞 𝐇𝐮𝐬𝐢 𝐄𝐬𝐩𝐞𝐫𝐢𝐞́𝐧𝐬𝐢𝐚 𝐗𝐢𝐧𝐚 𝐀𝐭𝐮 𝐀𝐬𝐞𝐥𝐞𝐫𝐚 𝐌𝐨𝐝𝐞𝐫𝐧𝐢𝐳𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐢𝐡𝐚 𝐬𝐞𝐭𝐨𝐫 𝐚𝐠𝐫𝐢𝐤𝐮𝐥𝐭𝐮𝐫𝐚 𝐧𝐨 𝐝𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐫𝐮𝐫𝐚𝐥 [TT PT EN]
𝐁𝐞𝐢𝐣𝐢𝐧𝐠, 𝟐𝟖/𝟎𝟓/𝟐𝟎𝟐𝟔: 𝐆𝐨𝐯𝐞𝐫𝐧𝐮 𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞, 𝐥𝐢𝐮 𝐡𝐮𝐬𝐢 𝐌𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭𝐞́𝐫𝐢𝐮 𝐃𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐑𝐮𝐫𝐚𝐥 𝐧𝐨 𝐀𝐛𝐢𝐭𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐊𝐨𝐦𝐮𝐧𝐢𝐭𝐚́𝐫𝐢𝐚 (𝐌𝐃𝐑𝐇𝐂), 𝐫𝐞𝐚𝐥𝐢𝐳𝐚 𝐯𝐢𝐳𝐢𝐭𝐚 𝐬𝐞𝐫𝐯𝐢𝐬𝐮 𝐛𝐚 𝐏𝐞𝐤𝐢𝐧 𝐖𝐨𝐝𝐞 𝐂𝐡𝐞𝐧𝐥𝐨𝐧𝐠 𝐁𝐢𝐨𝐭𝐞𝐜𝐡𝐧𝐨𝐥𝐨𝐠𝐲 𝐂𝐨., 𝐋𝐭𝐝., 𝐀𝐥𝐝𝐞𝐢𝐚 𝐗𝐢𝐲𝐢𝐧𝐠 𝐧𝐨 𝐀𝐥𝐝𝐞𝐢𝐚 𝐍𝐚𝐧𝐬𝐡𝐚𝐧 𝐢𝐡𝐚 𝐑𝐞𝐩𝐮́𝐛𝐥𝐢𝐤𝐚 𝐏𝐨𝐩𝐮𝐥𝐚́𝐫 𝐗𝐢𝐧𝐚.
Vizita ne’e hala’o atu aprende no observa diretamente modelu dezenvolvimentu rural modernu ne’ebé integra inovasaun teknolojia, agrikultura intelijente, bioteknolojia no fortalésimentu ekonomia komunidade.
Delegasaun Timor-Leste lidera husi Ministru Dezenvolvimentu Rural no Abitasaun Komunitária, Mariano ASSANAMI Sabino, no realiza vizita ba fatin tolu ne’ebé konsidera nu’udar ezemplu susesu iha área modernizasaun agrikultura, revitalizasaun rural no dezenvolvimentu komunidade sustentável.
Durante vizita ne’e, delegasaun observa utilizasaun Bioteknolojia Avansadu, Sistema Agrikultura Intelijente, Dezenvolvimentu Turizmu Rural No Mekanizmu Jestaun Ekonomia Komunidade ne’ebé kontribui diretamente ba aumentu produtividade, kriasaun oportunidade servisu no hasa’e rendimentu populasaun rural.
Ministru Mariano ASSANAMI Sabino hatete, Governu Timor-Leste kontinua buka referénsia internasionál ne’ebé bele fó kontribuisaun ba dezenvolvimentu rural.
"Timor-Leste sei la kopia modelu dezenvolvimentu Xina nian tomak, maibé hakarak aprende husi prinsipiu no esperiénsia ne’ebé sustenta susesu sira, liu-liu planeamentu estratéjiku tempu naruk, investimentu ba rekursu umanu no garantia katak benefísiu dezenvolvimentu to’o diretamente ba komunidade sira," dehan Ministru.
Iha Aldeia Xiying, delegasaun aprende kona-ba aplikasaun teknolojia dijitál no sistema jestaun agrikultura intelijente ne’ebé ajuda agrikultór sira aumenta produtividade no efisiénsia produsaun agríkola.
Iha Aldeia Nanshan, delegasaun observa modelu integradu entre turizmu rural, preservasaun kultura lokal no atividade ekonomia komunidade. Modelu ida ne’e konsidera nu’udar fator importante ne’ebé kontribui ba kriasaun empregu, diversifikasaun fonte rendimentu no melhoria kondisaun moris komunidade rural.
Enkuantu iha Pekin Wode Chenlong Biotechnology Co., Ltd., delegasaun aprende kona-ba inovasaun bioteknolojia no sistema pekuária moderna ne’ebé suporta dezenvolvimentu setór agrikultura, hasa’e produtividade no promove seguransa ai-han.
Vizita servisu ida ne’e reflete esforsu Governu Timor-Leste atu fortalece kooperasaun bilateral ho Repúblika Populár Xina no aproveita esperiénsia internasionál atu adapta polítika no programa dezenvolvimentu ne’ebé responde ba nesesidade no realidade nasional.
Rezultadu husi observasaun no troka esperiénsia durante vizita ne’e sei sai referénsia importante ba formula polítika no implementasaun programa governu iha área dezenvolvimentu rural, seguransa ai-han, modernizasaun agrikultura no kresimentu ekonomia inkluzivu.
Governu espera katak kooperasaun no aprendizajen kontinuada ho parseiru internasionál sira bele kontribui ba konstrusaun komunidade rural ne’ebé produtivu, resiliente no sustentável, atu melhora bem-estar povu Timor-Leste iha futuru.
=====
[PT]
𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐫𝐞𝐟𝐨𝐫𝐜̧𝐚 𝐜𝐨𝐨𝐩𝐞𝐫𝐚𝐜̧𝐚̃𝐨 𝐜𝐨𝐦 𝐚 𝐂𝐡𝐢𝐧𝐚 𝐩𝐚𝐫𝐚 𝐦𝐨𝐝𝐞𝐫𝐧𝐢𝐳𝐚𝐫 𝐚𝐠𝐫𝐢𝐜𝐮𝐥𝐭𝐮𝐫𝐚 𝐞 𝐢𝐦𝐩𝐮𝐥𝐬𝐢𝐨𝐧𝐚𝐫 𝐝𝐞𝐬𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐨 𝐫𝐮𝐫𝐚𝐥
O Governo de Timor-Leste está a analisar algumas das melhores práticas chinesas em matéria de agricultura moderna e desenvolvimento rural, com o objetivo de adaptar soluções inovadoras à realidade nacional e acelerar o crescimento das comunidades rurais.
A iniciativa decorreu durante uma visita de trabalho do Ministério do Desenvolvimento Rural e Habitação Comunitária (MDRHC) à China, liderada pelo Vice-Primeiro-Ministro Mariano Assanami Sabino, que incluiu deslocações à empresa Pekin Wode Chenlong Biotechnology Co., Ltd. e às aldeias de Xiying e Nanshan, reconhecidas pelos seus modelos de desenvolvimento sustentável.
Durante a visita, a delegação timorense observou de perto a aplicação de tecnologias avançadas na agricultura, sistemas de gestão agrícola inteligente, projetos de biotecnologia, iniciativas de turismo rural e mecanismos de dinamização económica das comunidades locais.
Segundo Mariano Assanami Sabino, Timor-Leste procura aprender com experiências internacionais bem-sucedidas para fortalecer as suas políticas de desenvolvimento rural.
“Não queremos copiar o modelo chinês, mas sim compreender os princípios que contribuíram para o seu sucesso, nomeadamente o planeamento estratégico de longo prazo, o investimento nos recursos humanos e a capacidade de fazer chegar os benefícios do desenvolvimento às comunidades”, afirmou.
Na aldeia de Xiying, a comitiva conheceu sistemas digitais de gestão agrícola que permitem aumentar a produtividade e a eficiência das explorações. Já em Nanshan, destacou-se o modelo integrado que alia turismo rural, preservação cultural e atividades económicas locais, contribuindo para a criação de emprego e para o aumento do rendimento das famílias.
A visita incluiu ainda contactos com especialistas da Pekin Wode Chenlong Biotechnology Co., Ltd., onde foram apresentados projetos de inovação biotecnológica e de pecuária moderna destinados a reforçar a produção agrícola e a segurança alimentar.
O Governo considera que esta missão representa mais um passo no fortalecimento da cooperação bilateral entre Timor-Leste e a China, permitindo recolher experiências e conhecimentos que poderão apoiar futuras políticas públicas nas áreas da agricultura, segurança alimentar, desenvolvimento rural e crescimento económico inclusivo.
As autoridades timorenses esperam que a partilha contínua de conhecimentos e a cooperação internacional contribuam para a construção de comunidades rurais mais produtivas, resilientes e sustentáveis, promovendo uma melhoria duradoura das condições de vida da população.
=====
[EN]
𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐒𝐭𝐫𝐞𝐧𝐠𝐭𝐡𝐞𝐧𝐬 𝐂𝐨𝐨𝐩𝐞𝐫𝐚𝐭𝐢𝐨𝐧 𝐰𝐢𝐭𝐡 𝐂𝐡𝐢𝐧𝐚 𝐭𝐨 𝐌𝐨𝐝𝐞𝐫𝐧𝐢𝐬𝐞 𝐀𝐠𝐫𝐢𝐜𝐮𝐥𝐭𝐮𝐫𝐞 𝐚𝐧𝐝 𝐀𝐝𝐯𝐚𝐧𝐜𝐞 𝐑𝐮𝐫𝐚𝐥 𝐃𝐞𝐯𝐞𝐥𝐨𝐩𝐦𝐞𝐧𝐭
The Government of Timor-Leste is examining some of China’s most successful practices in modern agriculture and rural development, with the aim of adapting innovative solutions to the national context and accelerating the growth of rural communities.
The initiative took place during a working visit to China by the Ministry of Rural Development and Community Housing (MRDCH), led by Vice-Prime-Minister Mariano Assanami Sabino, which included visits to Pekin Wode Chenlong Biotechnology Co., Ltd. and the villages of Xiying and Nanshan, both recognised for their sustainable development models.
During the visit, the Timorese delegation observed first-hand the application of advanced agricultural technologies, smart farming systems, biotechnology projects, rural tourism initiatives, and community-based economic development mechanisms.
According to Mariano Assanami Sabino, Timor-Leste is seeking to learn from successful international experiences in order to strengthen its rural development policies.
“We do not intend to replicate the Chinese model in its entirety, but rather to understand the principles that have underpinned its success, particularly long-term strategic planning, investment in human capital, and the ability to ensure that the benefits of development reach local communities,” he said.
In Xiying Village, the delegation explored digital agricultural management systems designed to improve productivity and operational efficiency. In Nanshan, attention focused on an integrated model combining rural tourism, cultural preservation, and local economic activities, contributing to job creation and increased household incomes.
The visit also included meetings with specialists at Pekin Wode Chenlong Biotechnology Co., Ltd., where innovative biotechnology and modern livestock production systems aimed at strengthening agricultural output and food security were presented.
The Government views this mission as another important step in strengthening bilateral cooperation between Timor-Leste and China, enabling the country to draw on international knowledge and experience to support future public policies in agriculture, food security, rural development, and inclusive economic growth.
Timorese authorities hope that continued knowledge-sharing and international cooperation will contribute to the development of more productive, resilient, and sustainable rural communities, helping to improve the long-term well-being of the people of Timor-Leste.
01/06/2026
𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐇𝐚𝐦𝐞𝐭𝐢𝐧 𝐊𝐨𝐨𝐩𝐞𝐫𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐆𝐥𝐨𝐛𝐚𝐥 𝐁𝐚 𝐑𝐞𝐝𝐮𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐊𝐢'𝐚𝐤 [TT PT EN]
𝐁𝐞𝐢𝐣𝐢𝐧𝐠, 𝟐𝟖/𝟎𝟓/𝟐𝟎𝟐𝟔: 𝐕𝐢𝐜𝐞 𝐏𝐫𝐢𝐦𝐞𝐢𝐫𝐮 𝐌𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭𝐫𝐮 𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐫𝐞𝐚𝐟𝐢𝐫𝐦𝐚 𝐢𝐦𝐩𝐨𝐫𝐭𝐚́𝐧𝐬𝐢𝐚 𝐤𝐨𝐨𝐩𝐞𝐫𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐢𝐧𝐭𝐞𝐫𝐧𝐚𝐬𝐢𝐨𝐧𝐚́𝐥 𝐡𝐨𝐝𝐢 𝐩𝐫𝐨𝐦𝐨𝐯𝐞 𝐫𝐞𝐝𝐮𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐤𝐢'𝐚𝐤 𝐧𝐨 𝐝𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐬𝐮𝐬𝐭𝐞𝐧𝐭𝐚́𝐯𝐞𝐥 𝐢𝐡𝐚 𝐅𝐨́𝐫𝐮𝐦 𝐆𝐥𝐨𝐛𝐚𝐥 𝐏𝐨𝐯𝐞𝐫𝐭𝐲 𝐑𝐞𝐝𝐮𝐜𝐭𝐢𝐨𝐧 𝐚𝐧𝐝 𝐃𝐞𝐯𝐞𝐥𝐨𝐩𝐦𝐞𝐧𝐭 (𝐆𝐏𝐏𝐀𝐃) 𝟐𝟎𝟐𝟔 𝐢𝐡𝐚 𝐂𝐡𝐢𝐧𝐚-𝐁𝐞𝐢𝐣𝐢𝐧𝐠.
Iha entrevista husi Media Nasional no International sira iha China, Vise-Primeiru Ministru Koordenadór Asuntu Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rural no Habitasaun Komunitária Eng Marisno ASSANAMI Sabino hatete, estabelesimentu Parseiria Global ba Redusaun kiak no Promove Dezenvolvimentu hanesan pasu estratéjiku ida hodi responde ba dezafiu sira ne'ebé seidauk rezolve barak nasaun hanesan ki'ak, seguransa ai-han no limitasaun infraestrutura.
Nia dehan katak, la iha nasaun ida ne'ebé bele rezolve problema hirak ne'e mesak. Tanba ne'e, solidariedade no kooperasaun global sai faktór importante atu garante dezenvolvimentu inkluzivu no sustentável.
Timor-Leste mos fó apresiasaun aas ba papel Repúblika Populár Xina nian iha apoiu dezenvolvimentu ba nasaun dezenvolvente sira. Liu husi susesu boot ne'ebé hasai ema rihun atus barak husi ki'ak, Xina mos kontinua fahe esperiénsia, teknolojia no oportunidade dezenvolvimentu ho parseiru sira iha mundu tomak.
Iha kuadru kooperasaun bilateral, Timor-Leste hakarak hametin tan relasaun ho Xina iha área prioridade sira hanesan modernizasaun agrikultura, sistema irrigasaun, dezenvolvimentu hare hibridu, pekuária, formasaun vokasionál, infraestrutura rural, seguransa ai-han no programa redusaun ki'ak.
Vice Primeiru Ministru mos subliña importánsia Belt and Road Initiative (BRI) hanesan plataforma kooperasaun internasionál ne'ebé kontribui ona ba dezenvolvimentu infraestrutura, edukasaun, servisu públiku no kapasidade rekursu umanu iha Timor-Leste.
Ba futuru, Timor-Leste espera atu aumenta kooperasaun iha ekonomia dijitál, enerjia renovável, turizmu, formasaun ba juventude no investimentu ne'ebé bele lori benefísiu direta ba povu.
Iha setór dezenvolvimentu agrikultura, nu'udar elementu importante atu fortalese seguransa ai-han nasional. Programa ne'e la aumenta produsaun agríkula, maibé mos ajuda hasa'e kapasidade agrikultór sira, melhora sistema irrigasaun, transfere koñesimentu tékniku no promove dezenvolvimentu rural.
Hodi partilla esperiénsia durante nia vizita sira ba provínsia oioin iha Xina, Vice Primeiru Ministru hateten katak nia hakfodak ho rezultadu programa revitalizasaun rural ne'ebé integra infraestrutura, turizmu, komérsiu dijitál no agrikultura moderna hodi kria dezenvolvimentu sustentável.
Nia hateten katak Timor-Leste sei la kopia modelu Xina ba dezenvolvimentu ne'ebé ejiste, maibé atu aprende espírito no prinsipiu sira ne'ebé sustenta susesu sira, hanesan planeamentu tempu naruk, implementasaun forte, investimentu ba ema no garantia katak rezultadu dezenvolvimentu hetan benefísiu direta ba komunidade sira.
"Redusaun ki'ak bele alkansa liu husi kompromisu forte, polítika pratika no kooperasaun sustentável entre nasaun sira," dehan Vice Primeiru Ministru.
=====
[PT]
𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐃𝐞𝐟𝐞𝐧𝐝𝐞 𝐂𝐨𝐨𝐩𝐞𝐫𝐚𝐜̧𝐚̃𝐨 𝐈𝐧𝐭𝐞𝐫𝐧𝐚𝐜𝐢𝐨𝐧𝐚𝐥 𝐜𝐨𝐦𝐨 𝐂𝐡𝐚𝐯𝐞 𝐩𝐚𝐫𝐚 𝐂𝐨𝐦𝐛𝐚𝐭𝐞𝐫 𝐚 𝐏𝐨𝐛𝐫𝐞𝐳𝐚
O Vice-Primeiro-Ministro de Timor-Leste, Mariano Assanami Sabino, defendeu o reforço da cooperação internacional como instrumento essencial para a redução da pobreza e promoção do desenvolvimento sustentável, durante a sua participação no Fórum Global sobre Redução da Pobreza e Desenvolvimento (GPPAD) 2026, realizado em Pequim.
Em declarações à comunicação social nacional e internacional, o também Ministro Coordenador dos Assuntos Sociais e Ministro do Desenvolvimento Rural e Habitação Comunitária sublinhou que os desafios relacionados com a pobreza, a insegurança alimentar e as limitações infraestruturais continuam a afetar muitos países em desenvolvimento, exigindo respostas conjuntas da comunidade internacional.
“Nenhum país consegue resolver sozinho estes desafios. A solidariedade e a cooperação global são fundamentais para garantir um desenvolvimento inclusivo e sustentável”, afirmou.
Durante a sua intervenção, Mariano Assanami Sabino destacou o contributo da República Popular da China para o desenvolvimento dos países do Sul Global, enaltecendo os resultados alcançados pelo país asiático na redução da pobreza e a sua disponibilidade para partilhar conhecimento, tecnologia e experiências de desenvolvimento.
O governante timorense manifestou ainda o interesse de Timor-Leste em aprofundar a cooperação bilateral com a China em áreas estratégicas como a modernização da agricultura, os sistemas de irrigação, o desenvolvimento do arroz híbrido, a pecuária, a formação profissional, a segurança alimentar e as infraestruturas rurais.
Outro dos temas abordados foi a Iniciativa Faixa e Rota (Belt and Road Initiative – BRI), considerada por Mariano Assanami Sabino uma importante plataforma de cooperação internacional que já contribuiu para o desenvolvimento das infraestruturas, da educação, dos serviços públicos e da capacitação de recursos humanos em Timor-Leste.
Para os próximos anos, o Governo timorense pretende igualmente reforçar a cooperação com a China nos domínios da economia digital, energias renováveis, turismo, formação da juventude e investimento produtivo.
✔️Aprender com a experiência chinesa
Durante a sua estadia na China, o Vice-Primeiro-Ministro visitou diversas províncias e contactou com projetos de revitalização rural que combinam infraestruturas modernas, agricultura, turismo e comércio digital.
Segundo Mariano Assanami Sabino, a principal lição a retirar da experiência chinesa não passa pela reprodução integral do seu modelo de desenvolvimento, mas pela adaptação dos princípios que sustentaram o seu sucesso.
“Planeamento de longo prazo, forte capacidade de implementação, investimento nas pessoas e benefícios concretos para as comunidades são fatores que podem inspirar o caminho de desenvolvimento de Timor-Leste”, afirmou.
O governante concluiu defendendo que o combate à pobreza deve continuar a ser uma prioridade global e apelou ao fortalecimento das parcerias internacionais para garantir oportunidades de desenvolvimento mais equitativas e sustentáveis para todos os povos.
=====
[EN]
𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐂𝐚𝐥𝐥𝐬 𝐟𝐨𝐫 𝐒𝐭𝐫𝐨𝐧𝐠𝐞𝐫 𝐈𝐧𝐭𝐞𝐫𝐧𝐚𝐭𝐢𝐨𝐧𝐚𝐥 𝐂𝐨𝐨𝐩𝐞𝐫𝐚𝐭𝐢𝐨𝐧 𝐭𝐨 𝐂𝐨𝐦𝐛𝐚𝐭 𝐏𝐨𝐯𝐞𝐫𝐭𝐲
Timor-Leste’s Deputy Prime Minister, Mariano Assanami Sabino, has called for stronger international cooperation as a key instrument for reducing poverty and promoting sustainable development during his participation in the **2026 Global Poverty Reduction and Development Forum (GPPAD)**, held in Beijing.
Speaking to national and international media, the Deputy Prime Minister, who also serves as Coordinating Minister for Social Affairs and Minister for Rural Development and Community Housing, emphasised that challenges such as poverty, food insecurity and infrastructure deficits continue to affect many developing countries and require a collective international response.
> “No country can overcome these challenges alone. Solidarity and global cooperation are essential to ensuring inclusive and sustainable development,” he stated.
During his remarks, Mariano Assanami Sabino highlighted the contribution of the People’s Republic of China to the development of countries across the Global South, praising the country’s achievements in poverty alleviation and its willingness to share knowledge, technology and development experience with international partners.
The Timorese leader also expressed Timor-Leste’s interest in deepening bilateral cooperation with China in strategic sectors, including agricultural modernisation, irrigation systems, hybrid rice development, livestock production, vocational training, food security and rural infrastructure.
Another key topic addressed was the **Belt and Road Initiative (BRI)**, which Mariano Assanami Sabino described as an important platform for international cooperation that has already contributed to the development of infrastructure, education, public services and human resource capacity-building in Timor-Leste.
Looking ahead, the Timorese Government intends to strengthen cooperation with China in areas such as the digital economy, renewable energy, tourism, youth training and productive investment.
✔️Learning from China’s Experience
During his visit to China, the Deputy Prime Minister travelled to several provinces and observed rural revitalisation projects that successfully integrate modern infrastructure, agriculture, tourism and digital commerce.
According to Mariano Assanami Sabino, the most valuable lesson from China’s experience is not to replicate its development model in its entirety, but rather to adapt the principles that underpin its success.
“Long-term planning, strong implementation capacity, investment in people and ensuring that development delivers tangible benefits to communities are factors that can inspire Timor-Leste’s development path,” he said.
The Deputy Prime Minister concluded by stressing that poverty reduction must remain a global priority and called for stronger international partnerships to create more equitable and sustainable development opportunities for all nations.
31/05/2026
𝐓𝐋 𝐧𝐨 𝐗𝐢𝐧𝐚 𝐇𝐚𝐦𝐞𝐭𝐢𝐧 𝐊𝐨𝐨𝐩𝐞𝐫𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐌𝐨𝐝𝐞𝐫𝐧𝐢𝐳𝐚 𝐒𝐞𝐭𝐨́𝐫 𝐀𝐠𝐫𝐢𝐤𝐮𝐥𝐭𝐮𝐫𝐚 𝐧𝐨 𝐃𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐑𝐮𝐫𝐚𝐥 [TT PT EN]
𝐁𝐞𝐢𝐣𝐢𝐧𝐠, 𝟐𝟔/𝟎𝟓/𝟐𝟎𝟐𝟔: 𝐆𝐨𝐯𝐞𝐫𝐧𝐮 𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐧𝐨 𝐆𝐨𝐯𝐞𝐫𝐧𝐮 𝐑𝐞𝐩𝐮́𝐛𝐥𝐢𝐜𝐚 𝐏𝐨𝐩𝐮𝐥𝐚𝐫 𝐗𝐢𝐧𝐚 𝐫𝐞𝐚𝐟𝐢𝐫𝐦𝐚 𝐬𝐢𝐫𝐚-𝐧𝐢𝐚 𝐤𝐨𝐦𝐩𝐫𝐨𝐦𝐢𝐬𝐮 𝐚𝐭𝐮 𝐡𝐚𝐦𝐞𝐭𝐢𝐧 𝐫𝐞𝐥𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐛𝐢𝐥𝐚𝐭𝐞𝐫𝐚𝐥 𝐧𝐨 𝐚𝐥𝐚𝐫𝐠𝐚 𝐤𝐨𝐨𝐩𝐞𝐫𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐞𝐬𝐭𝐫𝐚𝐭𝐞́𝐣𝐢𝐤𝐚 𝐢𝐡𝐚 𝐬𝐞𝐭𝐨́𝐫 𝐀𝐠𝐫𝐢𝐤𝐮𝐥𝐭𝐮𝐫𝐚 𝐧𝐨 𝐃𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐑𝐮𝐫𝐚𝐥, 𝐥𝐢𝐮 𝐡𝐮𝐬𝐢 𝐞𝐧𝐤𝐨𝐧𝐭𝐫𝐮 𝐛𝐢𝐥𝐚𝐭𝐞𝐫𝐚𝐥 𝐞𝐧𝐭𝐫𝐞 𝐌𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭𝐫𝐮 𝐃𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐑𝐮𝐫𝐚𝐥 𝐧𝐨 𝐀𝐛𝐢𝐭𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐊𝐨𝐦𝐮𝐧𝐢𝐭𝐚́𝐫𝐢𝐚 (𝐌𝐃𝐑𝐇𝐂), 𝐄𝐧𝐠. 𝐌𝐚𝐫𝐢𝐚𝐧𝐨 𝐀𝐒𝐒𝐀𝐍𝐀𝐌𝐈 𝐒𝐚𝐛𝐢𝐧𝐨 𝐡𝐨 𝐌𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭𝐫𝐮 𝐀𝐠𝐫𝐢𝐤𝐮𝐥𝐭𝐮𝐫𝐚 𝐧𝐨 𝐃𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐑𝐮𝐫𝐚𝐥 𝐗𝐢𝐧𝐚, 𝐙𝐡𝐚𝐧𝐠 𝐙𝐡𝐮, 𝐢𝐡𝐚 𝐤𝐚𝐩𝐢𝐭𝐚𝐥 𝐁𝐞𝐢𝐣𝐢𝐧𝐠.
Enkontru ofisiál ne’e realiza ho objetivu atu haforsa serbisu hamutuk entre nasaun rua iha área estratéjika sira, inklui agrikultura, pekuária, veterinária, seguransa ai-han, inovasaun teknologia no kooperasaun komersiál. Inisiativa ida ne’e refleta vontade polítika husi Governu rua atu promove dezenvolvimentu rural ne’ebé modernu, produtivu no sustentável.
Delegasaun Xina lidera husi Ministru Zhang Zhu, ne’ebé akompaña husi Vice-Ministru Zhang Zhi-li no Xefe Veterináriu Nasionál Xina, Tao Hua-Jing.
Durante reuniaun ne’e, parte rua halo troka hanoin kona-ba oportunidade kooperasaun téknika, transferénsia koñesimentu no dezenvolvimentu kapasidade institusionál atu responde ba dezafiu agrikultura hodi responde ba nesesidade agrikultura iha era dijitál no globalizasaun.
Ministru MDRHC, Eng. Mariano ASSANAMI Sabino, hato’o katak agrikultura kontinua sai pilar importante ba dezenvolvimentu ekonomia no bem-estar komunidade rural iha Timor-Leste.
“Timor-Leste valoriza tebes kooperasaun ho República Popular Xina no hakarak aprende hosi esperiénsia no progresu ne’ebé Xina hetan iha modernizasaun agrikultura. Serbisu hamutuk ida ne’e importante atu fortalese seguransa ai-han, hasa’e produtividade no melhora moris povu rural sira,” dehan Ministru Mariano ASSANAMI Sabino.
Parte Timor-Leste mos reafirma nia kompromisu atu dezenvolve modelu kooperasaun ne’ebé orienta ba rezultadu konkretu, liu husi apoiu tékniku, formasaun rekursu umanu, investigasaun agrikultura no introdusaun teknolojia inovadora ne’ebé bele aumenta efisiénsia no produtividade setór agrikultura nasional.
Durante diskusaun ne’e, parte rua identifika prioridade kooperasaun balu ba períodu oin mai, inklui fortalese seguransa ai-han nasional, dezenvolvimentu sistema veterinária, modernizasaun métodu produzaun agríkola no utilizasaun teknolojia atu responde ba mudansa klimátika no nesesidade merkadu global.
Ministru Zhang Zhu reafirma prontidaun Governu Xina atu kontinua apoia Timor-Leste area dezenvolvimentu rural no transformasaun agrikultura, bazeia ba prinsípiu amizade no benefísiu ba parte rua.
Kooperasaun entre Timor-Leste no Xina iha área agrikultura aumenta signifikativamente iha tinan hirak ikus ne’e, inklui apoiu ba dezenvolvimentu infraestrutura rural, kapasitasaun tékniku ba agrikultór sira no programa ne’ebé kontribui ba reduksaun pobreza no hasa’e sustentabilidade ekonomia lokal.
Ho rezultadu hosi enkontru bilateral ida ne’e, Governu rua espera katak relasaun kooperasaun ne’ebé eziste ona bele sai boot liután no produs impaktu pozitivu ba dezenvolvimentu rural, seguransa ai-han no kresimentu ekonomia sustentável iha Timor-Leste.
Enkontru ne’e marka tan etapa importante ida iha esforsu nasaun rua atu hametin amizade no parceria estratéjika ne’ebé kontribui ba prosperidade povu Timor-Leste no Xina iha futuru.
=====
[PT]
𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐞 𝐂𝐡𝐢𝐧𝐚 𝐫𝐞𝐟𝐨𝐫𝐜̧𝐚𝐦 𝐜𝐨𝐨𝐩𝐞𝐫𝐚𝐜̧𝐚̃𝐨 𝐚𝐠𝐫𝐢́𝐜𝐨𝐥𝐚 𝐩𝐚𝐫𝐚 𝐢𝐦𝐩𝐮𝐥𝐬𝐢𝐨𝐧𝐚𝐫 𝐝𝐞𝐬𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐨 𝐫𝐮𝐫𝐚𝐥
Timor-Leste e a República Popular da China reforçaram a sua cooperação estratégica no setor agrícola, com vista à modernização do desenvolvimento rural e ao aumento da segurança alimentar.
O compromisso foi reafirmado durante um encontro bilateral entre o Ministro do Desenvolvimento Rural e Habitação Comunitária, Mariano Assanami Sabino, e o Ministro da Agricultura e Desenvolvimento Rural da China, Zhang Zhu, realizado em Pequim.
A reunião teve como foco o reforço da colaboração em áreas-chave como agricultura, pecuária, veterinária, segurança alimentar, inovação tecnológica e cooperação comercial. O objetivo é promover um modelo de desenvolvimento rural mais moderno, produtivo e sustentável.
Durante o encontro, as duas partes discutiram oportunidades de cooperação técnica, transferência de conhecimento e reforço da capacidade institucional, tendo em conta os desafios colocados pela digitalização e pela globalização.
“A agricultura continua a ser um pilar essencial para o desenvolvimento económico e o bem-estar das comunidades rurais em Timor-Leste”, destacou Mariano Assanami Sabino, sublinhando a importância da parceria com a China para aumentar a produtividade e melhorar as condições de vida da população rural.
Entre as prioridades definidas para a cooperação futura estão o reforço da segurança alimentar, o desenvolvimento do sistema veterinário, a modernização das práticas agrícolas e a adoção de tecnologias capazes de responder às alterações climáticas e às exigências dos mercados internacionais.
Por sua vez, Zhang Zhu reiterou a disponibilidade da China para continuar a apoiar Timor-Leste, com base numa relação de amizade e benefício mútuo.
Nos últimos anos, a cooperação entre os dois países tem-se intensificado, com destaque para o apoio à criação de infraestruturas rurais, formação técnica de agricultores e implementação de programas de combate à pobreza.
O encontro marca mais um passo no aprofundamento das relações bilaterais, com expectativa de impactos positivos no crescimento económico sustentável e no desenvolvimento rural de Timor-Leste.
=====
[EN]
𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐚𝐧𝐝 𝐂𝐡𝐢𝐧𝐚 𝐬𝐭𝐫𝐞𝐧𝐠𝐭𝐡𝐞𝐧 𝐚𝐠𝐫𝐢𝐜𝐮𝐥𝐭𝐮𝐫𝐚𝐥 𝐜𝐨𝐨𝐩𝐞𝐫𝐚𝐭𝐢𝐨𝐧 𝐭𝐨 𝐛𝐨𝐨𝐬𝐭 𝐫𝐮𝐫𝐚𝐥 𝐝𝐞𝐯𝐞𝐥𝐨𝐩𝐦𝐞𝐧𝐭
Timor-Leste and the People’s Republic of China have strengthened their strategic cooperation in the agricultural sector, aiming to modernise rural development and enhance food security.
The commitment was reaffirmed during a bilateral meeting between the Minister of Rural Development and Community Housing, Mariano Assanami Sabino, and China’s Minister of Agriculture and Rural Development, Zhang Zhu, held in Beijing.
The meeting focused on expanding collaboration in key areas such as agriculture, livestock, veterinary services, food security, technological innovation and trade cooperation. The goal is to promote a more modern, productive and sustainable model of rural development.
During the meeting, both sides discussed opportunities for technical cooperation, knowledge transfer and strengthening institutional capacity, in response to the challenges posed by digitalisation and globalisation.
“Agriculture remains a key pillar for economic development and the well-being of rural communities in Timor-Leste,” said Mariano Assanami Sabino, highlighting the importance of the partnership with China in boosting productivity and improving living conditions in rural areas.
Priority areas for future cooperation include strengthening national food security, developing veterinary systems, modernising agricultural practices and adopting technologies to address climate change and the demands of global markets.
Zhang Zhu reaffirmed China’s readiness to continue supporting Timor-Leste, based on principles of friendship and mutual benefit.
In recent years, cooperation between the two countries has intensified, particularly in the development of rural infrastructure, technical training for farmers and the implementation of programmes aimed at poverty reduction.
The meeting marks another step forward in deepening bilateral relations, with expectations of positive impacts on sustainable economic growth and rural development in Timor-Leste.
Clique aqui para solicitar o seu anúncio patrocinado.
Localização
Categoria
Telefone
Website
Endereço
Dili
