Học làm giàu

Học nguyên tắc sống của Đức Đạt Lai Lạt Ma 14

Học hỏi và làm theo những triết lý sống sau đây của Đức Đạt Lai Lạt Ma 14, một cuộc sống vui vẻ và hạnh phúc đang chờ bạn ở phía trước.
Đức Đạt Lai Lạt Ma được cho là hiện thân của Đức Quán Thế Âm - vị Bồ Tát của lòng từ bi, người chọn con đường tái sinh trở lại kiếp người để cứu giúp chúng sanh. Vị Đạt Lai Lạt Ma hiện nay là vị thứ 14, sống lưu vong tại Ấn Độ từ 1959 đến nay. Nhà sư được trao giải Nobel Hòa bình năm 1989, đồng thời là người đại diện Phật giáo xuất sắc hiện nay trên thế giới.

1. Hãy luôn ghi nhớ, tình yêu cao cả và những thành tựu vĩ đại luôn đi kèm với vô vàn rủi ro.

2. Khi bạn thất bại, đừng đánh mất cả bài học.

3. Hãy sống theo nguyên tắc 3T - Tự trọng, Tôn trọng người khác và chịu Trách nhiệm về mọi hành động của bản thân.

4. Có khi chuyện không đạt được những gì mình mong muốn lại là điều may mắn tuyệt vời.

5. Hãy học các luật lệ để biết cách lách chúng.

6. Đừng để bất hòa nhỏ gây ảnh hưởng đến mối quan hệ lớn.

7. Khi nhận ra bản thân mắc sai lầm, ngay lập tức hãy khắc phục nó.

8. Mỗi ngày, hãy dành ra thời gian cho bản thân được yên tĩnh một mình.

9. Sẵn sàng đón nhận sự thay đổi, nhưng đừng đánh mất giá trị của bản thân.

10. Hãy luôn ghi nhớ, sự im lặng đôi khi là câu trả lời tốt nhất.

11. Hãy sống tốt và đầy kiêu hãnh, để về già khi nhớ lại, bạn lại được tận hưởng cuộc sống đó thêm lần nữa.

12. Tình cảm gia đình chính là nền tảng cho cuộc đời bạn.

13. Khi tranh luận với những người thân yêu, hãy chỉ nói về tình huống hiện tại, đừng nhắc lại chuyện quá khứ.

14. Chia sẻ sự hiểu biết. Đó là cách để trở nên bất tử.

15. Hãy sống hiền hòa với trái đất.

16. Mỗi năm 1 lần, hãy đi đến nơi bạn chưa từng đặt chân đến.

17. Hãy luôn ghi nhớ, một mối quan hệ lý tưởng nhất là khi tình yêu dành cho đối phương vượt qua những đòi hỏi của mỗi cá nhân.

18. Hãy đánh giá thành công bản thân bằng những thứ bạn đã phải từ bỏ để đạt được thành công đó.

Học cách tránh những sai lầm “phi lý trí”

Đọc cuốn sách này, chúng ta có thể học được cách tránh một số sai lầm “phi lý trí” thường ngày của mình.

Tựa sách Predictably Irrational: The Hidden Forces That Shape Our Decisions được dịch sát nghĩa là Những hành vi phi lý trí có thể dự đoán được.

Cuốn sách viết về những động lực ẩn sau các quyết định của chúng ta, những hành vi phi lý trí của con người.

Chúng ta đều nghĩ rằng những hành động của mình đều có lý. Sự thật là nhiều hành động của con người rất phi lý trí, nhưng cũng rất dễ đoán.

Đọc cuốn sách này, chúng ta có thể học được cách tránh một số sai lầm “phi lý trí” thường ngày của mình.

Dan Ariely – người Mỹ gốc Do Thái – là giáo sư môn Tâm lý và Kinh tế học hành vi tại ĐH Duke. Cuốn sách này và hai cuốn khác của ông là The Upside of Irrationality và The Honest Truth about Dishonesty đều nằm trong danh sách sách bán chạy.

Nội dung chính của Predictably Irrational: The Hidden Forces That Shape Our Decisions tạm dịch là Phi lý trí:

Tính tương đối đánh lừa sự lựa chọn của chúng ta

Không phải quyết định lựa chọn nào của con người cũng dựa trên lý trí. Trong nhiều trường hợp, đặc biệt khi có nhiều sự lựa chọn và có mối tương quan so sánh, con người sẽ có những quyết định “phi lý trí”.

Một người cần mua một cây bút giá 25 đô la Mỹ, và chợt nhớ ra rằng cây bút ấy được bán giá 18 đô la Mỹ ở một cửa hàng cách đó 15 phút đi bộ. Anh ta – cũng như chúng ta – sẽ đi bộ 15 phút để tiết kiệm 7 đô la Mỹ.

Cũng người đó với sự lựa chọn để mua bộ comple: Một cửa hàng bán giá 455 đô, và một cửa hàng cách 15 phút đi bộ bán đúng bộ comple đó với giá 448 đô. Cũng là 15 phút đi bộ, nhưng trong trường hợp này, hầu hết chúng ta sẽ mua bộ comple mắc tiền chứ không mua bộ comple rẻ hơn 7 đô.

Lý do cho 2 quyết định trên là trong đầu chúng ta đã xem xét: lợi thế tương đối giữa cây bút giá rẻ và cây bút giá cao là khá lớn so với giá cả của chúng, trong khi đó lợi thế tương đối giữa 2 bộ comple là quá nhỏ so với giá cả của chúng.

Phân tích và quyết định đó có vẻ có lý theo sự so sánh tương đối, nhưng thật ra là “phi lý trí”. Trong cả 2 trường hợp, chúng ta đều có thể tiết kiệm 7 đô la Mỹ với 15 phút đi bộ.

Các chuyên viên marketing của Tạp chí The Economist đã quảng cáo giá đặt báo một năm với 3 lựa chọn sau: (1) Tạp chí điện tử: 59 đô; (2) Tạp chí in: 125 đô; (3) Tạp chí điện tử và tạp chí in: 125 đô.

Để đánh giá hiệu quả của chiêu marketing này, tác giả đã cho 100 sinh viên Trường Quản trị kinh doanh Sloan lựa chọn. Kết quả là: 16 sinh viên chọn (1), không sinh viên nào chọn (2) và 84 sinh viên chọn (3).

Sau đó tác giả bỏ đi lựa chọn (2), chỉ để lại lựa chọn (1) và (3). Khi đó 68 sinh viên đã chọn (1) so với 16 trước đó; 32 sinh viên chọn (3) so với 84 trước đó.

Rõ ràng là các chuyên viên marketing của The Economist đã nắm rõ hành vi con người: con người ít khi đưa ra lựa chọn cái gì đó theo một tiêu chuẩn tuyệt đối, thay vào đó chúng ta sẽ ước tính giá trị của một vật bằng cách so sánh ưu thế tương đối của vật này so với vật kia.

Khi so sánh tương đối, sẽ không có khách hàng nào quyết định lựa chọn (2) cả vì lựa chọn (3) hiển nhiên tốt hơn lựa chọn (2). Bằng cách đưa lựa chọn (2) ra làm nền, The Economist muốn dẫn dắt khách hàng theo lựa chọn (3), theo đó tạp chí điện tử, vốn được bán với giá 59 đô, được miễn phí ở lựa chọn (3).

Một số ví dụ khác về tính tương đối ảnh hưởng đến hành động của con người. Một người có thể dễ dàng cho thêm 200 đô la Mỹ tiền tip cho bữa ăn trị giá 5.000 đô, nhưng lại tận dụng phiếu giảm giá để tiết kiệm 25 xu cho hộp cháo 1 đô.

Một người sẵn sàng bỏ ra 3.000 đô la Mỹ để nâng cấp những chiếc ghế da cho chiếc xe mới giá 25.000 đô, nhưng băn khoăn khi chi khoản tiền đó để mua ghế sofa da mới ở nhà.

Một người, đáng lẽ rất vui vẻ với mức lương của mình, đã rất không hạnh phúc khi biết lương của mình thấp hơn đồng nghiệp, hay thấp hơn người em rể.

Để tránh những hành vi phi lý trí, đôi khi chúng ta phải phá vỡ đi sự so sánh tương đối đó.

Hiện tượng khắc sâu và giá cả trong Luật cung – cầu

Nhà tự nhiên học Konrad Lorenz khám phá ra rằng ngỗng con, khi vừa mới nở, sẽ quấn quít với vật chuyển động đầu tiên chúng bắt gặp (thường là mẹ của chúng). Ngay khi vật chuyển động đầu tiên đó không phải là mẹ của mình, các chú ngỗng con vẫn quấn quít cho đến khi trưởng thành. Nói một cách khác, những ấn tượng ban đầu đã cuốn hút và khắc sâu vào ngỗng con. Lorenz gọi đó là “hiện tượng khắc sâu” của tự nhiên.

Một điều đáng ngạc nhiên là bộ não của chúng ta cũng có hiện tượng khắc sâu như vậy. Khi tiếp cận với một món hàng mới nào đó, chúng ta cũng sẽ khắc sâu mức giá của sản phẩm đó vào bộ não của mình. Và mức giá mà chúng ta thấy lần đầu tiên – gọi là mỏ neo – sẽ nằm khá lâu trong đầu chúng ta và có liên quan chặt chẽ với mức giá mà chúng ta sẵn sàng trả để mua món hàng đó.

Hãy xem chiến lược bán ngọc trai đen Tahiti của ông Assael – một nhà buôn ngọc trai người Ý. Sau khi mua vào một số lượng lớn ngọc trai đen nhưng bán không được, Assael đổi chiến lược bán hàng. Ông nhờ một người bạn vốn là một nhà buôn đá quý nổi tiếng trưng bày những chuỗi ngọc trai đen bên cạnh những viên kim cương, hồng ngọc sang trọng tại cửa hàng của ông này trên Đại lộ số 5.

Mức giá của những chuỗi ngọc trai đen này cũng cao hơn rất nhiều với mức giá ông đã từng rao bán. Đồng thời, Assael đặt một bài quảng cáo ở vị trí tốt nhất tại các tạp chí về những chuỗi ngọc trai đen Tahiti và kiêu hãnh nằm trên cổ của những phụ nữ giàu có vùng Manhattan.

Với chiến lược marketing khôn khéo này, ông Assael đã thành công trong việc tạo ra nhu cầu và một mức giá “mỏ neo” cao cho những viên ngọc trai đen của ông.

Giáo sư George Loewenstein thực hiện thí nghiệm về giá mỏ neo với 55 sinh viên trường Sloan. Trong thí nghiệm này, vị giáo sư liên kết giá của các món hàng trong thí nghiệm với số an sinh xã hội của từng sinh viên.

Mặc dù các sinh viên được toàn quyền chọn mức giá để đấu giá cho các món hàng, nhưng kết quả cuối cùng cho thấy họ đã bị ảnh hưởng khá nhiều của giá mỏ neo.

Những sinh viên có 2 số cuối an sinh xã hội lớn, từ 80 đến 99, sẵn sàng trả giá cao hơn từ 216% - 346% cho cùng những sản phẩm so với những sinh viên có 2 số cuối an sinh xã hội nhỏ từ 1-20.

Giá mỏ neo hiện diện khá nhiều trong cuộc sống của chúng ta. Ví dụ khi chúng ta quan sát thấy một ti vi LCD 75 inch được bán với giá 3.000 đô la Mỹ thì khi chúng ta ra quyết định mua nó hay sản phẩm tương đương khác, mức giá 3.000 đô la Mỹ sẽ trở thành giá mỏ neo và có ảnh hưởng khá lớn đối với quyết định mức giá mua của chúng ta.

Những người thuê nhà khi di chuyển từ vùng có mức giá sinh hoạt cao qua vùng có mức giá sinh hoạt thấp hay ngược lại thường phải mất thời gian để thích nghi với mức giá mới.

Kinh tế học truyền thống cho rằng giá cả được quyết định bởi Luật cung cầu. Tức là mức giá sẽ được xác định khi lực cung – số lượng hàng có trên thị trường – gặp lực cầu – số lượng hàng muốn mua bởi khách hàng.

Và theo kinh tế học truyền thống thì cung và cầu là hai lực độc lập nhau. Thế nhưng, như chúng ta đã thấy từ các trường hợp trên, giá cả của các món hàng không hoàn toàn theo đúng quy luật này.

Người tiêu dùng thay vì mua hàng theo nhu cầu và tạo thành một lực lượng quyết định giá cả thì lại bị ảnh hưởng bởi những mức giá mỏ neo vốn không liên quan gì đến luật cung cầu.

Cũng vì sự phi lý trí này mà thị trường tự do không phải lúc nào cũng có thể xác định một mức giá tối ưu, hay tự điều chỉnh theo hướng tốt nhất.

Một số người tin rằng cần phải có sự can thiệp của chính phủ vào những sản phẩm có liên quan đến nhu cầu cơ bản của xã hội như điện, nước, y tế, giáo dục. Những người này tin rằng sự can thiệp hợp lý và thận trọng của chính phủ có thể hạn chế sự tự do nhưng sẽ góp phần hạn chế những bước chệch hướng của thị trường.

Sức mạnh của “miễn phí”

Miễn phí luôn làm chúng ta phấn khích và có một tác động to lớn đến hành vi mua sắm của chúng ta.

Chúng ta sẽ rất vui vẻ nhận tấm phiếu mua hàng miễn phí một gói cà phê dù có thể chúng ta không thích uống và phê và không có máy pha cà phê.

Chúng ta sẽ rất hào hứng nhận cây bút, dây đeo chìa khoá, hay sổ ghi chép được phát miễn phí tại một buổi hội thảo mặc dù sau đó chúng ta không dùng và quăng chúng đi.

Miễn phí có một tác động to lớn đến hành vi của con người. Các doanh nghiệp luôn biết dùng vũ khí “miễn phí” để kích thích người tiêu dùng mở thêm hầu bao.

Amazon miễn phí vận chuyển đối với những đơn đặt hàng có số lượng nhất định. Một số người không muốn mua cuốn thứ hai, nhưng đã sẵn sàng chi trả để được miễn phí vận chuyển.

AOL chuyển từ dịch vụ tính cước theo giờ sang hình thức thuê bao hàng tháng với thời gian truy cập không giới hạn.

Những chiêu miễn phí tương tự đem lại niềm vui cho khách hàng nhưng sẽ khiến họ trả thêm tiền để mua những sản phẩm, dịch vụ mà có thể họ không cần đến.

Ranh giới giữa quy chuẩn xã hội và quy chuẩn thị trường

Chúng ta đang sống đồng thời trong một thế giới có hai quy chuẩn: quy chuẩn xã hội và quy chuẩn thị trường.

Các quy chuẩn thị trường bao gồm các hoạt động thân thiện của con người, được xã hội công nhận.

Các quy chuẩn xã hội mang tính cộng đồng và không thể quy đổi ra tiền, ví dụ như mẹ vợ nấu cơm đãi con rể, người hàng xóm giúp chúng ta khiêng cái ghế.

Trong khi đó, các quy chuẩn thị trường mang tính lợi ích so sánh và sự thanh toán, trao đổi tức thì, ví dụ như việc mua bán, trả lương thuê nhà…

Khi quy chuẩn xã hội và quy chuẩn thị trường được đặt trên hai chỗ riêng biệt, cuộc sống đơn giản và tốt đẹp hơn. Thế nhưng khi hai quy chuẩn này va chạm thì các vấn đề nảy sinh.

Ví dụ một chàng trai mời cô gái đi ăn để tìm hiểu. Đến lần thứ tư thì trong đầu anh ta không phân biệt được ranh giới giữa quy chuẩn xã hội (tìm hiểu bạn gái) và quy chuẩn thị trường (lấy tiền đổi tình).

Anh ta đã nói với cô gái rằng việc hẹn hò này đã khiến anh ta tốn kém như thế nào. Anh ta đã nhầm lẫn giữa quy chuẩn xã hội và quy chuẩn thị trường. Tương tự như vậy khi chàng rể rút tiền và đề nghị được trả bữa cơm gia đình cho mẹ vợ.

Các quy chuẩn xã hội có sự tác động mạnh mẽ. Có nhiều người làm việc chăm chỉ và không nhận lương vì biết rằng công việc của mình làm là đóng góp cho cộng đồng, xã hội.

Đó là những phạm trù thuộc quy chuẩn xã hội. Nhiều công ty biết sử dụng quy chuẩn xã hội và tạo được mối quan hệ sâu sắc với các nhân viên và khách hàng của họ.

Tuy vậy, quy chuẩn xã hội dễ bị tổn thương, và một khi mối quan hệ chuyển đổi từ quy chuẩn xã hội sang quy chuẩn thị trường, chuyển chúng quay trở lại là rất khó.

Các mánh khoé lợi dụng quy chuẩn xã hội của các công ty nhằm tìm kiếm lợi nhuận như cắt dịch vụ, giảm lương, tăng thời gian làm việc của nhân viên sẽ sớm bị khách hàng và nhân viên phát hiện và phản đối.

Quản lý bản ngã trước sự hưng phấn

Có nhiều tình huống chúng ta tưởng rằng mình có thể kiểm soát được, nhưng thật ra là chúng ta không kiểm soát được. Đó là khi chúng ta hưng phấn tình dục (đặc biệt là nam), khi đói, khi tức giận, khi sợ hãi…

Khi bản ngã lên tiếng, chúng ta sẽ có những hành động không thể hiểu được, chẳng hạn như quan hệ tình dục mà không cần bao cao su – một việc mà chúng ta không bao giờ dám nghĩ đến vì nó có thể dẫn đến những bệnh nguy hiểm chết người.

Những người trải đời luôn cố gắng tránh những tình huống đưa đến bản ngã. Chẳng hạn như tránh hẹn hò khi uống rượu; đừng đọc mail của “sếp” khi đang tức giận; và cũng luôn có những phương án phòng ngự, chẳng hạn như luôn mang bao cao su trong ví.

Hãy chữa bệnh trì hoãn

Sự trì hoãn, mặc dù phi lý trí, là một bệnh của con người. Chúng ta có khuynh hướng trì hoãn bất kỳ việc gì trong cuộc sống. Khi ở trạng thái bình thưởng, thoải mái, chúng ta tự hứa sẽ tiết kiệm, tập thể dục, hay ăn kiêng.

Nhưng chúng ta nhanh chóng tìm ra hàng tá lý do để trì hoãn, không thực hiện việc đó. Để chữa bệnh trì hoãn này, chúng a cần có sự trợ giúp bên ngoài, và/hoặc tự phát triển những hệ thống bắt chúng ta cam kết một cách tự động. Chẳng hạn như để tiết kiệm tiền lương, chúng ta chọn cách khấu trừ tiền lương tự động; để tập thể dục thường xuyên,chúng ta hẹn tập với bạn bè…

Cái giá của quyền sở hữu

Con người có khuynh hướng đánh giá cao những gì mình đang có.

Trong các giao dịch, người bán luôn đánh giá cao tài sản của mình hơn mức thị trường muốn mua. Chúng ta thường có những quyết định không đúng đắn vì ba thói quen phi lý trí của mình: (1) Yêu quý những gì chúng ta đang có; (2) Tập trung hơn vào những gì chúng ta có thể bị mất hơn những gì chúng ta có thể có; (3) Tự cho rằng người khác sẽ nhìn nhận giao dịch mua bán từ góc độ của chúng ta.

Cách tốt nhất để có những quyết định đúng đắn là tự xem mình không phải là người sở hữu chúng, đặt ra khoảng cách giữa bản thân và món đồ đang quan tâm.

Khuynh hướng duy trì và tăng cường quyền sở hữu xét cho đến cùng gây ra những chi phí cao hơn cho chúng ta.

Tránh lãng phí vào nhiều sự lựa chọn

Những sự lựa chọn làm lãng phí thời gian, công sức và cơ hội của chúng ta: Con lừa trong truyện ngụ ngôn, đang đói bụng nhưng phân vân đi qua đi lại giữa hai đồng cỏ khô gần bằng nhau ở hai góc nhà và cuối cùng chết vì đói; Quốc hội Mỹ luôn bất đồng về những bộ luật lớn cho đến khi cả những chi tiết của các bộ luật; tác giả phân vân chọn giữa việc ở lại Viện Công nghệ MIT hay chuyển sang Đại học Stanford.

Trong nhiều trường hợp, sẽ tốt hơn cho chúng ta nếu chúng ta hạn chế những lựa chọn của mình, và tốt nhất là chỉ đưa về 1 lựa chọn. Vào năm 210 Trước Công nguyên, trong thế phải chiến đấu và chiến thắng, danh tướng Hạng Vũ – Trung Quốc đã đốt thuyền và đập vỡ nồi niêu để đội quân của ông chỉ còn một lựa chọn là quyết chiến để đánh thắng đối phương.

Tác giả đáng lẽ ra đã không mất thời gian và có thể làm được nhiều việc hơn nếu như chỉ có một lựa chọn, hoặc MIT hoặc Stanford.

Hiệu ứng của sự kỳ vọng

Hai người cùng xem một cú bắt bóng. Một người quả quyết là hai chân thủ môn còn phía trong vạch, còn người kia nhất định rằng hai chân của thủ môn đã ở ngoài vạch.

Sự kỳ vọng khác nhau về kết quả đã khiến hai người – đều rất trung thực – có hai cái nhìn khác hẳn nhau.

Một nhóm các nhà khoa học thần kinh đã sử dụng máy FMRI hiện đại để theo dõi não người trong thí nghiệm về sự nhận biết Coca và Pepsi. Những người tham gia thí nghiệm được bơm vào miệng một lượng Coca hay Pepsi. Mỗi khi được bơm thức uống, người tham gia đồng thời cũng được nhận thông tin về thức uống mình sắp nhận.

Các nhà khoa học quan sát thấy khi những người tham gia thí nghiệm sắp nhận Coca hay Pepsi thì trung tâm não bộ của họ được kích hoạt. Tiếp theo đó, khu vực não trước – phần lưng bên của khu vực giữa trán, có liên quan đến các chức năng cao hơn của con người như ký ức, nhận thức, và tư tưởng – cũng được kích hoạt.

Sự kích hoạt khi người uống nhận Coca cao hơn 1 bậc so với khi người uống nhận Pepsi.

Trong mỗi chúng ta luôn có sẵn những kỳ vọng, thành kiến về nhiều sự việc. Việc loại bỏ những tác động của các kỳ vọng, thành kiến có sẵn là rất khó. Nhưng nếu chúng ta thừa nhận mình bị “mắc kẹt” trong thành kiến, chúng ta sẽ cố gắng nhìn nhận vấn đề trung lập hơn, hoặc tốt hơn là chúng ta nên tham khảo ý kiến trung lập của bên thứ ba.

Hãy để giả dược lừa chúng ta

Thí nghiệm và cả thực tế cho thấy giả dược không chỉ có tác dụng về mặt “tâm lý”, chúng còn làm giảm mức độ căng thẳng, thay đổi số lần tiết hoocmon, thay đổi hệ miễn dịch… đối với người được cho sử dụng giả dược.

Và điều “phi lý” là giả dược mắc tiền có tác dụng hơn giả dược rẻ tiền.

Chúng ta gian dối có giới hạn

Con người sẽ gian dối khi có cơ hội. Nhiều thí nghiệm tinh vi đã được lập ra để đo tính gian dối của sinh viên tại các trường Harvard, MIT, Princeton, UCLA, và Yale cho phép tác giả kết luận: con người sẽ gian dối khi có cơ hội, và con người gian dối nhiều hơn khi sự việc đó không quá nghiêm trọng, không liên quan trực tiếp đến tiền.

Tuy vậy, sự gian dối của con người là có điểm dừng.

Theo lý thuyết của nhà tâm lý học Sigmund Freud, sau khi đã xảy ra thì sự gian dối đã bị cái “siêu tôi” chặn lại ở một giới hạn nào đó. Cái siêu tôi – vốn được phát triển từ các phẩm chất tốt đẹp của xã hội – hài lòng khi chúng ta tuân theo đạo đức của xã hội, và không hạnh phúc khi chúng ta không tuân theo.

“Bữa ăn miễn phí”

Các nhà kinh tế học truyền thống cho rằng không có “bữa ăn miễn phí” (No free lunch). Các quyết định của con người là lý trí và ai cũng cố gắng tối đa hoá lợi nhuận. Bữa ăn miễn phí vì thế không bao giờ có – mà nếu có thì có ai đó đã nhận ra và lấy hết tất cả giá trị của chúng.

Các nhà kinh tế học hành vi thì lại tin rằng con người dễ bị ảnh hưởng bởi các tác động khác nhau và đưa ra những quyết định phi lý trí.

Họ lý luận rằng nếu ai cũng mắc lỗi một cách có hệ thống trong các quyết định của mình, thế thì tại sao chúng ta không thể phát triển các chiến lược, phương pháp, và công cụ giúp mình ra quyết định sáng suốt hơn là đạt được những điều mình thật sự mong muốn.

Và đây chính là ý nghĩa của “bữa ăn miễn phí” từ cách nhìn của kinh tế học hành vi.

(Nội dung trên được trích từ cuốn Tăng tốc đến thành công - Học từ những cuốn sách kinh doanh hàng đầu - Tập 1 của tác giả - doanh nhân Lâm Minh Chánh)

6 sự thật bất ngờ về các startup kỳ lân

Không cần kinh nghiệm, không cần là người đầu tiên xuất hiện trên thị trường hay không cần phải tham gia các chương trình tăng tốc khởi nghiệp để thành công... 6 sự thật dưới đây về các startup kỳ lân sẽ khiến bạn bất ngờ.

Từng là một founder trước khi trở thành nhà đầu tư mạo hiểm tại quỹ Data Collective VC, Ali Tamaseb đã dành hơn 15 tháng thu thập dữ liệu từ những startup kỳ lân - các công ty khởi nghiệp đạt mức định giá từ 1 tỷ USD trở lên. Khai thác từ lịch sử, tình hình tài chính, thông tin nhà sáng lập, cho tới lợi thế cạnh tranh, Tamaseb mong muốn vẽ nên bức tranh toàn diện nhất về các startup tỷ đô lúc mới vừa thành lập.

Dữ liệu được Tamaseb thu thập dựa trên 65 yếu tố then chốt, với đối tượng nghiên cứu là tất cả 195 startup tại Hoa Kỳ đã công khai mức định giá từ 1 tỷ USD trở lên kể từ năm 2005. Trong đó, gần 60% startup được sáng lập bởi các doanh nhân đã từng nhiều lần khởi nghiệp thành công.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, 70% nhà sáng lập của các startup kỳ lân là những người đã từng rút khỏi ít nhất một dự án khởi nghiệp trước đó với hơn 50 triệu USD trong tay. Dưới đây là 6 sự thật bất ngờ về các startup kỳ lân từ nghiên cứu của Tamaseb, đã được đăng trên tạp chí Inc.

1. Sở hữu kinh nghiệm trong ngành là không cần thiết

Trái ngược với quan niệm chung, Tamaseb phát hiện, hầu hết nhà sáng lập của startup kỳ lân đều không sở hữu kinh nghiệm thực tế trong ngành hay lĩnh vực kinh doanh mà họ mong muốn tạo ra giải pháp đột phá. Trường hợp cá biệt là lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và dược phẩm, nơi 80% nhà sáng lập từng trực tiếp làm việc trong thị trường mục tiêu.

2. Các CEO là “dân kỹ thuật” chưa hẳn đã thành công hơn

Nghiên cứu cũng mang đến câu trả lời cho một vấn đề thường được đưa ra bàn luận rộng rãi: Khi sáng lập một startup tỷ đô, CEO xuất thân từ “dân kỹ thuật” có dễ thành công hơn các CEO khác hay không? Dữ liệu cho thấy kết quả 50 - 50. Nhiều người tin rằng, startup hoạt động trong lĩnh vực kỹ thuật (công nghệ sinh học, dịch vụ phần mềm, ứng dụng di động…) nên được dẫn dắt bởi một người thực sự biết cách làm ra sản phẩm, song kết quả nghiên cứu này cho thấy, các CEO khác hoàn toàn đủ sức thành công.

3. Startup không nhất thiết phải biết sử dụng vốn hiệu quả

Sử dụng vốn hiệu quả ám chỉ số tiền mà một công ty khởi nghiệp cần chi tiêu để có thể sống sót và duy trì hoạt động, và được đặt bên cạnh nguồn tiền kiếm được. Một startup được nhận định là “sử dụng vốn hiệu quả” khi chi tiêu rất ít, nhưng lại kiếm được rất nhiều tiền.

Dù các nhà đầu tư mạo hiểm thường ưu ái rót tiền vào những công ty khởi nghiệp biết sử dụng vốn hiệu quả, có chưa tới 45% startup kỳ lân trong nghiên cứu của Tamaseb đáp ứng tiêu chí này. Số còn lại đều cần một lượng đầu tư khổng lồ để mở rộng quy mô; đồng nghĩa, một startup kỳ lân không nhất thiết phải biết sử dụng vốn hiệu quả mới có thể chạm đến mức định giá 1 tỷ USD.

4. Sao chép (thường) không dẫn đến kết quả tốt

Theo nghiên cứu, hơn 60% startup kỳ lân sở hữu sự khác biệt lớn trong sản phẩm so với những gì đã có trên thị trường. Tamaseb nhận thấy, những trường hợp cạnh tranh gặp phải thất bại thảm hại đều xuất phát từ việc bê y nguyên những gì người khác đang làm thành của mình, nhất là khi startup bị sao chép sở hữu nguồn vốn mạnh.

Tuy nhiên, vẫn có vài trường hợp cá biệt như một số startup kỳ lân được thành lập tại Trung Quốc, Ấn Độ, Đức và một số nơi khác trong vòng 10 năm qua. Ngoài ra, các phiên bản sao chép của eBay, Amazon, Tinder, và Facebook cũng đứng ngoài danh sách những kẻ thất bại.

5. Startup không cần là người đầu tiên xuất hiện trên thị trường

Đáng chú ý, chỉ 30% startup kỳ lân thuộc nghiên cứu là các công ty đầu tiên trong lĩnh vực nào đó xuất hiện trên thị trường. Trên thực tế, gần 40% startup thâm nhập thị trường với ít nhất từ 5 đối thủ cạnh tranh trở lên. Trái với quan niệm thông thường, thị trường tốt nhất dành cho các startup tỷ đô đã tồn tại những công ty lớn; và startup thành công ở chỗ biết khai thác những điểm yếu kém từ các công ty này.

Thêm vào đó, việc chọn thời điểm luôn là yếu tố then chốt khi ra mắt startup. Quá sớm, thị trường sẽ không cắn câu; quá trễ thì hầu hết khách hàng đã sử dụng sản phẩm của người khác.

6. Startup không cần phải tham gia chương trình tăng tốc để thành công

Ở thời điểm hiện tại, các chương trình tăng tốc khởi nghiệp dường như đang là xu hướng trên toàn cầu. Tính đến năm 2018, đã có hơn 1.500 chương trình tăng tốc khởi nghiệp hỗ trợ startup. Dù vậy, theo nghiên cứu, phần lớn các startup tại Mỹ đều không tham gia vào bất kỳ một chương trình tăng tốc khởi nghiệp nào. Đây là một phát hiện đáng chú ý, trong bối cảnh các kỳ lân như Airbnb, Dropbox, Quora, Stripe, hay Twilio đều xuất thân từ các chương trình tăng tốc.

Dù vậy, câu trả lời có thể đến từ việc 70% nhà sáng lập của các startup kỳ lân đều là những người từng thành công trước đó. Có thể, những founder đã thành công thoái vốn khỏi một dự án không còn cần đến mạng lưới quan hệ, kiến thức hay sự đào tạo mà các chương trình tăng tốc khởi nghiệp mang lại.

-- Sưu tầm --

Để khởi nghiệp thành công, startup của bạn cần một câu chuyện hay

Dù cho công ty của bạn thuộc lĩnh vực nào đi nữa, thì một câu chuyện thuyết phục sẽ giúp tạo ra sự khác biệt với rất nhiều doanh nghiệp khác.
Mọi người thích một câu chuyện hay và quan trọng hơn, họ mua (dịch vụ, sản phẩm) vì câu chuyện đó. “Ngày nay, nếu bạn muốn là một nhà khởi nghiệp thành công, bạn cũng phải là một người kể chuyện giỏi,” nhà sáng lập thương hiệu Virgin, tỷ phú Richard Branson từng nói.

Dù cho công ty của bạn thuộc lĩnh vực nào, một câu chuyện thuyết phục sẽ giúp bạn tạo nên sự khác biệt giữa rất nhiều doanh nghiệp khác. Nó cũng tiếp thêm sức mạnh cho chiến lược marketing của một công ty. Khi nghe được câu chuyện của doanh nghiệp và biết lý do đằng sau sự ra đời của một sản phẩm, dịch vụ, người tiêu dùng biết rằng doanh nghiệp đó hiểu được nhu cầu của họ. Đối với một doanh nghiệp mới, doanh nghiệp nhỏ thì biết cách kể chuyện là một phần quan trọng của việc kinh doanh. Sau đây là những gợi ý giúp các doanh nhân xây dựng một câu chuyện hay.

Xây dựng cốt truyện

Câu chuyện cần có tính tương tác và lôi cuốn. Nhưng, nếu không có cốt truyện rõ ràng, bạn sẽ nhanh chóng đánh mất sự chú ý của người tiêu dùng. Để bắt đầu một câu chuyện về thương hiệu, hãy trả lời những câu hỏi sau:

- Ai đang kể chuyện?

- Lý do ra đời của câu chuyện?

- Chuyện xảy ra khi nào và ở đâu?

- Ai là nhân vật trong chuyện?

- Mọi người cố gắng đạt được điều gì?

- Những thách thức mà họ phải đối mặt?

Bộ khung này sẽ giúp bạn phát triển một câu chuyện lôi cuốn và có ý nghĩa đối với khách hàng. Xây dựng một bối cảnh để người tiêu dùng biết chính xác bạn đang nói gì, và quan trọng nhất là vì sao bạn đang kể cho họ nghe câu chuyện này. Nhờ thế, bạn có thể dẫn dắt họ đi suốt câu chuyện và lôi cuốn họ cho đến kết thúc.

Một câu chuyện có thật

Một câu chuyện thật và phong cách kể chuyện đơn giản, rõ ràng là yếu tố quan trọng để chiếm được lòng tin của người tiêu dùng. Đừng cố dẫn dụ họ bằng một câu chuyện được thổi phồng quá đáng. Họ sẽ nhận ra ngay và không hề thích điều đó. Không cần phải quá trau chuốt câu chuyện về một ý tưởng kinh doanh. Thực ra, nếu doanh nghiệp của bạn không có một lịch sử “rúng động” thì bạn cũng không nên cố tạo ra. Một câu chuyện thật có khả năng kết nối với người tiêu dùng tốt hơn là chuyện không có chút sự thật nào.

Sự minh bạch, rõ ràng sẽ tôn vinh nét độc đáo và thể hiện khía cạnh nhân văn của thương hiệu. Không che giấu những thách thức và thất bại là cách nhìn nhận mọi thứ không phải lúc nào cũng dễ dàng và qua đó tạo sự kết nối cảm xúc đồng thời bộc lộ những tính cách đáng ngưỡng mộ như tinh thần sáng tạo đổi mới và sự bền bỉ.

Bạn cũng có thể tạo cách tiếp cận cởi mở trong quá trình truyền thông đến khách hàng bằng cách giải thích với họ về những gì đang diễn ra tại doanh nghiệp. Chẳng hạn, bạn hiện sử dụng toàn bộ nguyên liệu bản địa ở nhà hàng của mình. Những chi tiết này sẽ giúp tạo nên một câu chuyện hấp dẫn.
Có kết quả rõ ràng

Một câu chuyện hay sẽ để lại cho khán giả điều gì đó. Họ sẽ học được bài học gì từ câu chuyện này? Câu chuyện cần mang lại kết quả rõ ràng, một thông điệp tràn đầy hy vọng, đáng để suy ngẫm và những chi tiết thôi thúc khán giả kết nối với thương hiệu. Bạn có thể sử dụng thành tựu có thật của bản thân để chuyển tải một thông điệp nào đó đến khách hàng. Điều này cũng mang lại sự tự tin về dịch vụ và những giá trị của doanh nghiệp.

Nhất quán

Một câu chuyện không mạch lạc, lộn xộn sẽ khiến khách hàng bối rối và không thấy hứng thú. Thương hiệu cần được thể hiện nhất quán trên tất cả các kênh truyền thông. Hãy sử dụng cùng màu sắc, logo và câu khẩu hiệu trong các tài liệu tiếp thị ở cả phiên bản in và kỹ thuật số. Việc lặp lại những hình ảnh liên quan đến doanh nghiệp sẽ góp phần xây dựng nhận thức về thương hiệu. Cần nhất quán khi nói về thương hiệu của mình. Nắm rõ cả cốt lõi bên trong và hình thức bên ngoài sẽ giúp bạn kể chuyện một cách tự nhiên và mạch lạc.

Hãy để khách hàng tham gia vào câu chuyện

Sử dụng quá trình kể chuyện để khuấy động sự kết nối cảm xúc với khách hàng. Mọi người thích là một phần của câu chuyện. Vì vậy, khách hàng có thể là nhân vật của thương hiệu. Hãy nghĩ ra những cách khiến cho khách hàng tham gia vào câu chuyện. Chẳng hạn, Công ty phần mềm Patriot Software tiếp cận với một số khách hàng và lắng nghe câu chuyện khởi nghiệp của họ. Những câu chuyện thực tế này cũng giúp kết nối trực tiếp khách hàng của Patriot Software với câu chuyện thương hiệu của công ty này.

Kể chuyện về thương hiệu là một quá trình liên tục. Mỗi ngày, doanh nghiệp của bạn đang phát triển, biến đổi và bổ sung thêm những chương mới cho câu chuyện của nó. Hãy làm cho việc kể chuyện trở thành một phần tất yếu trong vận hành kinh doanh để thu hút và giữ chân khách hàng.
-- Sưu tầm --

Cuộc thi Dự Án Khởi Nghiệp 2016 với tổng giải thưởng 100 triệu đồng Các thành viên dự thi sẽ được hướng dẫn các bước xây dựng kế hoạch kinh doanh, xây dựng thương hiệu, mời gọi đầu tư dự án khoa học và chuyên nghiệp. Ngoài ra, các dự án hay có giá trị và có ứng dụng Khoa học Công nghệ sẽ được giới thiệu cho các nhà đầu tư thiên thần xem xét, hỗ trợ. Tổng giải thưởng

"NGƯỜI KHÓ CHIỀU NHẤT LÀ NGƯỜI NGHÈO"

Những người tệ nhất để bạn phục vụ là người nghèo.
Cho họ miễn phí, họ nghĩ đó là cái bẫy.
Nói với họ đây là khoản đầu tư nhỏ, họ sẽ bảo chẳng kiếm được nhiều.
Nói với họ đầu tư lớn, họ sẽ bảo không có tiền.
Nói với họ thử điều mới mẻ, họ sẽ bảo không có kinh nghiệm.
Nói với họ làm kinh doanh truyền thống, họ sẽ bảo khó làm được.
Nói với họ mô hình kinh doanh mới, họ sẽ bảo là đa cấp.
Nói họ mở một cái shop, họ sẽ bảo không có tự do.
Nói họ khởi nghiệp, họ sẽ bảo không có chuyên môn.

Họ thường có những điểm giống nhau: thích tra Google, lắng nhe những người tiêu cực như họ, họ nghĩ còn nhiều hơn giáo sư đại học, nhưng làm ít hơn cả người mù. Chỉ cần hỏi họ có thể làm gì, họ sẽ chẳng trả lời được bạn.

Kết luận của tôi: Thay vì nhịp tim đập nhanh hơn, sao bạn không hành động nhiều hơn một chút, thay vì suy nghĩ nhiều về một điều gì đó, tại sao không tiến hành làm điều đó một chút. Người nghèo thất bại vì họ có một cách hành xử chung: CẢ CUỘC ĐỜI HỌ CHỈ BIẾT CHỜ ĐỢI!

*Bạn nghĩ sao về lời chia sẻ này của Jack Ma (Chủ sở hữu Cty Alibaba, người giàu nhất Trung Quốc) ???

*Bạn nghĩ sao nếu chúng ta chỉ đọc sách mà không dám hành động, ứng dụng sách vào thực tiễn???