01/06/2026
NHẬN ĐỊNH VỀ PHAN THANH GIẢN: TÀI HÈN CHÍ MỎNG, TỘI ĐỒ BÁN NƯỚC, VẾT NHƠ CỦA LỊCH SỬ
Dạo gần đây, 1 loạt báo chính thống lẫn Sở VH-TT TP.HCM đang lên loạt bài rửa sạch tội cho đám bán nước (Nguyễn Ánh, Lê Văn Duyệt, Phan Thanh Giản, Trương Vĩnh Ký) và thậm chí còn nâng những kẻ này thành anh hùng dân tộc.
Tuy đã giúp giặc Pháp “nuốt sống” cả Nam Kỳ không tốn một viên đạn nhưng họ Phan gần đây lại được ca ngợi, ở vài nơi thậm chí được đặt làm tên đường, tên trường.
Ngày nay, một số kẻ tự xưng là “nhà nghiên cứu” và nhà “học giả” lại “lật sử” ca ngợi ngất trời nhân vật Phan Thanh Giản rồi đòi dựng tượng, đền thờ, đặt tên đường, tên trường, làm lễ, làm giỗ... Vài kẻ làm nghệ thuật dựng tuồng cải lương đổ hết tội bán nước lên mình vua Tự Đức, chạy tội cho họ Phan để kiếm nước mắt khán giả và hốt bạc. Còn nâng bi Phan lên thành một vị tiến sĩ tài hoa xuất chúng, anh hùng dân tộc, yêu nước theo cách riêng!?
Vậy sự thật thế nào?
1. Phan Thanh Giản: Tài năng vốn chẳng có bao nhiêu
Phan Thanh Giản đang được ca ngợi về tài năng lỗi lạc, là tiến sĩ đầu tiên của Nam Kỳ lục tỉnh. Thế nhưng thực tế ông này chỉ đậu tiến sĩ theo kiểu vé tình thương.
Cụ thể, khoa thi Đình năm 1826 ban đầu chỉ có 9 vị tiến sĩ. Khi đệ trình lên Minh Mạng, vua thấy từ Thừa Thiên Huế trở vào nam không có ai, bèn chỉ thị lấy thêm vài người, nhờ thế mà Phan đậu tiến sĩ.
Lại có người ca ngợi Giản kiệt xuất, là Tổng tài (chủ biên) phụ trách việc biên soạn bộ Khâm định Việt sử thông giám cương mục trong 3 năm 1856-1859, là bộ quốc sử lớn nhất thời Nguyễn gồm 53 quyển.
Lớn thì lớn, nhưng nội dung của cuốn Sử này thì sao?
Có luật bất thành văn như thế này, đó là “vua không xen chính sử, hậu cung không can triều chính”, các sử quan vì thế đều thường là những người trung trinh tiết liệt. Chỉ có điều, luật này không đúng ở thời nhà Nguyễn. Cụ thể, để tẩy trắng cho Gia Long, thì Gia Long và con cháu đời sau của ông ta đều ghi sử theo ý mình.
Mặc dù mang tiếng là chính sử, viết dưới thể văn ngôn, nhưng rất nhiều nội dung trong bộ Khâm định Việt sử viết về triều Tây Sơn và vua Quang Trung là hoàn toàn xuyên tạc. Rõ ràng, Giản tuy là Tổng tải (chủ biên) mà không có cốt cách văn nhân, thậm chí ông ta còn xuyên tạc về cái chết của Quang Trung một cách rất huyền học.
“Quang Trung đang ngồi bất giác có thần nhân hiện lên mắng chửi, đập gậy vào đầu, sinh ốm mà chết.”
Một người như thế thì lòng son kiểu gì? Trung liệt kiểu gì? Tài năng kiểu gì?
2. Giản có bán nước, hay chỉ là công cụ của Tự Đức?
Năm 1862, Tự Đức giao cho Giản làm chính sứ, thương thuyết cầu hòa với Pháp cũng như mong muốn chuộc 3 tỉnh về với giá 1.200 triệu lạng bạc. Nhưng kết quả cuối cùng, Phan Thanh Giản ký với Pháp Hòa ước Nhâm Tuất, hòa ước bất bình đẳng năm 1862, chính thức dâng 3 tỉnh miền đông Nam Bộ cho Pháp cùng bồi thường chiến phí khổng lồ cho giặc.
Nói thêm cho những ai muốn tìm hiểu thêm. Chỉ sau bốn năm quân Pháp với lực lượng ít ỏi đánh chiếm Trung kỳ không được đành quay vào đánh chiếm mấy thành lũy phía Nam. Giữa lúc bị mắc kẹt ở mặt trận nam Trung Hoa, tư lệnh quân viễn chinh Pháp Bonard dùng kế hoãn binh, cho người ra Huế yêu cầu cử phái đoàn vào Nam hội nghị với yêu cầu bàn chuyện giảng hòa và Nam triều bồi thường chiến phí!
Tự Đức tuy là ông vua hèn yếu, ngay từ đầu đã chao đảo nghiêng về phái chủ hòa, nên khi quân Pháp yêu cầu nghị hòa thì vua sung cho Phan Thanh Giản chức “Nghị hòa chánh sứ” cùng Binh bộ thượng thư Lâm Duy Hiệp làm phó sứ.
Tự Đức gửi gắm cả vận mệnh quốc gia với mệnh đế vương của mình vào tay viên cận thần già tin cẩn: “Đất nước hôm nay đang bị dồn vào ngõ cụt khó khăn. Muốn đưa nó thoát ra, chỉ có bàn tay của những người tôi trung tài năng tận tụy. Đừng vì một sự yếu đuối hay vội vàng nào đó mà làm thiệt hại đến vận mệnh và danh dự của cả giang san đang được giao phó vào tay các khanh. Cầu mong cho các khanh được sớm trở về đầy vinh quang vì đã bảo vệ danh dự của non sông và giữ gìn được sự vẹn tròn lãnh thổ!”
Một tháng sau, bầy tôi trở về với bản hòa ước trong tay gồm 12 điều khoản, bất bình đẳng và nhục nhã, trong đó khoản 3 ghi rõ ba tỉnh miền Đông là Biên Hòa, Gia Định, Định Tường và đảo Côn Lôn được nhượng đứt cho nước Pháp cùng những điều khoản bồi thường bất công rất chi là nhục nhã!
Ngay lập tức nhân dân cả nước phẫn nộ kết tội “Phan-Lâm mại quốc” và các phong trào yêu nước tiếp nhau nổi lên chống Pháp đều coi việc làm của Phan như một vết nhơ lịch sử!
Người phương Nam đương thời để lại câu ca dao lưu truyền trong dân chúng: “Thà thua xuống láng xuống bưng / Kẻo ra đầu giặc lỗi chung quần thần”.
Ngay như một kẻ nhu nhược hèn yếu như Tự Đức còn than trời: “Ôi! Con dân mấy triệu, tội gì mà khổ thế? Thật là đau lòng. Hai người không những chỉ là tội nhân của triều đình mà còn là tội nhân muôn đời của hậu thế”!)
Do bị người trong thiên hạ phỉ nhổ và xem thường, vậy là trong thư gửi cho Tổng đốc An Giang và Tổng đốc Hà Tiên, Giản như muốn biểu thị lòng son: “Lá cờ ba sắc (chỉ cờ Pháp) không thể phấp phới bay trên một thành lũy ở đó Phan Thanh Giản còn sống...”
Ấy nhưng, đến năm 1867, Phan Thanh Giản mở thành Vĩnh Long đầu hàng Pháp, tiếp tục dâng thêm 3 tỉnh Tây Nam Bộ cho giặc. Sở dĩ Tự Đức không tru di tam tộc ông ta là vì lúc đó Pháp đã rất mạnh và người Pháp muốn vua tôi nhà Nguyễn "học tập" Phan Thanh Giản, bán nước cho Pháp.
Có những người tìm cách biện bạch cho Giản như sau:
- Chủ trương đầu hàng không phải riêng gì Phan Thanh Giản, mà là cả giai cấp phong kiến nói chung, mà người đứng đầu là vua Tự Đức, cũng như Nam kỳ.
- Phan Thanh Giản là một nhà ái quốc và thức thời, chỉ vì thương dân, muốn tránh nạn binh đao nên đã chủ trương hòa hiếu với giặc. Tức là ông này tuy bán nước nhiều lần nhưng có nỗi khổ tâm riêng, và sau đã tự vẫn để chuộc tội.
Thưa các bạn, với những người nghiên cứu nghiêm túc về lịch sử, muốn bàn luận về một nhân vât nào thì chúng ta phải đặt người ấy vào hoàn cảnh lịch sử khi ấy. Chúng ta không đòi hỏi những người sống xa thời đại chúng ta, không cùng một giai cấp với chúng ta, cũng phải có một lập trường tư tưởng như chúng ta. Nhưng để đánh giá họ, chúng ta chỉ cần xem tư tưởng và hành động của họ có phù hợp với nguyện vọng và lợi ích của đông đảo nhân dân đương thời không? Có theo chiều hướng tiến lên của thời đại không?
Đúng là khi ấy triều đình nhà Nguyễn hèn nhát hủ bại, có tư tưởng cầu hòa song vẫn còn đó những chí sĩ yêu nước chủ chiến, quyết tâm tử chiến với giặc Pháp. Không thể vin vào cái cớ “triều đình hèn yếu, binh lực mỏng manh” mà bỏ qua tội lỗi của Giản với lý do “bán nước nhưng có khổ tâm riêng được”.
Chúng ta nên nhớ, trong suốt nhiều năm, bất chấp triều đình nhà Nguyễn hèn yếu cắt đất cầu hòa, nhiều nhân sĩ yêu nước và đông đảo nhân dân kiên quyết đánh Tây để giữ lấy nước, thà chết không làm nô lệ.
Chúng ta cần nhớ tới những chí sĩ yêu nước, giữ thành chết theo thành như Nguyễn Tri Phương, Hoàng Diệu, Nguyễn Thúc Nhận…
Thế nhưng, Phan Thanh Giản trước sau vẫn theo chiều hướng đầu hàng, từ ký nhượng 3 tỉnh miền Đông đến ký nhượng 3 tỉnh miền Tây. Phan trước sau vẫn rơi vào thất bại chủ nghĩa, phản lại nguyện vọng và quyền lợi tối cao của dân tộc, của nhân dân.
Chưa nói đến bản án lịch sử muôn đời, dư luận nhân dân đương thời biểu hiện trong 8 chữ “Phan Lâm mãi quốc – triều đình khí dân”, nó là bản kết án giai cấp phong kiến mà triều đình Huế là đại diện đã “bỏ dân” và kẻ trực tiếp phụ trách là Phan Thanh Giản, Lâm Duy Hiệp đã ký bán nước cho giặc Tây (Pháp)
Về cái ch.ết của Giản, có nhiều người (thậm chí cả cụ Đồ Chiểu) cũng cho rằng “đây là người lấy cái chết để thể hiện lòng son”, tức có ý ám chỉ Giản tuy bán nước mà có nỗi khổ tâm riêng, không muốn nhân dân chịu cảnh khói lửa chứ thực ra Giản cũng là người yêu nước!?
Một kẻ phạm tội, hoặc là sau này hối hận, hay sợ tội tự sát thì vẫn luôn là một kẻ phạm tội. Huống chi, yêu nước không phải là một danh từ trừu tượng, mà phải biểu hiện một cách cụ thể. Trong lúc quân giặc bắt đầu giày xéo lên Tổ quốc, bao nhiêu văn thân nghĩa sĩ, hào lý cùng các tầng lớp nhân dân đều lao mình vào cuộc giết giặc cứu nước. “Giặc đến nhà đàn bà cũng đánh”, vậy mà Phan Thanh Giản đã không đánh thì chớ, còn 3 lần 7 lượt dụ Trương Định bãi binh, 4 lần làm môi giới cho Pháp, đưa thư của giặc cho Trương và khuyên nhân dân không nên “bội nghịch” với giặc.
Và ngay đến Tự Đức, một vị vua mất nước, tuy có ý cầu hòa song đã có lúc trước những yêu sách của Pháp đã phải than: “Theo họ thì có nước như không, đã chịu nhục mà đời đời bị vạ…” và khi nghe tin Phan Thanh Giản, Lâm Duy Hiệp ký nhượng 3 tỉnh miền Đông đã phải nói: “Hai tên kia không những là tội nhân của bản triều, mà còn là tội nhân của thiên cổ”…
Thì ra, trên bước đường đầu hàng của triều đình nhà Nguyễn nói chung, Phan Thanh Giản còn bước mau, bước trước hơn Tự Đức. Vậy Giản yêu nước dữ chưa?
Kết luận: Phan Thanh Giản thực ra chỉ là một kẻ tài hèn chí mỏng, nhiều lần bán nước cho giặc. Cuối đời già yếu, bị chửi nhiều quá nên đâm ra nhục nhã, cũng tự nghĩ là đã có tuổi rồi nên quyên sinh tự s.át hòng mong chữ chút tiếng thơm.
Nhưng nếu phạm tội lỗi tày đình như thế, tự s.át mà có thể gột rửa tội lỗi bán nước ư? Không - loại như Giản phải mang kể lại cho hậu thế biết về bài học: Những kẻ bán nước mãi mãi sẽ trở thành một vết nhơ trong lòng lịch sử dân tộc?
Cre: Đạo Sĩ Việt Râu

01/06/2026
01/06/2026
31/05/2026
31/05/2026
31/05/2026
31/05/2026
30/05/2026
30/05/2026