31/08/2026
धान खेतीमा पोटाश (पोटासियम/Potash) को अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ। यसले बिरुवालाई मजबुत बनाउनुका साथै उत्पादनको गुणस्तर र मात्रा बढाउन मद्दत गर्दछ।
धानमा पोटाशको मुख्य महत्व तथा कार्यहरू यस प्रकार छन्:
* बिरुवा बलियो बनाउने: पोटाशले धानको डाँठलाई मजबुत बनाउँछ, जसले गर्दा हावाहुरी वा पानी पर्दा धानको बोट ढल्न (Lodging) पाउँदैन।
* रोग तथा कीरासँग लड्ने क्षमता बढाउने: यसले धानमा लाग्ने विभिन्न ढुसीजन्य रोगहरू (जस्तै: मरुवा/Blast, शीथ ब्लाइट) र कीराहरूको आक्रमण विरुद्ध प्रतिरोध क्षमता बढाउँछ।
* दाना भर्ने र तौल बढाउने: पोटाशले दानालाई पुष्ट, पोटिलो र चम्किलो बनाउँछ। यसले फोस्रो (फोहोरा) धानको मात्रा घटाएर उत्पादन बढाउँछ।
* सुक्खा र प्रतिकूल मौसम सहन मद्दत गर्ने: पोटाशले बिरुवाभित्र पानीको सन्तुलन मिलाउने (Osmoregulation) काम गर्छ। यसले गर्दा सुक्खा वा खडेरीको समयमा पनि बिरुवाले प्रतिकूल वातावरण सहन सक्छ।
* खाद्य तत्वको ओसारपसार: पातमा बनेको खाना (स्टार्च/सुगर) लाई धानको बाला र दानासम्म पुर्याउन पोटाशले मुख्य भूमिका खेल्छ।
प्रयोग गर्दा ध्यान दिनुपर्ने कुरा:
*धान रोप्ने अन्तिम तयारीको समयमा डि.ए.पी. (DAP) सँगै पोटाशको पहिलो मात्रा (बेसल डोज) दिइन्छ भने बाँकी आधा मात्रा धानको बाला आउने समय (Panicle Initiation stage) भन्दा केही अघि थोप (Top dress) गर्दा बढी फाइदा हुन्छ।
