د احمد شاه بابا مینی غاصبین

Kabul, Afghanistan

در سال ۱۹۶۸ توان خرید یک لندروور را نداشتیم، بنابراین به جای آن یک تکسی لندن خریدیم. با قیمت ۷۰ پوند، واقعاً خریدی باارزش بود. جاده‌های افغانستان در آن زمان کاملاً نو و در وضعیت بسیار خوبی قرار داشتند و ما پس از ۹ هفته سفر با سرعتی آرام و در نهایت آسایش، به کاتماندو رسیدیم. افسوس که امروز دیگر چنین سفری امکان‌پذیر نیست.

این ترجمه از سخنان یک سیاح انزمان بنام جان ملایپریمان است.
وطن داشتیم که اروپایی ها قصه های سرک های انرا در ذهن دارد.

د اټک پل تاريخچه او ارزښت

اټک پل د پښتنو، هند نيمې وچې او مرکزي اسيا د تاريخ له مهمو تاريخي ودانيو څخه شمېرل کېږي. دغه پل د اباسين (سند) پر ستر سيند جوړ شوی او د خيبر پښتونخوا او پنجاب ترمنځ د تګ راتګ، سوداګرۍ او پوځي چارو لپاره ځانګړی اهميت لري. د اټک نوم د پښتنو په تاريخ، ادب او ولسي روايتونو کې په ځانګړي درنښت يادېږي، ځکه چې دغه سيمه د پېړيو راهيسې د بېلابېلو تمدنونو، لښکرو او کاروانونو د تګ راتګ مهمه لار پاتې شوې ده.

د اټک سيمې تاريخي مخينه:
اټک د اباسين پر غاړه پروت تاريخي ښار دی. د لرغوني تاريخ له مخې د اسکندر مقدوني لښکرې هم د همدې سيمې له لارې د هند پر لور تللې وې. وروسته د غزنويانو، غوريانو، مغولو او دراني واکمنو لښکرو هم له همدې لارې تګ راتګ کاوه.

د مغولي پاچا اکبر اعظم د واکمنۍ پر مهال په ۱۵۸۱ ز کال کې د اټک کلا جوړه شوه. د دې کلا موخه د اباسين د لارې ساتنه او د پوځي او سوداګريزو چارو تنظيم و.

د اټک پل جوړېدل:
د اوسني اټک پل د جوړولو کار د برتانوي هند د واکمنۍ پر مهال پيل شو. انګرېزانو غوښتل چې د هند شمال لوېديځې سيمې له مرکزي هند سره ونښلوي او د اورګاډي د پټلۍ لپاره يوه خوندي لار برابره کړي.

د پل د جوړولو چارې په ۱۸۸۰ ز لسيزه کې پيل او په ۱۸۸۳ ز کال کې بشپړې شوې. دغه پل د اوسپنې له سترو چوکاټونو څخه جوړ شو او د خپل وخت د انجينرۍ يو مهم شاهکار بلل کېده.

پل د اورګاډي او سړک دواړو لپاره جوړ شوی و او د اباسين دواړه غاړې يې سره ونښلولې.

تخنيکي ځانګړتياوې

د اټک پل ځينې مهمې ځانګړتياوې په لاندې ډول دي:

- د اباسين پر سيند جوړ شوی دی.
- د اوسپنې له سترو ستنو او چوکاټونو څخه رغول شوی دی.
- د اورګاډي او موټرو د تګ راتګ لپاره کارېده.
- د برتانوي هند له مهمو ترانسپورتي پروژو څخه شمېرل کېده.
- د سيمې د سوداګرۍ او پوځي چارو په پراختيا کې يې مهم رول لوبولی دی.

په تاريخي او پوځي چارو کې د اټک پل ارزښت

اټک د آسيا د مهمو تګ راتګ لارو څخه يوه وه. د افغانستان، خراسان او مرکزي اسيا کاروانونه به د همدې لارې هند ته تلل.

د انګرېزانو په دوره کې اټک پل د پوځونو د لېږد او د وسلو او تجهيزاتو د انتقال لپاره ډېر مهم و. د همدې ستراتيژيک ارزښت له امله دغه پل د سيمې په سياسي او پوځي بدلونونو کې ځانګړی رول لوبولی دی.

د پښتنو په تاريخ او ادب کې د اټک مقام

اټک يوازې يو جغرافيايي ځای نه دی، بلکې د پښتنو د تاريخ او کلتور يوه برخه ده. د پښتو ادب په ګڼو شعرونو او تاريخي روايتونو کې د اټک يادونه شوې ده.

ويل کېږي چې احمد شاه بابا، تيمور شاه، خوشحال خان خټک او نورو پښتنو مشرانو د خپلو لښکرو د تګ راتګ پر مهال له همدې سيمې استفاده کړې ده.

د پښتو ولسي شاعرۍ په بېلابېلو بيتونو کې د اټک نوم د مېړانې، سفر او تاريخي وياړ نښه بلل شوی دی.

د وخت په تېرېدو سره د زاړه اټک پل تر څنګ نوي پلونه او عصري لارې هم جوړې شوې دي، خو زوړ اټک پل لا هم خپل تاريخي ارزښت ساتلی دی. دغه پل د سيمې د انجينرۍ، تاريخ او فرهنګي ميراث يوه مهمه نښه ګڼل کېږي.

اټک پل د اباسين پر سيند د جوړ شوي يوه ستر تاريخي يادګار په توګه د پښتنو، افغانستان، خيبر پښتونخوا او د ټولې سيمې په تاريخ کې ځانګړی ځای لري. دغه پل د سوداګرۍ، پوځي چارو، کلتوري اړيکو او ترانسپورټ په پراختيا کې مهم رول لوبولی دی. د اټک پل تاريخ د سيمې د سياسي، اقتصادي او فرهنګي بدلونونو ژوندی شاهد دی او د راتلونکو نسلونو لپاره د تاريخ يو ارزښتناک ميراث ګڼل کېږي.
کاپي افغان کلتوري ټولنه

د بدن روغتیا یوازې په درملو نه ساتل کیږي
سالمه غذاء ، منظم ورزش ، کافي خوب ، ذهني آرامتیا او مثبت ټولنیز چلند د روغ ژوند اساسي ستنې دي .
هر څوک چې د خپل بدن او ذهن ساتنې ته پام وکړي ، د ډېرو ناروغیو له خطر څخه ځان ژغورلی شي .

پلی لارې د پلي تګ راتګ لپاره جوړې شوې دي، نه د شخصي او تجارتي استفادې لپاره له بده مرغه، ځینې کسان په ځانګړي ډول د سیخ ګول او ورته کاروبارونو خاوندان، پلی لارې نیسي او د خلکو د تګ راتګ حق محدودوي. دا کار نه یوازې د قانون خلاف دی، بلکې د ښاري نظم او عامه حقونو خلاف هم دی.

راځئ چې د قانون درناوی وکړو او خپل ښارونه منظم وساتو.