A cup of Green Tea"

یوه ایټالوي لیکوال لیکي:
"زه یوه ورځ په جهیل کې کب نیولو ته ناست وم چې ناڅاپه زما چارې خلاصې شوې.
زه سوچ کې وم چې اوس به څه کوم، ناڅاپه مې یو مار ولید چې زما په خوا لامبو وهي او په خوله کې یې یو څمڅکنی نیولی و.
ما ته معلومه وه چې څمڅکنی د لویو کبانو لپاره ښه چارې ده، او دا چې مار چې څمڅکنی یې په خوله کې نیولی دی، ماته ضرر نه شي رسولی.
نو ما مار له غاړې ونیوه او څمڅکنی یعنی چینډخه مې د هغه له خولې راواخیست او په خپله ټوکرۍ کې مې واچوه.

اوس مشکل دا و چې څنګه مار خوشې کړم؟ ځکه ممکن دی ماته زهر راته کړي.
ما لږ فکر وکړ او د خپلې وِسکي بوتل مې راواخیست او ډېره اندازه مې د مار خولې ته ورواچوله.
بیا مې هغه لرې وغورځاوه او په خپله د کب نیولو کار ته مصروف شوم.

کله چې زه کب نیولو نه ستړی شوم او بېرته روان وم،
نو مې په خپلو پښو کې څه محسوس کړل.
کوم چې مې کتل، نو هغه هماغه مار و،
چې په خوله کې یې دوه څمڅکني نیولي وو او په هیله منو سترګو راته کتل!"

شرابي مار!

هر څه پناه کیدونکې دی
نه ډوبېدونکی..

ټایټانیک

کال ۱۹۱۲ کې، د نړۍ ترټولو لوی او شاندار سمندري بېړۍ ټایټانیک، چې د " نه ډوبېدونکی" په نامه هم یاده کېده، خپل لومړی سفر د سویلي‌همپټن (انګلستان) څخه نیویارک ته پیل کړ. دا بېړۍ د هغه وخت د نړۍ ترټولو عصري او مجلل بېړۍ وه. په دې کې شتمن سوداګر، نامتو هنرپوهان، او د غوره ژوند په لټه کې کډوال سپاره ول.

د ټایټانیک قومانده د ۶۲ کلن تجربه‌کار کپتان ایډوارډ جان سمېت په لاس کې وه، چې د خپل مهارت لپاره ډېر مشهور و. د دې بېړۍ اوږدوالی ۲۶۹ متره، لوړوالی ۵۳ متره او وزن یې د ۴۰,۰۰۰ ټنو څخه ډېر و. د بېړۍ د ښکلا او اسانتیاوو مثالونه لکه شیشې دروازې، لرګي پینلې، د ترکي حمام، ګرمې حوضونه، د لوبو ځایونه، کتابتونونه، او د ۵ ستوریزو هوټل په څېر رستورانونه، بېساري ول.
په دې بېړۍ باندې د شاندارو حفاظتي ځانګړتیاوو له امله دا Unsinkable، یعنې "نه ډوبېدونکی" ګڼل کېده. د دې جوړښت لپاره د "وایټ سټار لاین" شرکت ۷.۵ میلیونه ډالر لګښت کړی و، چې د اوس مهال په قیمتونو کې ۴۰۰ میلیونه ډالر کیږي.

د ټایټانیک ناورین

د اپرېل په ۱۲مه نېټه، ټایټانیک خپل سفر پیل کړ. خو یوازې دوه ورځې وروسته، د بحر اطلس له منځه د یخ غره خطرناک خبرداري ترلاسه شول. د بېړۍ چلوونکو څو ځل خپل مسیر بدل کړ، خو د سرعت کمولو ته یې پام ونه کړ او بېړۍ په ۴۰ کیلومتره په ساعت سرعت روانه وه. د اپرېل په ۱۴مه، شپې مهال، د شونډې له امله د لید محدودیت زیات شو.

شپه ۱۱:۳۹ بجې، د څارونکي فریډریک فلیټ له څارنې څخه یو لوی یخ غر ښکاره شو. هغه سمدستي درې ځله زنګ وواهه، خو بېړۍ دومره نږدې وه چې د ټکر مخنیوی ممکن نه و. دا ټکر ۱۰ ثانیې دوام وکړ او د بېړۍ ښۍ خوا کې لویه چاودنه رامنځته شوه، چې له امله یې اوبه دننه ننوتې.

یخ غر د ۴۰۰×۲۰۰ فوټو اوږدوالی او د ۱۰۰ فوټو لوړوالی لرلو. ټکر وروسته، کپتان سمېت او د بېړۍ جوړونکی توماس اندریوز دې پایلې ته ورسېدل چې بېړۍ نوره خوندي نه ده. د بېړۍ د ډیزاین حفاظتي ځانګړتیاوې، لکه د دوه پوړونو هُل او ۱۶ هوا بند خونې، هم د یخ غر د ټکر په وړاندې ناکامې شوې.

د ژوند ژغورنې ناکامي

د شپې ۱۲ بجې د بېړۍ عملې د بیړنیو پیغامونو په استولو او روښنايي راکټونو د وېشتلو امر وکړ. خو نږدې بیړۍ S.S. California، چې یوازې ۳۷ کیلومتره لرې وه، د خپل رادیو تړلو له امله د مرستې لپاره نه شوه راغلې.
په دې منځ کې یوازې ۲۰ ژوند ژغورنې کشتۍ وې، چې د ۲,۲۰۰ کسانو لپاره کافي نه وې. د شپې په ۲:۲۰ بجې، ټایټانیک د سمندر تل ته ډوب شو. له ۱۵۰۰ څخه زیات مسافرین یا د یخ سړو اوبو کې مړه شول یا د بېړۍ سره ډوب شول.

د ټایټانیک د غرقېدو لاملونه

د ټایټانیک د تباهۍ ترشا ګڼ عوامل ول:

1. د بېړۍ د ژوند ژغورنې کشتیو کموالی.

2. د چټکۍ د کمولو لپاره د خبرداریو ناپامۍ.

3. د عملې لخوا د بېړنیو تمرینونو نشتوالی.

4. د بېړۍ د کمپنۍ فشار چې سرعت کم نشي.

پایله

ټایټانیک، چې کله یې د نړۍ ترټولو لوړه بېړۍ ګڼل کېده، په خپل لومړي سفر کې د ۱۵۰۰ کسانو ژوند واخېست او د انسانانو تاریخ تر ټولو لوی سمندري ناورین وګرځېد.
د دې بېړۍ ملبه په ۱۹۸۵ کال کې د سمندر په ۳.۸ کیلومتره ژور کې وموندل شوه، چې اوس تر ډېره زیانمنه شوې او تمه کیږي چې په ۲۰۳۰ کې به بشپړه له منځه لاړه شي.

مثال لکه پلاستکې ځوانان
مګر پلاستیک خپل څه دی راځی چې ولولو

پلاستیک یو داسې ماده ده چې په ورځني ژوند کې یې له مختلفو شکلونو سره مخامخ کیږو. دا د بسته بندۍ موادو څخه نیولې تر بریښنایي وسایلو، طبي وسایلو او د ودانیو موادو پورې په هر څه کې کارول کیږي. خو موږ پلاستیک کله کارول پیل کړل، او دا څنګه زموږ په معاصر نړۍ کې دومره عام شو؟

د پلاستیک تاریخ د ۱۸۰۰مو کلونو منځ ته ورګرځي، کله چې الیګزانډر پارکس نومې یو شخص داسې ماده جوړه کړه چې هغه ورته "پارکسن" ویل. دا ماده له سیلولوز څخه جوړه شوې وه، چې له نباتي موادو څخه ترلاسه کیده، او د تودوخې په ترڅ کې به په مختلفو شکلونو کې جوړیدله. پارکسن د انسان لخوا جوړ شوی لومړنی پلاستیک و، او په لومړیو کې به یې د ږمنځونو او تڼیو په څېر شیانو لپاره کارول.

د ۱۸۰۰مو کلونو په وروستیو کې، لیو بیکلینډ نومې یو جرمنی کیمیاپوه داسې ماده جوړه کړه چې هغه ورته "بیکلایټ" ویل. دا ماده د فینول او فارملډیهایډ له ګډیدو څخه جوړه شوې وه او په مختلفو شکلونو کې جوړیدلی شوه. بیکلایټ یو پیاوړی، دوامدار او د تودوخې په وړاندې مقاومت لرونکی پلاستیک و، چې په تلیفونونو، رادیوګانو او بریښنایي موصلیت کې کارول کیده.

د دویمې نړیوالې جګړې په جریان کې د پلاستیک استعمال په ډراماتیک ډول زیات شو، ځکه چې دا په بېلابېلو پوځي وسایلو کې لکه د الوتکو چتونو، پیراشوټونو او رادار وسایلو کې کاریدله. د جګړې وروسته، د پلاستیک کارول لا زیات شول، ځکه چې دا په لوبو، د پخلنځي سامانونو او جامو په څېر مصرفي موادو کې وکارول شو.

د پلاستیک تاریخ کې تر ټولو مهم پرمختګ د ۱۹۵۰مو کلونو په لسیزه کې د پولی ایتیلین ایجاد و. دا ماده سپکه، انعطاف منونکې او د تولید لپاره ارزانه وه، او ژر تر ژره د نړۍ یو له تر ټولو ډېر کارېدونکو پلاستیکونو څخه شوه. پولی ایتیلین د پلاستیکي کڅوړو څخه نیولې د اوبو بوتلونو پورې په هر څه کې کارول کیږي او اوس د نړۍ یو له تر ټولو ډېر تولیدېدونکو پلاستیکونو څخه ده.

نن ورځ، پلاستیک داسې ماده ده چې تقریبا په هر صنعت کې کارول کیږي. اټکل کېږي چې هر کال له ۳۰۰ میلیونه ټنه څخه زیات پلاستیک تولیدیږي، چې ډېره برخه یې د کثافاتو په ډنډونو او سمندرونو کې غورځول کیږي، چې چاپیریالي اغېزې یې لرلی شي.

که څه هم پلاستیک بې شمېره مثبتې ګټې لري، په دې وروستیو کلونو کې د دې چاپېریالي اغېزې یوه مهمه اندېښنه ګرځېدلې ده. د تولید شوي پلاستیک د ضایع کمولو لپاره ډېرې هڅې روانې دي، لکه د بیا کارونې پروګرامونه، د یو ځل کارېدونکي پلاستیکونو بندیز، او د بایو ډیګرېډیبل پلاستیکونو پرمختګ.

په پای کې، د پلاستیک تاریخ د نوښت، پرمختګ او ناوړه پایلو کیسه ده. له پارکسن څخه د دې ساده پیلونو څخه نیولې تر نن ورځې پورې، چې په پراخه کچه کارول کیږي، پلاستیک زموږ پر ژوند ژور اغېز کړی دی. خو لکه څنګه چې موږ د دې چاپېریالي اغېزو ته لا ډېر متوجه کېږو، باید د پلاستیک د مسوولانه کارونې لارې ومومو او د راتلونکي لپاره پایښت لرونکي بدیلونه جوړ کړو.

عکس د موضوع سره
هیڅ تړاو نلری د توجو لپاره دی

نیوکلیئر انرژي ته مفصل پېژندنه

کائینات کې ټول شیان د وړو وړو ذراتو څخه جوړ دي چې اټومونه ورته ویل کېږي. دا اټومونه په جامدو، مایعو، ګاز، او پلازمايي حالتونو کې شتون لري. ستاسو بدن، غرونه، ونې، خاوره، لرګي، او هر هغه څه چې ځای نیسي او وزن لري، د اټومونو په مرسته جوړ شوي دي.

اټومونه دومره کوچني دي چې په عادي سترګه نه لیدل کېږي. د اټوم کوچنیوالی داسې ګڼل کېدی شي چې د شګو په یوه دانې کې میلیاردونه اټومونه شته. اټومونه په مختلفو ډولونو سره یوځای کېږي او نوي مواد جوړوي.

اټومونه او عناصر

کله چې یو ډول اټومونه سره یوځای شي، هغوی عناصر جوړوي. د بېلګې په توګه، اوسپنه یو عنصر دی، ځکه چې ټول اټومونه یې یو ډول دي او ۲۶ پروټونونه او ۲۶ الکترونونه لري. په همدې ډول، سره زر هم یو عنصر دی چې د ۷۹ پروټونونو او الکترونونو لرونکي اټومونو څخه جوړ شوی. د سره زر اټومونه د اوسپنې له اټومونو څخه درانه دي، ځکه چې په کې د پروټونونو، نیوټرونونو، او الکترونونو شمېر زیات دی.

په طبیعت کې ۹۲ عناصر موجود دي، لکه اکسیجن، سلفر، اوسپنه، مس، سره زر، نقره، او نور. که دوه بېلابېل اټومونه سره یوځای شي، نو یو مرکب (کمپاونډ) جوړوي، لکه اوبه چې د دوو هایدروجن اټومونو او یوې اکسیجن اټوم څخه جوړې دي.

د نیوکلیئر انرژي مفهوم

تصور وکړئ چې ۳۰۰۰ ټنه سکاره سوځوئ ترڅو انرژي ترلاسه کړئ او بیا دا انرژي د برېښنا جوړولو لپاره وکاروئ. په حیرانتیا سره، که د یورانیم یو کیلوګرامي ټوټه ولرئ، نو له دې څخه هماغه اندازه انرژي ترلاسه کولی شئ چې د ۳۰۰۰ ټنه سکرو سوځولو سره ترلاسه کېږي.

د دې توپیر په دې کې دی چې سکاره د سوځولو له لارې انرژي ورکوي، خو یورانیم د خپلو اټومونو په ماتولو سره. د اټومونو د ماتېدو په وخت کې یوه نه لیدونکې، ستره انرژي خوشې کېږي چې هغې ته نیوکلیئر انرژي ویل کېږي.

د نیوکلیئر انرژي کارېدنه

دا انرژي د رڼا او تودوخې په بڼه خارجېږي. همدا انرژي د اتومي بمونو او د نیوکلیئر ریکټرو لپاره کارول کېږي. که دا انرژي کنټرول شي، نو په برېښنا جوړولو او نورو ګټورو چارو کې کارېدلی شي، خو که کنټرول نشي، نو د لویو ویجاړیو سبب کېږي.

نیوکلیئر فشن

په ۱۹۳۸ کال کې دوو ساینسپوهانو، اوټو هان او سټراسمن، دا کشف وکړ چې د یورانیم ۲۳۵ اټومونو باندې د نیوټرونونو د حملو په پایله کې د یورانیم اټومونه ماتېږي او نوې عناصر جوړوي. د دې بهیر په ترڅ کې د اټومونو د اصلي وزن یوه برخه په انرژي بدلېږي، چې دا د آینسټاین د مشهور فورمول سره سم دي.

پایله

نیوکلیئر انرژي د انسان لپاره یوه لویه لاسته راوړنه ده. که دا په سمه توګه وکارول شي، د برېښنا د تولید په څېر بې‌شمېره ګټې لري، خو که د غلطو موخو لپاره وکارول شي، نو د انسانیت لپاره ستر ګواښ ګرځېدای شي.

تحریر: نجیب الله خان شینواری

مړه به مي کړي در به مي نکړې
بیګاه مې مور راته صفا ویلې دينه

#شینوارزم

درد مـــــې ووت د صــــــبر لــــه حـــــده!!
اوښـــکې ووتــې د قطــار لـــه حــــــده!!
داســـې څــه لــږ شــان قــربت وه ربه!!
یــادونـه ووتــل د شمـــار لـه حـــده!!

#شینواری

روژه د خدای لپاره نیسم
په روژه ماتي دعا ستا لپاره کړمه

څوک به مې کېږدی په دی شونډو لاس
څوک به وايې '' نه'' ګرانه داسی خو څوک نه وايې

ټيټه وي، دنګه دې وي؛ وي دې کنه!
څوک غنمرنګه دې وي؛ وي دې کنه

شکر دی زه ښايسته ساقي ښايسته دی
دنيا بدرنګه دې وي؛ وي دې کنه!!

وي چې په تا باندې مئينه ښه ده!!
جينۍ ملنګه دې وي؛ وي دې کنه!

چې تور حجاب ښه دی که سره لوپټه؟
شېخه ګلرنګه دې وي؛ وي دې کنه!

#شیـــــنواری

تبه مې نه ده چی به جوړ شم
زه دکاږه اوربل شمال وهلې یمه

زړګی مې ستا لۀ غېږې نه تلو
زۀ ستا شلیدلي ټکري ورک لۀ ملکه کړمه

خاونده ټوله مې تری زار کړی
زما په سر يې غرغري منلی دينه