06/05/2026
❗️ 🐘 საზოგადოების დიდი ინტერესიდან გამომდინარე გვსურს, გამოვეხმაუროთ გუშინ გავრცელებულ ვიდეოს ჩვენი მდედრი სპილო მალკას ე.წ. „სტერეოტიპულ“ ქცევასთან დაკავშირებით.
პირველ რიგში, მადლობა ყველას, რომ ასე გადარდებთ ცხოველების ბედი. ეს გულგრილობიდან თანაგრძნობისკენ გადადგმული დიდი ნაბიჯია და კარგია, როდესაც ხმამაღლა ვამბობთ იმას, რაც არ მოგვწონს. რეაგირებას მოჰყვება ცვლილებები. უბრალოდ აქ ერთი დეტალია გასათვალისწინებელი: რამდენად ჯანსაღია რეაქცია? რამდენად კონსტრუქციულია კრიტიკა? რამდენად ვიცნობთ რეალურად არსებულ მდგომარეობას?
დიახ, ჩვენს სპილო მალკას ბავშვობიდან აქვს შემორჩენილი ე.წ. „სტერეოტიპული“ ქცევა, რაც გულისხმობს ერთი და იმავე მოძრაობის განმეორებას დროის გარკვეულ მონაკვეთში. ამ საკითხზე ჩვენ არაერთხელ გვისაუბრია ჩვენს პოსტებში, მაგრამ, რადგან გაჩნდა ინფორმაციის ხელახლა გავრცელების აუცილებლობა, არ დაგზარდებით და დეტალურად აგიხსნით არსებულ მდგომარეობას.
ჩვენი აზიური სპილო მალკა 1997 წელს ლაოსში, ველურ ბუნებაში დაიბადა. დაახლოებით ერთი წლის ასაკში ის სპილოების „ბანაკში“ მოხვდა, სადაც მას, როგორც სხვა სპილოებს, საყოფაცხოვრებო ან ტურისტული მიზნებით გამოსაყენებლად ამზადებდნენ. წვრთნის მეთოდები არც ისე ჰუმანურია: ამგვარ ბანაკებში ცხოველებს ტრადიციული „მაჰუტები“, ანუ სპილოების გამყოლები/მწვრთნელები, ჯაჭვებით აბამენ და „ანკუშებით“ (სპეციალური წვეტიანი კაუჭები) წვრთნიან. იქ არ არსებობს ვოლიერები. ხშირად ცხოველები უბრალოდ ტყეში ჰყავთ დაბმული და იქ ავარჯიშებენ. სპილოებს, როგორც წესი, დაახლოებით 1 წლის ასაკში ატყვევებენ, რადგან ამ ასაკში ცხოველი უფრო ადვილად იწვრთნება, ვინაიდან პატარა, სუსტი, მორჩილი, დამყოლი და ნაკლებად აგრესიულია. ლაოსიდან მალკა მეორე სპილოსთან, ბაჩოსთან ერთად ალმატის ზოოპარკში მოხვდა, რის შემდეგაც, 2001 წელს ორივე თბილისის ზოოპარკში ჩამოვიდა. მიღებული სტრესის შედეგად მალკას უკვე ჩამოყალიბებული ჰქონდა სტერეოტიპული, ნერვული ქცევა, რომელიც ერთ ადგილას დგომასა და ქანაობაში გამოიხატებოდა.
მსგავსი ნერვული ქცევები ადამიანებშიც გვხვდება. მათი სპექტრი საკმაოდ მრავალფეროვანია და შეიძლება გამოვლინდეს უნებლიე, სწრაფ, განმეორებად მოძრაობაში ან ბგერებში – ტანის ქანაობა, ხელების ქნევა, თითების წვალება, თვალების ხშირი ხამხამი, მხრების უნებლიე აჩეჩვა, სახის მანჭვა, თავის ქნევა, ჩახველება, ყელის ჩაწმენდა, სრუტუნი ან სიტყვების/ბგერების უნებლიე წარმოთქმა და ა.შ.
ზოოპარკში მოხვედრის შემდეგ აღარ არსებობდა გარე გამღიზიანებელი ფაქტორები: ჯაჭვები, ლაოსის ბანაკში არასათანადო პირობებში ყოფნით გამოწვეული სტრესი და არაჰუმანური მოპყრობა, მაგრამ იმ პერიოდიდან შემორჩენილ ნერვულ ქცევას მალკა დღემდე ავლენს. მაგალითად, როდესაც კვების დრო ახლოვდება და ის მოლოდინშია, ერთ ადგილას დგას და ქანაობს. ამ შემთხვევაში ეს ქცევა მოლოდინს გამოხატავს. შედარებისთვის: როდესაც ჩვენ ვიღაცას ველოდებით და ეს ვიღაც იგვიანებს, რას ვაკეთებთ? ერთ ადგილზე არ ვდგავართ – ბოლთას ვცემთ (ვიწყებთ აქეთ-იქით სიარულს), ახლო-მახლო არსებულ მაღაზიაში შევდივართ ან მობილურით ვერთობით. ანუ დრო გაგვყავს. ცხოველების შემთხვევაში ეს სტერეოტიპული ქცევით გამოიხატება. მალკამ შეიძლება რაიმე სხვა გარემოების გამოც დაიწყოს მოძრაობა. მაგალითად, ამჟამად ჩვენს მამრ სპილოს გამრავლების პერიოდი აქვს და ცოტა „უზნეოდ“ იქცევა ვოლიერში, ამიტომ „ქმარი“ დროებით ცალკე ვოლიერში გვყავს გადაყვანილი და მარტოდ დარჩენილი „მეუღლე“ ამაზეც თავისებურად რეაგირებს.
შევაჯამოთ: მიუხედავად იმისა, რომ ნერვული ქცევის გამომწვევი პირველადი მიზეზები აღმოფხვრილია, ეს სტერეოტიპული ქცევისგან სრულად გათავისუფლებას არ ნიშნავს. მაგრამ, ეს ასევე არ ნიშნავს იმას, რომ ცხოველი ჯანმრთელი არაა და თავს ცუდად გრძნობს. ორიოდ კვირის წინ თბილისის ზოოპარკს სტუმრობდნენ ვეტექიმები სამხრეთ აფრიკიდან, რომლებმაც ხაზგასმით აღნიშნეს, რომ ჩვენი სპილო ჯანმრთელია და შესანიშნავ ფორმაშია.
დღესდღეობით ზოოპარკში უდიდესი ყურადღება ეთმობა როგორც სპილოების ფიზიკურ, ისე ემოციურ და მენტალურ მდგომარეობას. ამჟამად თბილისის ზოოპარკში სპილოების გერმანელი სპეციალისტი, დიპლომირებული ბიოლოგი ტობიას დორნბუში მუშაობს და აუცილებლად გაგიზიარებთ ვიდეოს, სადაც ის დეტალურად საუბრობს სპილოების ყოველდღიურ ყოფაზე: როგორ იკვებებიან, როგორ ერთობიან სხვადასხვა აქტივობით, როგორ ზრუნავენ მათ ჯანმრთელობაზე, როგორ უტარებენ სხვადასხვა პროცედურას ან ვეტერინარულ შემოწმებას... თემის მოცულობიდან გამომდინარე, დღეს მხოლოდ ტობიასის კონკრეტული კომენტარით შემოვიფარგლებით, რომელიც მალკას სტერეოტიპულ ქცევას შეეხება.
თბილისის ზოოპარკი ყოველთვის იყო და არის გახსნილი საზოგადოებასთან ურთიერთობისთვის. თუკი რაიმე კითხვა გაქვთ ან დეტალური ინფორმაცია გაინტერესებთ, თავისუფლად შეგიძლიათ მოგვწეროთ, მობრძანდეთ, გაგვესაუბროთ. კიდევ ერთხელ მადლობა, რომ გადარდებთ ცხოველების ბედი, მაგრამ ეს არ უნდა გახდეს ტალახის სროლისა და თავისი საქმის მოყვარული პროფესიონალების შეურაცხყოფისა და ჩაქოლვის საფუძველი.