Εργαστήρι Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας - ΕΜΙΑΝ

Ο Αδάμ Δράγας, γεννημένος το 1942, ξυλογλύπτης στο επάγγελμα, συνελήφθη από τη δικτατορία δύο ημέρες μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου και εκτοπίστηκε για δύο χρόνια στη Λέρο, για την αριστερή του δράση μέσα από τις γραμμές των Λαμπρακηδων και της ΕΔΑ. Στη συνέχεια μεταφέρθηκε στις φυλακές Αίγινας και κατόπιν στις φυλακές Κορυδαλλού, από όπου και αποφυλακίστηκε τον Ιανουάριο του 1972. Η μικρή, αλλά πολύ ενδιαφέρουσα, αρχειακή του συλλογή έχει παραχωρηθεί στο Εργαστήρι Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας, και περιλαμβάνει κυρίως τεκμήρια από τις διώξεις εναντίον του κατά τη διάρκεια της χούντας.

Εικόνα: To κελί του Αδάμ Δράγα στον Κορυδαλλό. Σκίτσο του ίδιου. [1971]
(ΑΣΚΙ/ΕΜΙΑΝ, Συλλογή Αδάμ Δράγα)

Στις 29 Μαρτίου 2026 έφυγε από τη ζωή ο Γιάννης Καρατζάς (1944-2026), τελειόφοιτος της ΑΣΟΕΕ, αριστερός νεολαίος, οργανωμένος τη δεκαετία του 1960 στη Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη, παλαιός συναγωνιστής και φίλος του Σωτήρη Πέτρουλα, εργαζόμενος πολλά χρόνια στη μηχανογραφική υπηρεσία της Ολυμπιακής Αεροπορίας.

Ο Καρατζάς υπήρξε από τους πρωτεργάτες της κίνησης «Φίλοι του Σωτήρη Πέτρουλα» που μαζί με την Εταιρεία Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας (ΕΜΙΑΝ) έστησαν την 21η Ιουλίου 2005 το μνημείο του Σ. Πέτρουλα στη διασταύρωση των οδών Εδ. Λω και Σταδίου, τόπο θυσίας του Πέτρουλα, και στο εξής οργάνωναν κάθε χρόνο την 21η Ιουλίου συνάντηση μπροστά στο μνημείο, αποδίδοντας τιμές στον ήρωα-μάρτυρα της αριστερής νεολαίας. Ο ίδιος επίσης και η ΕΜΙΑΝ φρόντισαν να αποκατασταθεί και να επανατοποθετηθεί στις 16.7.2013 το μνημείο με νέο έργο του ίδιου γλύπτη Γιώργου Χουλιάρα, μετά την κλοπή-αφαίρεσή του από αγνώστους λίγους μήνες πριν.

Αλλά και πριν από λίγα χρόνια, ο Καρατζάς, αν και με καταπονημένη υγεία, δεν έπαψε να ανησυχεί μέχρι την τελευταία στιγμή για τη σωστή επανατοποθέτηση του μνημείου, όταν χρειάστηκε να αφαιρεθεί κάποιο διάστημα για τις ανάγκες ανακαίνισης του παρακείμενου ξενοδοχείου στην οδό Σταδίου.

Τον Μάρτιο του 2024, παραχώρησε τη φωτογραφική του συλλογή και κάποια προσωπικά του τεκμήρια στο Εργαστήρι Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας (ΕΜΙΑΝ) των ΑΣΚΙ.

Εικόνα 1: Το δελτίο φοιτητικού εισιτηρίου του φοιτητή της ΑΣΟΕΕ Γιάννη Καρατζά (5.10.1973)

Εικόνα 2: Ο Γιάννης Καρατζάς, από τους πρωτεργάτες των «Φίλων του Σωτήρη Πέτρουλα», αποκαλύπτει το πρώτο μνημείο του (ανάγλυφη χάλκινη σύνθεση με την προσωπογραφία του Σ. Πέτρουλα, έργο του γλύπτη Γιώργου Χουλιάρα) στη διασταύρωση των οδών Εδουάρδου Λω και Σταδίου, στη μαζική εκδήλωση της ΕΜΙΑΝ της 21ης Ιουλίου 2005.

(ΑΣΚΙ/ΕΜΙΑΝ, Φωτογραφική συλλογή Γιάννη Καρατζά)

Πολιτικοί εξόριστοι στον Άη-Στράτη ντυμένοι με εθνικές φορεσιές, 25η Μαρτίου 1952. Ακριβώς στη μέση με θρακιώτικη λαϊκή στολή, ο Στέφανος Στεφάνου.

O Στέφανος Δ. Στεφάνου (1926-2016) υπήρξε γνήσιος αγωνιστής του ελληνικού εργατικού κινήματος, μέλος της ΕΠΟΝ, στέλεχος της ΕΔΑ, της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη (ΔΝΛ), και σημαντικός επιμελητής και διορθωτής κειμένων. Συνέβαλε μεταξύ άλλων στην τακτοποίηση πολλών αρχείων των ΑΣΚΙ και της ΕΜΙΑΝ.

(ΑΣΚΙ/ΕΜΙΑΝ, Φωτογραφική συλλογή Στέφανου Στεφάνου)

Με αφορμή την Ημέρα της Γυναίκας, στις 8 Μαρτίου, εδώ μία φωτογραφία με γυναίκες εξόριστες στη Χίο. Δεν υπάρχει ακριβής χρονολόγηση της φωτογραφίας, όμως η Χίος λειτούργησε ως τόπος εξορίας των πρωτοπόρων αγωνιστριών γυναικών την περίοδο 1948-1954, δηλαδή κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου πολέμου και τα πρώτα χρόνια μετά. Στη συνέχεια οι περισσότερες από αυτές μεταφέρθηκαν στο Τρίκερι και αργότερα πολλές από αυτές και στη Μακρόνησο...

Εικόνα: Εξόριστες γυναίκες στη Χίο (ΑΣΚΙ/ΕΜΙΑΝ, Φωτογραφική συλλογή Γιάννη Μπανιά)

Ο Αριστείδης Μανωλάκος και η αναγέννηση της παιδείας

Την Τρίτη 17 Φεβρουαρίου 2026, φίλοι, σύντροφοι, συναγωνιστές, παλαιοί συνοδοιπόροι και συνάδελφοί του, μαζί με τους συγγενείς του αποχαιρετίσαμε, στην πολιτική κηδεία του στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών, τον αγωνιστή δημοσιογράφο Αριστείδη Μανωλάκο (1938-2026), μια εμβληματική φυσιογνωμία της Ανανεωτικής Αριστεράς στη μεταπολεμική Ελλάδα.
Ο Αριστείδης Μανωλάκος, εκτός των άλλων σημαντικών συμβολών του, υπήρξε δραστήριο στέλεχος του αριστερού φοιτητικού κινήματος στη δεκαετία του 1960 και πρωτοστάτησε στους αγώνες του 1-1-4 και του 15% για την παιδεία. Τον Απρίλιο του 1963 μάλιστα συμμετείχε στο αποφασιστικό για την ανώτατη εκπαίδευση Δ΄ Πανσπουδαστικό Συνέδριο, το οποίο αποφάσισε μεταξύ άλλων την ίδρυση της Εθνικής Φοιτητικής Ένωσης Ελλάδας (ΕΦΕΕ) όπου εκλέχθηκε μέλος του Κεντρικού Συμβουλίου της την περίοδο 1963-1964.
Ο Αριστείδης Μανωλάκος στήριξε από την αρχή το εγχείρημα της Εταιρείας Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας (ΕΜΙΑΝ) και της εμπιστεύθηκε την αξιόλογη προσωπική συλλογή του με σπάνια έγγραφα, ντοκουμέντα, δικά του χειρόγραφα, περιοδικά και φωτογραφικό υλικό που καλύπτουν την περίοδο από τη δεκαετία του 1950 μέχρι τη μεταπολίτευση (βλ. στην ιστοσελίδα των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας: ΑΣΚΙ/ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΤΩΝ ΑΣΚΙ/ ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΛΛΟΓΕΣ/ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ/ Μανωλάκος Αριστείδης-ΕΜΙΑΝ).
Από τη συλλογή του προέρχεται η ταυτότητα του συνέδρου και η πρώτη σελίδα από χειρόγραφο «σημείωμά» για το Δ΄ Πανσπουδαστικό Συνέδριο.
Μέσα από το κείμενό του αναδεικνύεται το πνεύμα του γνήσιου, ανιδιοτελούς νεανικού κινήματος για την αναγέννηση της παιδείας που είχε ξεκινήσει στις αρχές της δεκαετίας του 1960, διεκδικούσε μια επίσημη αναγνώριση και «ωθούσε τότε προς τα μπρος την ελληνική κοινωνία, σαν παλιρροϊκό κύμα».
Κείμενο τόσο επίκαιρο και για τους σημερινούς αγώνες της νεολαίας για μια δωρεάν, ουσιαστική και δημοκρατική δημόσια παιδεία.

Eικόνα 1: H ταυτότητα του συνέδρου Αριστείδη Μανωλάκου

Εικόνα 2: Η πρώτη σελίδα από χειρόγραφο σημείωμα του Αριστείδη Μανωλάκου στο Δ' Πανσπουδαστικό Συνέδριο

(ΑΣΚΙ/ΕΜΙΑΝ, Συλλογή Αριστείδη Μανωλάκου)

Στις 25 Ιουνίου 1963, η Εθνική Φοιτητική Ένωση Βασουτολάνδης (NUBS) στέλνει ένα γράμμα συμπαράστασης στην ΕΦΕΕ, σχετικά με τη σύλληψη στελεχών της κατά τη διάρκεια διαδήλωσης διαμαρτυρίας για τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη...

Ποια χώρα ήταν η Βασουτολάνδη; H Βασουτολάνδη ήταν αποικία της Βρετανίας στη Νότια Αφρική, από το 1884 έως το 1966. Το 1966 απέκτησε την ανεξαρτησία της και μετονομάστηκε στο σημερινό βασίλειο του Λεσότο, τη μικρή χώρα που είναι περίκλειστη από τη Νότια Αφρική.

Εικόνα: Το γράμμα της Εθνικής Φοιτητικής Ένωσης Βασουτολάνδης προς την ΕΦΕΕ (ΑΣΚΙ/ΕΜΙΑΝ, Συλλογή Βασίλη Κωστόπουλου)

ΑΡΓΥΡΩ ΖΑΝΝΗ-ΡΕΚΛΕΙΤΗ, 1936-2025

Την Παρασκευή 9.12.2025 έφυγε από τη ζωή η Αργυρώ Ζαννή-Ρεκλείτη, παλαιό στέλεχος της Νεολαίας ΕΔΑ (Ν.ΕΔΑ) και της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη (ΔΝΛ), για αρκετά χρόνια μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρείας Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας (ΕΜΙΑΝ).
Γεννήθηκε στα Κορούνια Βολισσού της Χίου το 1936 και σπούδασε στην Ανωτέρα Βιομηχανική Σχολή Πειραιά την περίοδο 1955-1960. Τα χρόνια των σπουδών της εντάχθηκε στη Ν.ΕΔΑ, όπου λίγο αργότερα καθοδηγούσε τους μαθητές ημερήσιων γυμνασίων και στη συνέχεια των νυχτερινών. Το 1962 εκλέχτηκε μέλος της Επιτροπής Πόλης της Ν.ΕΔΑ στην Αθήνα και το 1964 μέλος του Γραφείου της Επιτροπής Πόλης. Συμμετείχε στο ιδρυτικό συνέδριο της ΔΝΛ τον Μάρτιο του 1965, όπου εκλέχτηκε μέλος του Κεντρικού Συμβουλίου και αναπληρωματικό μέλος του Προεδρείου της Οργάνωσης, ενώ το 1966 έγινε τακτικό μέλος του Προεδρείου.
Στη δικτατορία οκτώ μηνών έγκυος συνελήφθη στη Χίο όπου είχε καταφύγει ημι-παράνομη και κρατήθηκε μικρό διάστημα στην Ασφάλεια. Αφέθηκε ελεύθερη και γέννησε στο νησί την πρώτη κόρη της.
Με τη διάσπαση του ΚΚΕ τάχθηκε με την ανανεωτική πλευρά, χωρίς να προσχωρήσει στο ΚΚΕ Εσωτερικού, ενώ στη Μεταπολίτευση δραστηριοποιήθηκε ένα διάστημα στην Ελληνική Αριστερά (Ε.ΑΡ) και αργότερα στον Συνασπισμό της Αριστεράς και της Προόδου.
Ήταν παντρεμένη με τον αγωνιστή Χρήστο Ρεκλείτη (1937-2014), παλαιό στέλεχος της ΔΝΛ και του αντιδικτατορικού αγώνα, με τον οποίο απέκτησε δυο κόρες.
Το 1998, η Αργυρώ Ρεκλείτη, μαζί με τους Γιάννη Καούνη, Αλέκο Λάϊο, Αθηνά Νικολάου, Ρόη Ντάκουρη, Γιάννη Πετρόπουλο και Χρήστο Ρεκλείτη, υπήρξε μέλος της επιτροπής πρωτοβουλίας για την ίδρυση της Εταιρείας Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας (2000-2020).

Εικόνα 1: Το Προεδρείο του Ιδρυτικού Συνεδρίου της ΔΝΛ, 28 Μαρτίου – 1 Απριλίου 1965. Διακρίνονται από αριστερά Γεράσιμος Κοιλάφης, Γιάννης Γρηγοριάδης, Ελπίδα Καρέλα, Μήτσος Καράμπελας, Χρόνης Μίσσιος, Αργυρώ Ζαννή-Ρεκλείτη, Σπύρος Φυτράκης και Ζαχαρούλα Χονδροκούκη.

Εικόνα 2: Η Αργυρώ Ζαννή-Ρεκλείτη στο βήμα του Ιδρυτικού Συνεδρίου της ΔΝΛ.

(ΑΣΚΙ/ΕΜΙΑΝ, Φωτογραφική Συλλογή Χρήστου Ρεκλείτη και Αργυρώς Ζαννή-Ρεκλείτη)

Το Εργαστήρι Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας σας εύχεται καλή χρονιά! 🎈

Εικόνα: Εορταστική εκδήλωση του Δημοκρατικού Συνδικαλιστικού Κινήματος (ΔΣΚ) την Πρωτοχρονιά του 1962. (ΑΣΚΙ/ΕΜΙΑΝ, Φωτογραφική Συλλογή Σπύρου και Μαίρης Μάνου)

Συμπληρώνονται σήμερα 52 χρόνια από την μεγάλη εξέγερση των φοιτητών του Πολυτεχνείου και του λαού τον Νοέμβριο του 1973 στην Αθήνα. Όπως γνωρίζουμε, η συντριπτική πλειονότητα των πηγών, των μαρτυριών και των δημοσιευμάτων αφορούν τα γεγονότα του ΕΜΠ στην πρωτεύουσα. Όμως τι συνέβη στα υπόλοιπα πανεπιστήμια της χώρας;
Με αφορμή ένα σπάνιο τεκμήριο από τις συλλογές των ΑΣΚΙ/ΕΜΙΑΝ, τη Διακήρυξη της «Μικτής Συντονιστικής Φοιτητικής-Εργατικής Επιτροπής Πάτρας», φωτίζονται ορισμένες πτυχές για την ιστορία της κατάληψης του Πανεπιστημίου στην Πάτρα εκείνες τις ημέρες, αμέσως μόλις μαθεύτηκαν τα γεγονότα στην Αθήνα, ένα γεγονός που δεν έχει αναδειχθεί ιδιαίτερα.

Η κατάληψη των πανεπιστημιακών χώρων του νεοσύστατου (είχε εγκαινιαστεί τον Νοέμβριο του 1966) Πανεπιστημίου Πατρών από τους φοιτητές και δημοκρατικούς πολίτες θα κρατήσει έως ότου θα μαθευτεί η εισβολή του τανκ στο Πολυτεχνείο στην Αθήνα. Τότε οι φοιτητές της Πάτρας θα αποφασίσουν τη λήξη της κατάληψης και την αποχώρησή τους από το Πανεπιστήμιο. Θα ακολουθήσουν αρκετές ημέρες διώξεων, συλλήψεων και βασανιστηρίων στα αστυνομικά τμήματα και την Ασφάλεια της Πάτρας, ενώ μία ομάδα πρωτοπόρων φοιτητών και αγωνιστών δικηγόρων θα μεταφερθούν στην Αθήνα για να δικαστούν από στρατοδικείο και θα κρατηθούν για εβδομάδες στις φυλακές Κορυδαλλού.

Ένας από τους συλληφθέντες ήταν ο Κώστας Βογιατζής (το όνομα του αναφέρεται στη Διακήρυξη), ο οποίος χρόνια αργότερα θα περιγράψει με λεπτομέρειες στο βιβλίο του "Νοέμβρης ’73... Πάτρα", Πάτρα 2022 (το οποίο βρίσκεται στη βιβλιοθήκη των Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας - Contemporary Social History Archives), το χρονικό των γεγονότων της εποχής (το εξώφυλλο του βιβλίου στο 1ο σχόλιο).

Εικόνα: Διακήρυξη της Μικτής Συντονιστικής Φοιτητικής-Εργατικής Επιτροπής Πάτρας, 28.11.1973 (ΑΣΚΙ/ΕΜΙΑΝ, Συλλογή Πέτρου Βλάσση, νέο συμπληρωματικό υλικό, 2025)

ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ,
Η ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΑΝΑΒΕΙ ΚΙ ΟΛΑ ΕΙΝΑΙ ΣΥΝΕΙΔΗΤΑ!

«Η πλατεία ήταν γεμάτη με το νόημα που’ χει κάτι απ’ τις φωτιές,…

Και συ έφεγγες στη μέση όλου του κόσμου
κ’ ήσουν φως μου, κατακόκκινη νιφάδα σε γιορτή,
σε γιορτή που δεν ξανάδα στη ζωή μου τη σκυφτή!...

Η πλατεία είναι γεμάτη κι απ’ το πρόσωπό σου κάτι έχει σωθεί,
στον αγώνα του συντρόφου, στην αγωνία αυτού του τόπου για ζωή...

Η συγκέντρωση ανάβει κι όλα είναι συνειδητά!»

Ο Διονύσης Σαββόπουλος, που έφυγε από τη ζωή προχθές 21.10.2025, υπήρξε αναντίρρητα από τους κορυφαίους τραγουδοποιούς των δεκαετιών 1960 και 1970, επιτυγχάνοντας στη συνέχεια μια πλούσια καλλιτεχνική καριέρα σε όλη την περίοδο της μεταπολίτευσης.
Οι «του ’60 εκδρομείς» προτιμούν να τον θυμούνται ως τον ενθουσιώδη νέο, τον αριστερό φοιτητή της νομικής ‒εργαζόμενο σκληρά για τον επιούσιο, όπως πολλοί τότε σπουδαστές‒, τον δημιουργό της ανυπέρβλητης (και πάντα επίκαιρης) «Συγκέντρωσης της ΕΦΕΕ», όταν συμμετείχε στους αγώνες της νεολαίας για ψωμί, μόρφωση, δημοκρατία και κοινωνική δικαιοσύνη, συμβάλλοντας με τα υπέροχα τραγούδια του σε εκδηλώσεις, αλλά και με συνεργασίες του σε διάφορα έντυπα της Αριστεράς. Ακόμη, στα ζοφερά χρόνια της δικτατορίας και στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης με τα ποιητικά-μουσικά του αριστουργήματα.
Με αφορμή το γεγονός του θανάτου του, παρουσιάζουμε από τα αρχεία των ΑΣΚΙ/ΕΜΙΑΝ την πρώτη σελίδα από μια συνεργασία του με τίτλο «Το πρόβλημα για την ελληνική μουσική», που είχε στείλει στο γνωστό φοιτητικό περιοδικό «Πανσπουδαστική» (1956-1967) καθώς και μία φωτογραφία από τη μουσική συμμετοχή του σε εκδήλωση της τότε Εταιρείας Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας (ΕΜΙΑΝ, 2000-2020) και του Ιστορικού Αρχείου του Πανεπιστημίου Αθηνών για το «Δ΄ Πανσπουδαστικό Συνέδριο και την ίδρυση της ΕΦΕΕ» στο αμφιθέατρο Δρακόπουλου του Παν/μίου Αθηνών (24.9.2010).

Εικόνα 1: Xειρόγραφο με τίτλο «Το πρόβλημα για την ελληνική μουσική» [χ.χ. 1964;], που ο Διονύσης Σαββόπουλος είχε αποστείλει για δημοσίευση στο αριστερό φοιτητικό περιοδικό «Πανσπουδαστική». (ΑΣΚΙ/ΕΜΙΑΝ, Συλλογή Γιάνη Γιανουλόπουλου)

Eικόνα 2: Ο Διονύσης Σαββόπουλος τραγουδά σε εκδήλωση για το «Δ΄ Πανσπουδαστικό Συνέδριο και την ίδρυση της ΕΦΕΕ» στο αμφιθέατρο Δρακόπουλου του Πανεπιστημίου Αθηνών, οργανωμένη από την Εταιρεία Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας και το Ιστορικό Αρχείο του Πανεπιστημίου Αθηνών (24.9.2010). (Φωτογραφικό αρχείο ΕΜΙΑΝ, Εκδηλώσεις της ΕΜΙΑΝ)

Στο πρώτο σχόλιο μπορείτε να ακούσετε το τραγούδι του Δ. Σαββόπουλου "Στη συγκέντρωση της ΕΦΕΕ" από το αρχείο της ΕΡΤ.

Βουλευτικές εκλογές της 18ης Οκτωβρίου 1981.

Εικόνες: "κινητό" περίπτερο του ΚΚΕ Εσωτερικού (AΣΚΙ/ΕΜΙΑΝ, Φωτογραφική Συλλογή Γιάννη Καούνη)