"I Love Sardes"

al seat of Atsiki. The village is associated with the Byzantine settlement “Ardia” or “Ardeiai” which was located in the north western Lemnos. Reference was made to this settlement in 1284 within the inventory records of the Monastery Grand Lauras (Agion Oros) along with the monastery St Nicholas in Zervada, which is associated with the area Zouvades and the nearby village of Sverdia (today known as “Dafni”, the nearby village to Sardes). Apparently, with the passing of time the expression στ’ς Αρδειες (at Ardeies) became στ’ς Αρδες (at Ardes) from which came the name Σαρδες (Sardes). Certain romantic notions printed in the past suggested that the name came from the word “δειραδες” (deirades, which means a row of rocks) or or ‘’αριες’’ (thinly spread rocks) or “σαρδιον ‘’ (sardion, an ash colored rock formation) . These were all believed to be totally without basis. According to local legend the inhabitants of the settlement of “Ardes” decided to relocate the village to the area Panagia Agalatini from its seaside location due to the danger posed by piracy. Later it was again relocated to a more secure position within a ravine at the base of hill “Agios Georgios” , which is a short distance from the current position. A subsequent outbreak of cholera forced the surviving occupants to abandon the village and resettle it in its current position located at the northern periphery of the hill “Skourka” and in between the hills “Vounaria” (atop of which sits the church “Agios Konstantinos built in 1867), “Agios Georgios” and “Xemoni”. The church Agios Georgios sits atop the hill that takes its name. It is surrounded by a protective wall believed to be the remains of a medieval lookout . The hill itself is marked on the map of De Launay who in 1898 described it as “elegant” as he passed through the area. In 1874 the school was established with three grades and was one of twelve on the island of Lemnos. In 1882 it was housed in a new stone building positioned where the village monument sits today. In 1912 it was rebuilt in its current position following a donation of 1000 pounds from the Panteli Familiadis. Aside from the classrooms it also has a kitchen and eatery. In 1919 it became a six grade school. Amongst the teachers who served at the school were Panagiotis Triantafillidis (1901-1904), Georgios Triantafillidis (1914-1922), Fotini Kaldarelli (1918-1923), Panagiotis Frantzeskos (1930-35), Dimitra Danezi (1931-1937), Stergios Vloutis (1937-1945), Aggeliki Betsi (1939-1946), Georgios Kargas (1952-1959), Konstantinos Dialinas (1971-1975). The village church was built and paid for by people of Sardes in 1852. It has two bell towers inspired by Notre Dame which may remind one of European cities. The frescos within the church temple are the work of the Imbrian artist Efstratios Haimante. In 1907 there were extensive refurbishments carried out following donations of 2800 pounds and it is believed that at this time the impressive bell towers and façade were added. In the years between the wars a number of infrastructure projects were carried out within the village with the economic assistance of the expatriots. In 1928 the village had 835 occupants which was dramatically reduced in the post war immigration era and due to the mountainous terrain which provided little opportunity at the time in particular within the agricultural sector. The population, as of 2001, was 305 down from 701 in 1951. Todays occupants are principally Farmers and Beekeepers. The village also has a heritage of producing lyra players who play at traditional island celebrations. The small number of young villagers occupy themselves around the Cultural and Football Association of “Diagoras”. H Σαρδές είναι χωριό της Λήμνου. Διοικητικά ανήκει στον Δήμο Λήμνου της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου (πρόγραμμα Καλλικράτης).
Από το 1999 έως το 2010 σύμφωνα με την τότε διοικητική διαίρεση της Ελλάδας ήταν έδρα του ομώνυμου δημοτικού διαμερίσματος του Δήμου Ατσικής. Παλαιότερα ανήκε στον νομό Λέσβου.
Το χωριό αντιστοιχεί στο βυζαντινό οικισμό Αρδία ή Αρδείαι που υπήρχε στη βορειοδυτική Λήμνο. Αναφέρεται το 1284 σε απογραφικό πρακτικό της μονής Μεγ. Λαύρας μαζί με την ανεξάρτητη μονή Άγιος Νικόλαος στη Ζερβάδα -που αντιστοιχεί στη σημερινή θέση Ζουρβάδες- και το κοντινό χωριό Συβέρδια –που είναι τα Σβέρδια (η σημερινή Δάφνη).
Προφανώς, με τα χρόνια από την έκφραση "στ’ς Αρδείες - στ’ς Αρδές" προέκυψε το τοπωνύμιο Σαρδές. Κάποιες ρομαντικές απόψεις που διατυπώθηκαν στο παρελθόν, ότι η ονομασία του χωριού ίσως προήλθε από τις λέξεις "δειράδες: σειρές βράχων" ή "άριες: αραιές, αραιοκτισμένες" ή "σάρδιον: είδος σταχτόχρωμου πετρώματος" είναι παντελώς αστήρικτες.
Σύμφωνα με την τοπική παράδοση οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να μετοικήσουν από την παράκτια θέση Άρδες λόγω των πειρατικού κινδύνου. Εγκαταστάθηκαν αρχικά στην περιοχή Παναγιά Αγαλατιανή και στη συνέχεια σε ασφαλέστερη θέση, στη ρεματιά που βρίσκεται κοντά στο λόφο Άγιος Γεώργιος. Έπειτα από μια επιδημία χολέρας που έπληξε το χωριό, οι κάτοικοι εγκατέλειψαν και το νέο μέρος και ήρθαν στη σημερινή τοποθεσία, ένα οροπέδιο που βρίσκεται στις βόρειες παρυφές του μικρού βουνού Σκούρκα, μεταξύ των λόφων Βουνάρια (όπου το εκκλησάκι Άγιος Κωνσταντίνος κτίσμα του 1867), Άγιος Γεώργιος και Ξεμόνι.
Το εξωκλήσι Άγιος Γεώργιος, το οποίο υπάρχει στην κορυφή του ομώνυμου λόφου, περιβάλλεται από προστατευτικό τοιχίο, κατάλοιπο είτε παλιάς οχύρωσης είτε κάποιας μεσαιωνικής βίγλας. Το λόφο Georghios σημειώνει στο χάρτη του ο De Launay (1898), ο οποίος διασχίζοντας την περιοχή αντίκρισε στην κορυφή του το εξωκλήσι και το χαρακτήρισε κομψό.
Το 1874 ιδρύθηκε τριτάξιο σχολείο στις Σαρδές, ένα από τα δώδεκα που συστάθηκαν σε όλη τη Λήμνο. Το 1882 στεγάστηκε σε καινούργιο πέτρινο διδακτήριο, το οποίο βρισκόταν στη θέση που σήμερα υπάρχει το ηρώο του χωριού. Το 1912 κατεδαφίστηκε και με τα υλικά του χτίστηκε το σημερινό σε νέα θέση, με χορηγία χιλίων λιρών από τον αιγυπτιώτη Παντελή Φαμηλιάδη. Εκτός από τις αίθουσες διέθετε μαγειρείο και εστιατόριο. Από το 1919 έγινε εξατάξιο διθέσιο.
Στο σχολείο υπηρέτησαν, μεταξύ άλλων, οι δάσκαλοι: Παναγιώτης Τριανταφυλλίδης (1901-04), Γεώργιος Τριανταφυλλίδης (1914-22), Φωτεινή Καρδαρέλλη (1918-23), Παναγιώτης Φραντζέσκος (1930-35), Δήμητρα Δανέζη (1931-37), Στέργιος Βλουτής (1937-45), Αγγελική Μπέτση (1939-46), Γεώργιος Κάργας (1952-59), Κων. Διαλυνάς (1971-75) κ.ά.
Ο ναός του χωριού, ο Άγιος Δημήτριος είναι ρυθμού τρίκλιτης βασιλικής. Έχει δύο εντυπωσιακά καμπαναριά στυλ Notre Dame και θυμίζει ναό ευρωπαϊκής πόλης Κτίστηκε το 1852 με δαπάνη των κατοίκων και του αρχιερέως, όπως αναφέρεται σε επιγραφή. Οι αγιογραφίες του τέμπλου είναι του Ίμβριου αγιογράφου Ευστράτιου Χαϊμαντέ. Το 1907-08 έγιναν εκτεταμένες επισκευές με δαπάνη 2.500 λιρών των αιγυπτιωτών και 300 του Π. Φαμηλιάδη. Ίσως τότε κτίστηκαν τα δυο καμπαναριά και η εντυπωσιακή πρόσοψη που περιλαμβάνει το γυναικωνίτη.
Στα χρόνια του μεσοπολέμου έγιναν πολλά έργα υποδομής στο χωριό κυρίως με την οικονομική βοήθεια των μεταναστών. Το 1928 είχε 835 κατοίκους αλλά μεταπολεμικά η μετανάστευση έπληξε το χωριό, ίσως εντονότερα από τα υπόλοιπα, αφού λόγω του ορεινού εδάφους δεν υπήρχαν ευκαιρίες ούτε στο γεωργικό τομέα.
Οι κάτοικοι είναι κυρίως κτηνοτρόφοι και μελισσοκόμοι, ενώ από το χωριό βγήκαν πολλοί λυράρηδες που έπαιζαν στα παραδοσιακά πανηγύρια. Από 701 κατοίκους που είχε το 1951, μόλις 305 απογράφηκαν το 2001. Οι λιγοστοί νέοι του χωριού δραστηριοποιούνται γύρω από τον πολιτιστικό και ποδοσφαιρικό σύλλογο Διαγόρα