12/05/2026
#राजा_आणि_रंक,
दोन ध्रुवीय सख्खे मित्र"
राहुल सिद्धिविनायक बोंद्रे , सोन्याचा चमचा तोंडात घेऊन जन्मलेला भाग्यवान व्यक्ती! एकीकडे रग्गड जमीन-जुमला, तर दुसरीकडे आध्यात्मिक व मोठा सामाजिक वारसा. अनुराधा परिवाराचं कोंदण; सोबतीला अनेक संस्थांचा विस्तार.
दुसरा मित्र- अति अति दुर्गम सातपुड्याच्या पर्वतरांगातील गोमाळ येथील भिलसिंग रामदास सोलंकी. म्हणायला गावचा पाटील! मात्र अवतीभवती अठरा विश्व दारिद्र्य. तरुणपणी ह्याला, मध्य प्रदेश पोलिसांनी एका झालेल्या कांडातील आरोपी मिळत नव्हते (किंवा मूळ आरोपींना वाचवायचे होते) म्हणून दूर दूर पर्यंत कुठलाही संबंध नसणाऱ्या निष्पाप भीलसिंगला व परिवारातील काही सदस्यांना बळजबरीने पकडून नेले. परिस्थितीमुळे लढता आले नाही. परिणामी न्याय देवता रुसली व तारुण्यातील दीर्घकाळ त्याला जेलमध्ये घालावा लागला. 1999 पासून त्याचा-माझा परिचय. पुढे मी सातत्याने जात असल्यामुळे आपसूक घट्ट मैत्री झाली. परिस्थितीच्या दलदलीतून बाहेर निघण्यासाठी मदतीचे प्रयत्न झाले. मात्र हितभर जमीन व पूर्व आयुष्यातील आघात (ट्रॉमा) सतत आड येत राहिला. त्याच्या अंगी असलेला मौल्यवान निरागसतेचा भाव, तर कुठलाही स्वार्थ /लोभ नसणे हा स्वाभिमानी बाणा. घरात जेमतेम चार भांडे तर दोन धोतर, दोन शर्ट ,एक पगडी एवढेच काय त्याची संपत्ती. कसत असलेल्या जमिनीचा पट्टा दप्तर दिरंगाईमुळे अजूनही मिळू शकला नाही. गावातला रस्ता मंजूर आहे, पण होत नाही. उपेक्षित व विदारक परिस्थितीत राहत असणारा, ऋणानुबंधानातील माझा एक सच्चा मित्र आहे. एरवी या परिसरातील कोणालाही काही अडचण/आजारपण असल्यास आप्त म्हणून मला फोन करतात. मी देखील माझे कर्तव्य बजावण्याचा पुरेपूर प्रयत्न करतो. परंतु या दीर्घकाळात भीलसिंगचा ना कधी फोन (त्याच्याजवळ मोबाईल नाही), ना तक्रार, ना भेडसावत असणाऱ्या अडचणीचा कांगावा, ना अपेक्षा. मीच दिवाळी सह तीन चार वेळेस जेव्हा गोमाळला जातो तेव्हाच ती काय भेट, त्याच्या घरी येणे जाणे- संवाद-सहभाग.
एरवी तो जरा लाजरा -बुजरा आहे. गावाबाहेर फारसा पडत नाही. मात्र शेतकऱ्यांना भेडसावणाऱ्या प्रश्नांच्या अनुषंगाने चार मे रोजी जळगाव जामोद येथे संपन्न झालेल्या शिवसन्मान अन्नदाता संघर्ष पदयात्रेत हिरीरीने सहभागी झाला. नेत्यांच्या कार्यकर्त्यांच्या लवाजम्यात सारखा मागे पडत होता. संध्याकाळी शेवटी जवळ आला, हात घट्ट पकडला आणि म्हणाला, "तेरा हात पकड के ही जीवनभर चलना है, वरना पीछे पड जाऊंगा" सोबत चालत असतानाच राहुल बोंद्रे देखील सोबत आले. मी आपसूक त्यांचा हात पकडला आणि म्हणालो ज्याच्या खानदानात केवळ लिहून घेणार या भूमिकेतून संपत्ती नांदली, ज्यांना कधीही काही लिहून देणार म्हणून विकावे लागले नाही, असा गडगंज माणसाच्या हातात एक हात तर,दुसऱ्या हातात हात होता लिहून देणार म्हणून अंगठा टेकवण्यासाठी काहीही शिल्लक नाही; तर लिहून घेणार बनवण्याचे स्वप्न बघण्याची देखील बंदी असलेला हात! सदर स्थितप्रज्ञ दुर्लभ योग सांगत असतांना सर्वत्र हास्य उमटले.
राहुल बोंद्रे यांच्या घरी गेल्यावर कधीही खाल्ल्यापिल्याशिवाय वापस येण्याचा प्रश्न नाही. अगदी तसाच भीलसिंगच्या घरी देखील तोच रतीब. या दोन ध्रुवावरील दोन माणसांच्या कुटुंबाचा घटक म्हणून वावरण्याची नियतीने मला दिलेली अलौकिक संधी. उपेक्षितांच्या लढ्यातील एक घटक म्हणून मी प्रचंड अस्वस्थ आहेच, परंतु संघर्षाचा संकल्प आहे. कधी पंचतारांकित,तर कधी चंद्रमौळी झोपडी, राजाही मित्र,रंक ही मित्र,नव्हे तर "सहयोगी" सुद्धा आहेत "हेच आहे माझे जीवन आणि याचा मला सार्थ अभिमान आहे.
जय जगत!
