29/03/2026
"A'chik A'song"
A'chikrangni party dal'batsranggipa!
Proverbs 31:8-9
“Speak up for those who cannot speak for themselves, for the rights of all who are destitute. Speak up and judge fairly; defend the rights of the poor and needy”
Sastroo ia kattarangko aganaha proverbs odai 31: pod 8-9
“An’tangtangna aganna sokdogijagiparangna ba man’gijagiparangna aganchakbo, chanchie uie aganchakbo aro warachakdilbo”
An'ching da'o jat kumong nangrime ong'kataha. Mesokaha an'chingna dal'batgipade A'chik A'song, A'man A'man A'songsa aro Nokgipasa darang mande saksa ong'ja.
Chinga da’o jatni mikkanggo chadenge aganenga “Chinga mikkango remikangdile warachakdilna ku’si ong’a, nangchomotani gimin”. Indiba chinga saksa sakgni mangmang chu’ongja jatni bilko nangengaha, nasongni jatna ka’oksie ong’katako molmolenga. Chingna dal’batgipa India Govt ong’ja, Meghalaya govt ong’ja chingni bamgopna nanggipade na’song A’chikjatsa aro Nokgipa. Jatsa ong’e ku’cholsan kam ka’ani sokaha molmole janapaenga.
Gipin jatrangni an’chingko gaprina jotton ka’ako gimikan uia aro niksoenga. Gipin jatrangming an’ching namen dingtanga.....janggitanga, dakbewal-rikbewal, niam-reti, ku’, roa-donga, chabewal-ringbewal gimikgitan dingtanga. An’chingni A’songo bangalrang napdrae dongenga, a’a-chi, mipal, noa namchikko ra’sekenga, indiba bisongnade ia gimikkan chu’ongjawa.... bangalrangni mingsa dal’begipa kam dongku’enga- A’chik A’songko gapripe A’chik jatko sason ka’na miksongani.
An’chingko sason ka’na ka’sine rama cholrangko taribaengjok, MLA chakatengjok, MDC sakgni ong’jok District Councilo. Sofior Rahmande A’chik mechikko ra’e A’chikrangkon sengadakua. Ia mandeko chinga GHADC officeo asongna on’jaha arikgalataha officeoniko. Maibakai Election ong’e bangalrang MDC ong’oba GHADC-o a’songna on’jawa A’chik gimikkan jak on’pabo.
Sastroo skia ” Nateng samsako satkapode , nateng samsako on’bo” Mathew Odai 5. Indiba Jisu Kristo maming saloba A’chikrangko bangalrangna nateng satkapna on’bo ine ge’etja, A’chik A’songo jelbra jelsubo inesa A’chik A’songko an’chingna patiaha. Aro sastro mingsa golpoba dongskaa” Goliathko bengjurichi gokakke amkal Davidko atchiatskaaha. Anga bebe ra’a, an’chingkoba A’chik A’songna warachakkal atchiataha maina Davidba an’tangnasan dakgrikja indiba Israel jatnasa dakgrikskaachim. Unigimin an’chingnaba A’chik jatna warachakana, chelchakna Nokgipani bil on’gimin donga.
Ezekiel Odai 37: Pod 14
“I will put my spirit in you and you will live, and I will settle you in your own land....”
“Anga nasongna baljanggi on’gen, nasong janggi tanggen, unia nasongna songdongkamnana a’song on’gen”
A’chik A’songko India Government aro Meghalaya Government A’chikrangna on’ja. A’chik A’songko A’chik mandena dingtangmancha Nokgipa patiataha. Israeli jatrangna Israel A'songko patiaha, u'gita chacha an'chingnaba A'manA'songko patiaha.
Biharirangna Bihar, Bengalirangna West Bengal aro Bangalrangna Bangladesh. Bisongnaba patigimin biap donga, jelbra jelsukal an’sengkal maina Garo Hillsko nanga bisongara, kam ka’na re’bamangmango dingtang katta, dongkamnanangja. An’ching a’songo, janggitangao bisong otbrok su’brok dake ropajakal. An’chingnaba ua indaken A’chik manderang jelbra jelsukal ine A’songko Nokgipa patiaha.
Sastroo Phillipians Odai 4: Pod 13-o indake Nokgipa uiataha
“ Maina Nokgipa nanggitasa kam kagen, Nokgipani skanichi aro ku’si ong’anichi”
A’chik sakpraknan:
"Nokgipa ja’a jak on’aha, A’songna nengskime kamchina."
"Nokgipa okkoba on’aha AmanA’songna okkrie, nangnike, silroroatna aro chuatna kam ka’china."
"Nokgipa mikkron on’aha niroke A’songna kam ka’china."
"Taningkoba on’aha, A’songko chanchie nirokchina."
"Mongsongbate, Nokgipa ka’tongko on’aha, A’songna aro jatna ka’sachina."
Ia kattarangko agane miksongani ian Nokgipa an’chingna kam ka’na, dakgrikna, nirokna gimikkon chu’soke on’jok. Nokgipa salgioni Mandeni bimango ong’on bajawa an’chingko dakchana maina ua somoikode sengsokuna nanggen maina Nokgipa an'chingna an'tangtangko a'gilsako tarina somoi on'ataha. Nokgipa angitasa nanggitasa kam kagenna uni gimin A’chik A’songna, A'chik Jatna nirokani aro warachaksoani an’chingni daito ong’a.
Mikkangchi an’ching da’o dakgriksogija dongode bangalrang gapripna man’genchimode, Nokgipa Babrani somoi on'mitingo, an’ching grape, duk ong’e Nokgipako mitakna ba bina krajawa ;
”Nokgipana chinga mai pab dakguale chingko bangalrangni ningo donjok, indakpilgipa nengsikimaona maina sasti on’enga” ine complain ka’ani gualanisa ong’gen, kratcha’anisa ong’gen. Silchidare, milam-spi, A’song on’pile patiaha. A’chik A’songko nirokanide an’chingni kam.
“ Nikuake, nigake jripjrip dakgrikna nangmitingo dongan pap, uan kapongni kam ong’a”---Ella Wilcon.
A’chik jat kapong ong’aha ong’ode Togan Nengminja, Sanja Manda, Sonaram Sangma aro gipin matgrikrang jekai September 30th 2005-o siangiparang jatna warachake, an’chi pake saksku matgrikrang siangaha. Saksa matgrik Benedict guli nange sina skang aganangaha ”Nasong dakgrikangkubo” ine. Ia matgrikrang an’chingna mesokangaha A’chikrang ka’donggipan, anchi gitchakgipaan. An’ching da’o kapong ong’ode ia matgrikrangde gopramon an’pile ketchie sigiminan chakatpile dakgrikna sikpile an’chingko ka’onangnok, singgnok;
“A’chikrang nasong an’chi gitchakuengama?
Nasong Ka’dongkuengama, dakgrikengma bangalrangko?”
Jatna warachakani aro chelchakani masiani aro mikkrakani onga. Mande saksako so’ote galna manaba donga indiba masiani, mikkraniko jat uiaha ong’ode jatna kakimchaako gimaatna manjawa. Ian jatni bil” Hohoesa Pakchara, Su’songesa wegara”.
Da’o an’chingni dakgrikna chanchienggipa jatko gapripna, sinjetna, ningao donna aro gimaatna miksonganiko chanpengsoani. Dakgrikjaode gimagnok ba sinjete dona chagnok bebrajode Tripurani Tripuri rangchi singataibo. Tripura a’song bimingan bangal bimingsa. Bisongde an’tangtangko Twipra inesa minga. Twipra-ni skanggipa Chief Minister Bengali da’o Chief Minister ong’enggipaba Bengali. Twiprarang man’chakjae an’tangtangni a’songko bak’e Twiprana dintang a’dokko on’bojok ine dabienga.
“Nasongko singenga A’chikrang—Bangalni ningo dongna skama?”
Bangalrangna an’ching maina kensoenga? Togie kenengamasai! On’tisa talatna:
1. Bangalrangni daka-rika, dakbewal-rikbewal, chaa-ringa, niam-reti namen dingtanga. Bangalrang tomtome an’chingbaksa chaprime nangrime dongna sikgipa ong’ja. Babel tower gitachacha Aman A'songko bregruatgen.
2. Bangalrang an’chingni a’a-chi, mepal, noa-namchikko ra’seke kime romangmanjawa. Bangalrang an’ching a’songon donge an’chingkon sason kana jotton kagen. Bisongni nangani bonchangjawa an’chingko Tripurao Tripurirangkogita sason ka’na man’jaode.
3. Bangalrang Garo Hillsonikon West Plain Belt District biengaha. Bangalrang wagam wil’engjok!
6th Schedule an’chingni Kusik ba ku’, niam reti, dakbewal-rikbewalko ripingchina bil on’aha. Bangalrangara MDC chakate an’tangtangni niam–reti, ku’siko ripingna chanchiengama GHADC-ko jakkale.
Chapter II : Franchise Electoral Rolls- AD Rules 128(1)a.”A citizen of India and ordinary resident in a constituency not less than 180 days during the qualifying period”
“Provided that a person not belonging to the Scheduled Tribe specified in Part XI- Meghalaya, of the Schedule to the Constitution(Schedule Tribes) Order, 1950 shall not be entitled to vote unless he is a permanently resident...”
Rule 128 sub-rule (3) indake sea je mandean government servant ong’e transfer ong’bae, ba BSF, CRPF, IAS ba business ka’e aro re’ba mangmanggipa ong’e mainaba ua manderangko dongkamgipa channa manjawa aro pu’onna on’na manjawa ine sea gnang.
Ia rule 128 ko 1988 aro 1993 oba taridaptaiaha. Da’o an’chingni dabiani ong’gen “maina taridapna man’jaenga bangal chakatna man’ja” ine. An’chingde permanent resident ingipakoba jena nangengaha. Bangalrangko permanent resident channa manjawa 1971-o ba jamano re’bagiparangkode.
Ia niamrangko man’chakjaen ILP koba dabiaha aro ISMWP koba rachakaha jedakode bangalrang an’chingona re’ba giparang register kana nanga aro katangpilna nanga ingipa niamko jarikna man’a gita. Ia niamko rakdapatna GCL-koba dabienga. InterState Migrant Workman Permit AD rule 128 (1)(a) ko on’tisa nosto ka’a jean 180 salna biap ge’sao dongahaode ua mandede vote pu’uonna man’gen ingipako maina ISMWP apalchini kam ka’na re’babgipa manderangko sal 180 gapna skangan registrationko renew ka’na nanga. Unigimin contractorrang ba kam ka’atgiparang kuli, mistry rimbaode simsakbo register ka’atbo.
Rule 129 (2) indake se’aha Legislative Assemblyni electoral rollko GHADC electoral roll dake jakkalbo. Ia niam ko pena’an GSU 2007-on Seperate electoral roll ko dabiaha.
Nasongna GSU-ni kamrangko angni dongo GSUo uko talatna:
1. 2007-0 Seperate electoral Roll ko dabiaha. GSU, JSU, KSU, FKJGP ILP demand ka’aha.
2. 2008-0 Bangalrangni bimingko GSU dendrakaha DC electorall roll niko. ISMWP ko Govt ku’chakaha.
3. 2010-0 Municipal Electionko FKJGP, GSU, TGCSU, AIGU boycott ka’a chu’sokaha.
4. 2013-0 ILP na rake dakgrikaha, leaderangko 104 case govt ka’aha. 2013-o GCLko dabiaha. Aro ILP demandna High Level Committee ko bosaiaha.
5. 2014-o 8th Schedule-o A’chikku’ko napatna dabiaha aro da’o Centre Govt ni jako.
6. 2015-o GHADC electionko boycott ka’aha FAF,AYWO,ADE,FKJGP,GSU.
7. 2016-0 MRSSAko niam tariaha jeon ILPgita chacha entry Exit point ba facilitation center-ko tariani ong’ahachim. Da’o Umpling mangmangsan dongkuainga.
8. 2018-o GCLko GHADC niam ragatkal state govt-chi watdoaha da’ode govtni jako..iakoba on’kal rake dabiani ong’enga.
9. 2018-19 CAB –ko jegale dakgriksoaha NE gimik.
10. 2021 April-o GHADC electionko boycott kataigen.
Ia dakgrika gimikko niatgenchimode dal’a dal’a kam jean jat gimikna namgni aro A’songna warachaksoani ong’a. Bangbate dakgrikan Bangalrangoniko an’tangtangko chelchakani aro warachaksoani onga.
Congress , NPP, NCP, BJP, UDP A’chikrangni dal’batgipa party ong’ja. A’nchingni dalbatgipa party donga; uan A’chik A’song ba A’chik jat. Nasong A’chik A’songni dal’batgipa party naba kam ka’na ka’sapae chanchiboha. An’chingko Nokgipa jelbra jelsukal patiaha A’songko political party-chi dal’bo ine ong’ja..... jatna , A’songna ka’sae dal’bo inesa.
A’chik manderangni ku’tangko dal’e ragijako nikenba GSU 8th Scheduleo A’chikkuko napatna didiaha governmentko jedakode an’ching Centre ba State-o govt kamna exam seon nanga ong’ode ku’tangchi porika sena man’nagita IASko ba MCSko ba ong’kal.
Garo hills banga bakon “gesa” inaingjok bolsa, rongsa, tesa, jaksa, tengsa, chamsa, chotsa, sresa, ma’sa, ko’sakoba. Somoi sokbaengaha mande saksakoba ge’sa inaignok. Badiaba biapo dakgrikna ampile meligrikgijako “laga-lagi” inaingjok, tarake ingipako “loge-loge” inaingjok. A’chikrang golpomitingo saniba aganmitingo benchitik “tik-tik” mikgoatjokode “nika nagni agana ong’a inaijok. Angade chanchia basako ia A’chik benchitikrangrangna mangba bangal ku’ko skiangjok ine. A’chikku benchitikde “ong’a-ong’a” ba”manchamancha” ine sa mikona nangachim.
Ruga ku’ gima’angengjok, ambeng ku’sikkoba songosan name aganaingjok. An’tangba “aro” inmanaia!
Ku’ko knaon an’chingko gipin jatrang A’chik ine uia. Ku’ gimajokode kasinsin jat-ba gimagen, an’chingni identity, daka-rika, dakbewal, niam-reti gimagenok. Jat ine semanaia bangal ku’chi angaba!
Ku’tangko dal’e rana nanga! Durgapur-o , West Bengal-o A'chik manderang segipa sion hinduranggita bara chola gipok ganengjokna, knaanigitade uaba bengalirangni gandingchindingkosa. A'chik ku'ko aganjaha bisong, aganritingbagipa magitcham pagichamrangni uko gimaataha. Ku'ni gamchata ian!
Bimung ma bimingma , agangrikode biming ingen lekkao seode bimung ine segen an’chingde, gama dingtang sea dingtang. Mittellakoba “mitela” ine sea uade “mi-tela” inesa gamatode.
A’chik biming jekon gitcham atchu-ambirang skiangachim ukoba dal’e ra’angjaengaha. Angni bimingba “Tengsak” A’chik bimingan ong’jana jekon GSU President gitcham talata A’chik bimingde pe’ani dongja ine.
Ambeng jolo biming donronga Neljak , Baljak, Satjak, Mejak gipino Chakme, Rangje, Rangme inechim, badiaba jolo Satjeng, Watjeng, Maljeng inerang banoba Manseng, Walseng, Watseng, Balseng banoba Silbat , Rakbat inerang. Indiba Watjeng angni biming inode...oh! songni mande ine kadingaijok.
An’chingna A’chik ong’e bimingmangmangkoba A’chik bimingko skiangachim magitcham-pagitchamrang. Da’ode English bimingrangkosa ga’sue nikaijok adita skangara hindi bimingrangko.
Anga GSU President ong’e ANVC Monitoring Committee o member ong’pae changskurang Delhi re’aha golpoe dabiairangko chu’sokatna. Ia tombimonganio anga GSU President ong’e changnichang mingsa dabianiko rakbate aganronga aro ia dabianira Meghalayani tribal jatrangni nanganirangba gnang uan Bangalrangni napsruka aro bangalrangni an’ching Meghalaya a’dokko politics-o bakra’ani giminrang mongsonbate District Council-o bakra’ako jegalnairang. Changdok singa lastgipa meetingo Delhi maina Shillongoba Main Secratariat-o adita changan golpoaha. Anga singaha bangalrangni GHADC-o bakraako chanpenganiko bianiko on’nama on’jawa ine dokgipa changosa aganchakaha Jt. Secy, Shri Satyananda Garg, Home Ministry (North Block) “ ia bianiko 6th Schedule-o niam ragate tariode North East gimiknasa ong’naba donga ba gipin tribalrangba dabignok man’chakjawa unigimin nasong GHADCo niam ba rule taribo rule 128 ningo” ine. Da’o singani maina Meghalay Govt. Aro GHADC ia rule-ko ragatjaenga, dakgrikna nangenga an’ching iako chusokatna.
An’ching dolrotrot donge bangalrangni gapripna jotton ka’ako nie dongode minggni chagrongani sokbagen:
Skanggipa, A’chik manderang A’chik A’songo nengskime janggitangangna jotton ka’na nanggen A’chik A’songo.
Gnigipa, Bangalrangni ningao donge, gachepa cha’e, sko dedona man’gija Tripuriranggita janggitangangna nangen A’songtango.
Gnigipa ong’chomotna nangjawa!
Man’chakjaoba man’chaksona dakgrikna nanggen. Unigimin mingsa kattako agangen nidikani aro mitchianiko. Mitchianiko aro nidikaniko an’ching dingtang cholchi jatna ka’oksie, jatna dangdike on’na jakkalskana.
“ Where the mind is without fear, and the head is held high” Rabindranath Tagore.
Bangalrang an’chingko Tripura-ogita gapripahaode bano an’ching kengija janggi tangna man’gen, bano an’ching sko dedoe A’songtango rona man’gen. Bangalrang an’chingko sason ka’jokode batchi angchingni identity-ko aro niam retiko ripingna man’gen, gimagen A’chikrang. Bangalrangko mitchina nidikna pamanchagijagiparangba:
i. Nidikbo, mitchibo identity-ko gimaatna!
ii. Nidikbo, mitchibo dakbewal-rikbewalko
gimaatna!
iii. Nidikbo, mitchibo an’chingni ku’ko
gimaatna!
iv. Nidikbo, mitchibo niam –reti ko gimaatna!
v. Nidikbo, mitchibo A’chik a’songko gimaatna!
A’chikrang A’song gima’ako namnikgenma!
Knal pringo sal nabao, mikgrako an’ching A’chik a’songo sko de’doe, kengija janggitangna aro jelbra jelsue chuatna jatko a’songko Nokgipani skanigita.
An’chingbaksa KSU, FKJGP, HNYF, RBYF “chinagba nasongbaksa ong’gen ine aganaha chingna” aro apsan ILP na dakgrikgen.
Chinga nasongko molmolna sikenga hai rake dakgriknama GHADC-o bangalko chakatna on’janama, bangal chakatode hai electionkon boycott ka’srangna. GSU, AYWO, FAF dakgrikaigen. A’chik jat nasong apsan dakgrikenma, vote pu’onjana bangalrangko chakatna ba vote pu’onna on’ode.
Maibakai bangalrang MDC ong’baode GHADC-o a’songna on’jana! Gonggenma, ka’donggenma A’chikrang!
Non-Gazetted Employee Association (Council Association) ja 32-na kingking salary man’kujana office strike ba kam ka’ako dontongengaha. District Council election-oba kam kajawa aro pu’onjawa ine parakaha. Bisong baksaba apsan bisongni salary-ko on’bojok in dakgrikenga unan hunger strike ba a’bachengaha aro Shillong-o protest kana sal man’chie donaha. Council staff-ni salaryko on’ja dipet apsan GSU, AYWO, FAF NGEA baksa dakgriken. District Council-o Financial Rule aro Service Rule ko tarichina dabina nanggen jedakkode tangka paisako skatang jakkale rona man’jachina aro Council-ni staff rangkoba skatang arike galna manjakal.
Pilsatai:
i. Bangalrang DC eleksino pu’on jachina
chakatjachina.
ii. DC-na dingtang electorall roll ko nanga, gipin
jat ni biminggri.
iii. Maibakai bangalrang MDC ong’a dake
re’baoba GHADC-o asongna on’jawa.
iv. Councilo kam kagiparangni dormahakoba
on’na nanggen.
Bangalrang council election chakatenga una GHADC election 2021–ko GSU, AYWO, FAF aro NGEA boycott ka’gen. A’chik manderangko molmolpa’enga ia election-o pu’onpajachina maina rule 128-o non-tribalrang chakatna man’jakal ine niamrangko tarina nangenga. Hai A’chik manderang an’chingni dal’batgipa party jean A’chik A’song aro A’chik jatna gisiknange kam ka’e niskana. Pilakkon mittella!
A’chik A’song Tangbangchina!
A’chikjat Tangbangchina!
Aman A'song Tangbangchina!

15/04/2025