Mennta- og barnamálaráðuneytið

👉 Styrkja þarf yfirsýn, innviði og samþættingu þjónustu við börn

Mennta- og barnamálaráðuneytið tekur undir helstu ábendingar Ríkisendurskoðunar um að styrkja þurfi yfirsýn, árangursmælingar, stafræna upplýsingamiðlun og þjónustuinnviði í þágu farsældar barna. Ábendingarnar eru mikilvægt innlegg í að efla framkvæmd laga um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna og tryggja að börn og fjölskyldur fái þjónustu við hæfi þegar hennar er þörf. Ráðuneytið hefur þegar hafið og undirbúið aðgerðir á grundvelli niðurstaðnanna.

Farsældarlögin skapa mikilvægan ramma og lagagrundvöll fyrir samþættingu þjónustu við börn og samspil þjónustukerfa. Farsældarráð hafa tekið til starfa í öllum landshlutum á grundvelli laganna og sömuleiðis tengiliðir farsældar í skólum og heilsugæslum. Með farsældarráðunum er komin tenging milli allra þjónustuaðila við börn á hverju landsvæði og með tengiliðum farsældar er komin brú milli barnanna og þjónustuaðilana í gegnum bæði skóla og heilsugæslur.

Grunnstoðir innleiðingarinnar eru komnar í gagnið en árangur innleiðingar veltur m.a. á því að viðeigandi úrræði séu raunverulega til staðar í sveitarfélögum, heilbrigðiskerfi, skólakerfi og öðrum þjónustukerfum. Í því samhengi hefur ráðuneytið unnið að bættri yfirsýn yfir stöðu barna, meðal annars með mælaborði um farsæld barna sem fyrst var birt í apríl 2024. Mælaborðið byggir á gögnum um velferð og líðan barna og nýtir til þess upplýsingar frá opinberum stofnunum. Hins vegar þarf að setja frekari árangursmælikvarða og framkvæma reglulegt árangursmat og verður það gert.

Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er að finna mikilvægar ábendingar um annmarka við innleiðinguna. Meðal annars er réttilega bent á skort á því að þjónusta við börn tengist heilbrigðiskerfinu nægilega vel. Þetta hefur verið efst á baugi í mennta- og barnamálaráðuneytinu undanfarin misseri. Ráðuneytið hefur lagt fram ný barnaverndarlög þar sem ein helstu nýmælin eru að tengja saman barnavernd og heilbrigðisþjónustu. Lögin eru nú til meðferðar á Alþingi.

Þá voru tillögur starfshóps forsætisráðherra um samþætta þjónustu við börn með vímuefnavanda kynntar í mars síðastliðnum. Þar voru lagðar fram sjö tillögur sem miða að því að styrkja þjónustu við börn með vímuefnavanda. Sérstök áhersla var lögð á börn með flókinn og samsettan vanda sem þurfa sérhæfða og samþætta þjónustu. Í kjölfarið á því var skipaður sérstakur stýrihópur um framtíðarskipulag meðferðarúrræða fyrir börn með vímuefnavanda, með aðkomu forsætisráðuneytis, heilbrigðisráðuneytis og mennta- og barnamálaráðuneytis.

Í tillögu mennta- og barnamálaráðherra til þingsályktunar um stefnu og framkvæmdaáætlun um farsæld barna fyrir árin 2026-2030 sem nú liggur fyrir á Alþingi eru fyrirhugaðar aðgerðir sem snúa að ábendingum Ríkisendurskoðunar. Þar má meðal annars nefna kortlagningu á aðgengi barna í viðkvæmri stöðu að samþættri þjónustu, yfirsýn yfir stigskipta þjónustu hjá ríki og sveitarfélögum, vinnu við biðlista og aðgerðir til að bæta aðgengi barna að þjónustu. Þá er gert ráð fyrir mati á fyrstu fimm árum innleiðingar farsældarlaganna, meðal annars til að styðja við ákvarðanatöku, forgangsröðun og mögulegar úrbætur.

Mennta- og barnamálaráðuneytið mun áfram vinna að því, í samstarfi við önnur ráðuneyti, sveitarfélög og stofnanir, að efla þjónustu við börn og fjölskyldur. Ábendingar Ríkisendurskoðunar eru mikilvægt og gagnlegt innlegg á þeirri vegferð sem ráðuneytið tekur alvarlega. Markmiðið er skýrt: að börn fái tímanlega, samfellda og viðeigandi þjónustu, óháð því hvar í kerfinu þörf þeirra kemur fyrst fram.

👂 Símafrí í grunnskólum kynnt til umsagnar

Mennta- og barnamálaráðuneytið hefur birt í Samráðsgátt stjórnvalda drög að reglugerð um notkun síma og snjalltækja í grunnskólum.

Ráðuneytið hvetur alla sem láta sér þetta málefni varða að veita endurgjöf í Samráðsgátt stjórnvalda.

Markmiðið með reglugerðinni er að takmarka notkun síma og snjalltækja barna og ungmenna í grunnskólum ásamt því að samræma og setja skýrari reglur um notkunina. Um leið er markmið hennar að styðja við faglegt skólastarf og að búa nemendum náms- og félagsumhverfi sem styður við farsælt nám þeirra og vellíðan.

Reglurnar fela einkum í sér eftirfarandi:

✅ Notkun síma og snjalltækja sem ekki eru í eigu eða umsjá skóla er óheimil á skólatíma.
✅ Símar og snjalltæki í eigu eða umsjá skóla skal eingöngu nota í kennslufræðilegum tilgangi eða vegna stuðningsþarfa nemenda.
✅ Símar og snjalltæki sem ekki eru í eigu eða umsjá skólans skulu ekki vera aðgengileg nemendum á skólatíma og skulu þau geymd á fyrirfram ákveðnum stað sem skólinn ákveður og er ekki aðgengilegur nemendum, s.s. í þar til gerðum skápum, hólfum eða geymslukössum. Hver skóli skal móta sér reglur um hvar og hvernig skuli geyma tækin.

Við vinnslu reglugerðarinnar var lögð áhersla á samráð við helstu hagsmunaaðila. Til að mynda var haldin vinnustofa með börnum og ungmennum. Markmið hennar var að kalla eftir sjónarmiðum þeirra um notkun síma og snjalltækja í skóla- og frístundastarfi og móta með ráðherra þá reglugerð sem er nú birt til umsagnar í Samráðsgátt stjórnvalda. Mennta- og barnamálaráðuneytið boðaði jafnframt skólaráð grunnskóla á þrjá kynningarfundi þar sem áformin voru kynnt og þátttakendur hvattir til að skila inn umsögn.

Hægt er að senda inn umsögn í gegnum hlekkinn í athugasemdum hér að neðan:

👉 Úthlutun styrkja til félagasamtaka í þágu farsældar barna 2026

Mennta- og barnamálaráðuneytið hefur úthlutað rúmum 43,3 m.kr. til 12 verkefna í þágu farsældar barna. Styrkirnir eru einsskiptis styrkir til íslenskra félagasamtaka og ætlaðir verkefnum sem styðja við innleiðingu laga um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna og menntastefnu til ársins 2030.

Áherslusvið úthlutunar að þessu sinni voru:

✅ Menntun
✅ Frístundastarf
✅ Forvarnir
✅ Samfélagsleg virkni
✅ Stuðningur og ráðgjöf

Alls bárust 60 umsóknir frá 42 félagasamtökum. Sótt var um rúmlega 233 m.kr. en til úthlutunar voru 45 m.kr.

Mikil fjölbreytni var meðal þeirra verkefna sem sótt var um styrk fyrir og greina má mikla grósku meðal félagasamtaka.

Umsóknir voru metnar út frá átta matsþáttum, meðal annars því hvort verkefnin styddu við farsældarlögin og menntastefnu, tengdust áherslusviðum úthlutunar, hefðu skýr markmið, raunhæfa framkvæmd og fjárhagsáætlun, skilgreinda mælikvarða um árangur og skýra ferla.

Nánari upplýsingar um styrkþega og styrkt verkefni má nálgast í athugasemdum að neðan.

Guðlaug M. Pálsdóttir hefur verið skipuð í embætti skólameistara Fjölbrautaskóla Suðurnesja til fimm ára frá 1. ágúst næstkomandi.

Guðlaug býr yfir 30 ára reynslu hjá skólanum þar sem hún hefur gegnt fjölbreyttum störfum og ábyrgðarhlutverkum, meðal annars sem kennari, sviðsstjóri, áfangastjóri, aðstoðarskólameistari og settur skólameistari.

Guðlaug er með meistaragráðu frá Háskóla Íslands í stjórnun menntastofnana auk kennslufræði til kennsluréttinda frá sama skóla. Hún lauk grunnnámi í líffræði við Háskóla Íslands.

Alls sóttu tveir um embættið.

👉 Úthlutun úr Þróunarsjóði námsgagna 2026

Þróunarsjóður námsgagna hefur úthlutað 82 m.kr. til 24 verkefna. Sjóðurinn styður við nýsköpun, þróun, gerð og útgáfu námsgagna fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla með það að markmiði að tryggja aukið framboð og fjölbreytileika námsgagna í samræmi við þarfir nemenda og skóla.

Áherslusvið sjóðsins árið 2026 voru:

✅ Námsefni sem styður við íslenskukennslu eða STEM greinar
✅ Námsefni sem hvetur til skapandi kennslu og gefið er út á fjölbreyttu formi
✅ Námsefni fyrir iðn- og starfsnám
✅ Námsefni í tengslum við gervigreind og hvernig nýta má gervigreind í skólastarfi
✅ Námsefni sem umsækjendur geta rökstutt að mikill skortur sé á.

Sjóðnum bárust 125 umsóknir í ár og sótt var um rúmlega 385 m.kr. Umsóknir voru fleiri en fyrri ár og gæði þeirra jukust milli ára. Hámarksviðmið þróunarstyrks var hækkað úr 2 í 3 milljónir króna og úr 4 í 6 milljónir króna fyrir þróunar- og útgáfustyrk sem var raunvirðishækkun þar sem styrkupphæð hafði haldist óbreytt í fjölda ára. Þessi breyting ásamt því að fjármagn til úthlutunar lækkar milli ára leiddi til þess að færri verkefni fá styrk í ár í samanburði við fyrri ár.

Nánari upplýsingar um úthlutun og styrkþega eru að finna í athugasemdum hér að neðan.

👂 Kallað eftir mati kennara á stöðu námsgagna í stærðfræði

Mennta- og barnamálaráðuneytið hefur sett af stað tvær kannanir um stöðu námsgagna í stærðfræði fyrir kennara sem kenna stærðfræði, annars vegar í grunnskólum og hins vegar í framhaldsskólum. Á undanförnum misserum hefur verið bent á að skortur sé á nýju og heildstæðu námsefni, að kennarar þurfi að útbúa eigið efni og að samfella í stærðfræðinámi frá grunnskóla yfir í framhaldsskóla sé ekki alltaf nægilega skýr.

Markmiðið er að fá fram mat kennara á stöðu stærðfræðinámsefnis, hvað hafi reynst vel og hvers konar stuðning þeir telji mikilvægastan við kennslu. Niðurstöðurnar verða nýttar við áframhaldandi vinnu ráðuneytisins við eflingu námsgagnaútgáfu, útgáfu og innleiðingu kennsluleiðbeininga og aukna samfellu í stærðfræðinámi.

Könnunin er liður í því að bæta yfirsýn yfir stöðu menntakerfisins og bregðast við ábendingum úr skólasamfélaginu um stöðu námsgagna í stærðfræði.

Spurt verður um reynslu kennara af núverandi námsgögnum í stærðfræði, samfellu milli skólastiga og hvaða stuðning kennarar og nemendur þurfa svo hægt sé að bæta gæði stærðfræðináms. Kannað verður hvaða námsefni kennarar nota, hvort það styðji nægilega vel við markmið aðalnámskrár, hvort efni vanti fyrir tiltekin aldursstig og hversu mikið efni kennarar telji sig þurfa að útbúa sjálfir. Þá verður spurt um kennsluleiðbeiningar, stafrænar lausnir, þrepaskiptingu náms, stuðning við nemendur með ólíkar þarfir og undirbúning nemenda við upphaf framhaldsskóla.

Ráðuneytið hvetur alla kennara í grunn- og framhaldsskólum sem kenna stærðfræði til að taka þátt, óháð því hvort stærðfræði sé þeirra aðalkennslugrein eða ekki.

🤞 Allt framhaldsskólanám á Íslandi á sama stað – framhaldsskolanam.is:

Nýr vefur mennta- og barnamálaráðuneytisins, framhaldsskolanam.is, hefur verið tekinn í notkun. Þar eru í fyrsta sinn birtar allar viðurkenndar námsbrautir framhaldsskóla á einum stað. Markmiðið er að auðvelda aðgengi að upplýsingum um námsframboð framhaldsskóla í notendavænu viðmóti. Birtingin er liður í aðgerðum stjórnvalda að bæta yfirsýn yfir menntakerfið og auka stafræna þjónustu.

Vefurinn er hluti af Ísland.is og er unninn í samstarfi við Stafrænt Ísland, Miðstöð menntunar og skólaþjónustu, Origo og Apró. Hann markar mikilvægt skref í bættri upplýsingagjöf um viðurkenndar námsbrautir framhaldsskóla fyrir menntayfirvöld, skólameistara og kennara, jafnt sem nemendur og foreldra.

Samhliða birtingunni hefur nýr námsbrautagrunnur framhaldsskóla verið tekinn í notkun. Námsbrautagrunnurinn er vinnu- og umsýslukerfi fyrir framhaldsskóla og stjórnsýslu. Þaðan eru upplýsingar um námsbrautir birtar á framhaldsskolanam.is.

Nánari upplýsingar er að finna í athugasemdum að neðan.

Verknámsaðstaða Fjölbrautaskóli Norðurlands vestra verður reist í tveimur áföngum og framkvæmdir á fyrri áfanga hefjast næsta vetur. Sveitarfélagið Skagafjörður mun hafa umsjón með framkvæmdum á grundvelli frumathugunar Framkvæmdasýslu ríkisins. Viljayfirlýsing mennta- og barnamálaráðuneytisins, sveitarfélagsins og skólans þess efnis var undirrituð í dag.

Unnið verður að áætlanagerð og hönnun á grundvelli fyrirliggjandi frumathugunar Framkvæmdasýslunnar og hugmyndum verkfræðistofunnar Stoðar ehf. Ríkissjóður greiðir 60% kostnaðar við framkvæmdina en sveitarfélögin á Norðurlandi vestra 40%.

Uppbygging við Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra er hluti af eflingu verknáms á landsbyggðinni. Samhliða verður ráðist í framkvæmdir við þrjá aðra verknámsskóla: Verkmenntaskólann á Akureyri, Fjölbrautaskóla Suðurnesja og Menntaskólann á Ísafirði.

Til staðar eru uppsafnaðar fjárheimildir sem nýtast við fjármögnun verkefnanna fjögurra. Fráteknar fjárheimildir fyrri ára og fjárheimildir í gildandi fjármálaáætlun fyrir árin 2026–2030 í uppbyggingu verknámsskóla eru tæpir fimm milljarðar (4.967 m.kr.). Þær nýtast í uppbyggingu verknámsskólanna fjögurra og uppbyggingu verknámsaðstöðu Fjölbrautaskólans í Breiðholti sem er langt komin.

📲 Kynning á fyrirhuguðu símafríi í grunnskólum

Mennta- og barnamálaráðuneytið hefur boðað fulltrúa allra skólaráða á kynningarfundi um fyrirhugað símafrí í grunnskólum. Markmið fundanna er að ræða áformin og hvetja þátttakendur til að veita umsögn. Drög að reglugerð um notkun síma og snjalltækja í grunnskólum verða kynnt til umsagnar í Samráðsgátt stjórnvalda í júní.

Markmiðið með reglugerðinni er að takmarka notkun síma og snjalltækja barna og ungmenna í grunnskólum ásamt því að samræma og setja skýrari reglur um notkunina. Um leið er markmið hennar að styðja við faglegt skólastarf og að búa nemendum náms- og félagsumhverfi sem styður við farsælt nám þeirra og vellíðan.

Áformin fela m.a. í sér

👉 að notkun síma og snjalltækja sem ekki eru í eigu eða umsjá skóla sé óheimil á skólatíma og
👉 að símar og snjalltæki í eigu eða umsjá skóla skuli eingöngu nota í kennslufræðilegum tilgangi eða vegna stuðningsþarfa nemenda.

Mennta- og barnamálaráðherra hélt nýverið vinnustofu með börnum og ungmennum um símafrí í grunnskólum. Markmið hennar var að kalla eftir sjónarmiðum þeirra um notkun síma og snjalltækja í skóla- og frístundastarfi og móta með ráðherra reglugerð um notkunina. Með kynningarfundunum nú og birtingu í Samráðsgátt verður safnað endurgjöf frá skólasamfélaginu, sveitarfélögum og öllum þeim sem láta þetta mikilvægi málefni sig varða.

👉 Úr bókstöfum í tölustafi – áform um breytingar á aðalnámskrá til umsagnar:

Mennta- og barnamálaráðuneytið kynnir áform um breytingar á námsmatshluta aðalnámskrár grunnskóla sem miða að því að námsmat verði sett fram með tölum en ekki bókstöfum.

Mennta- og barnamálaráðherra áformar að breyta námsmati í grunnskólum með því að skipta úr bókstöfum yfir í tölur. Áformin fela það í sér að skilgreindur verði tölukvarði í stað bókstafakvarða og að tölukvarðinn verði lagður til grundvallar við lokaeinkunnir í skyldunámi. Ráðgert er að allar lokaeinkunnir verði settar fram í tölum og að notkun tölukvarða verði skyldubundinn við lok 4., 7. og 10. bekkjar.

Með breytingunni er stefnt að því að gera námsmat skýrara og auðskiljanlegra fyrir nemendur og foreldra, án þess að draga úr faglegu hlutverki kennara eða mikilvægi fjölbreyttra matsaðferða í skólastarfi líkt og núgildandi aðalnámskrá kveður á um.

Áformin endurspegla þá víðtæku umræðu sem hefur átt sér stað um námsmat í grunnskólum og hvort núverandi einkunnarkerfi þjóni nemendum, foreldrum og skólum nægilega vel. Meginmarkmiðið er að námsmat verði skýrara og að það styðji betur við nám , framfarir og námsframvindu nemenda.

Með sameiginlegum tölukvarða er stefnt að því að skapa aukinn sameiginlegan skilning á stöðu nemenda, væntingum og námsframvindu. Slíkur skýrleiki getur styrkt samtal milli nemenda, foreldra og skóla og stuðlað að auknu trausti á námsmati í grunnskólum.

Mennta- og barnamálaráðuneytið fagnar samráði við alla hópa um málefnið og mun taka allar ábendingar til skoðunar í þeirri vinnu sem fram undan er.

Hægt er að senda inn umsögn í Samráðsgátt stjórnvalda - nánari upplýsingar er að finna í athugasemdum að neðan: