Sóttvarnalæknir

Í nýjast tölublaði Læknablaðsins er m.a. yfirlitsgrein um greiningu, mat og meðferð sýklasóttar hjá börnum (Læknablaðið, 6. tbl. bls. 262).

Megintilgangur greinarinnar er að gera „lækna og heilbrigðisstarfsfólk betur meðvitað um sýklasótt og mikilvægi þess að greina og meðhöndla hana eins fljótt og auðið er með vökvagjöf í æð, breiðvirkum sýklalyfjum" og öðrum úrræðum.

Yfirlitsgrein. Börn með sýklasótt Sýklasótt er lífshættulegt heilkenni sem myndast þegar breytt eða veikluð svörun við sýkingu leiðir til truflana á líffærastarfsemi. Á heimsvísu greinast árlega um 50 milljón tilfelli, þar af eru börn um helmingur. Þrátt fyrir framfarir í bólusetningum og meðferð er sýklas...

Ársskýrsla sóttvarna fyrir árið 2025 | Embætti landlæknis Sóttvarnalæknir hefur gefið út Ársskýrslu sóttvarna fyrir árið 2025.

🔸 7. júní er alþjóðlegur dagur matvælaöryggis

Alþjóðlegur dagur matvælaöryggis 2026: Örugg matvæli eru sameiginleg ábyrgð okkar allra | Embætti landlæknis Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) og Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna (FAO) hafa tilnefnt 7. júní sem alþjóðlegan dag matvælaöryggis (World Food Safety Day).

❗️ Sóttvarnalæknir fylgist með faraldri ebólu af völdum Bundibugyoveiru í Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó (DRC) og Úganda, í gegnum Sóttvarnastofnun Evrópu (ECDC) og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina (WHO). Sjá nánar í frétt á vef embættis landlæknis.

Ebólufaraldur í Mið-Afríku - áhætta fyrir Ísland er mjög lítil | Embætti landlæknis Sóttvarnalæknir fylgist með faraldri ebólu af völdum Bundibugyoveiru í Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó (DRC) og Úganda, í gegnum Sóttvarnastofnun Evrópu (ECDC) og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina (WHO).

Fróðleg og yfirveguð grein á Vísindavefnum um hantaveirur: Hvað þær eru, hvaðan koma þær og hversu mikil hætta stafar af þeim.

Hantaveirur berast yfirleitt frá nagdýrum til manna, en smit manna á milli er sjaldgæft og einungis þekkt frá einni undirtegund, andesveiru. Þótt einstök tilfelli geti verið alvarleg er almennt talin lítil hætta á að veiran deifist víða og því stafar almenningi, þar á meðal á Íslandi, lítil hætta af henni.

Skýrar og góðar upplýsingar frá sérfræðingunum Jóni Magnúsi Jóhannessyni, lækni, og Magnúsi Gottfreðssyni, lækni.

Vísindavefurinn, grein birt 13. maí 2026: Hvað eru hantaveirur og hvar finnast þær?

Hvað eru hantaveirur og hvar finnast þær? Upprunaleg spurning Jóhanns hljóðaði svona: Hversu hættuleg er hantaveiran? Nýlega hafa hantaveirur (e. hantavirus) verið mikið í fréttum sökum hópsýkingar á skemmtiferðaskipinu MV Hondius. Þegar þetta svar er skrifað, þann 8. maí 2026, hafa þrír farþegar látist vegna sýking...

❗️Stöðuuppfærsla – hópsýking hantaveiru tengd MV Hondius❗️
Skemmtiferðaskipið MV Hondius kom til Granadilla á Tenerife 10. maí og farþegar og áhöfn hafa farið frá borði með öruggum hætti og verið flutt heim með flugi, en ekki almennu farþegaflugi. Í varúðarskyni eru allir farþegar og áhöfn talin vera útsett við landgöngu og heimflutning. Skipið siglir svo til Hollands með hluta af áhöfn, lækni og hjúkrunarfræðing, þar sem skipið og farangur verður þrifið og sótthreinsað.

Eitt nýtt tilfelli greindist í Frakklandi, en viðkomandi fékk bráð einkenni í flugi heim og er nú á gjörgæslu og eitt nýtt tilfelli greindist á Spáni hjá farþega eftir heimkomu. ECDC tekur fram að vegna langs meðgöngutíma veirunnar geti fleiri tilfelli komið fram á næstu vikum meðal farþega og áhafnar en að áhætta fyrir almenning á ESB/EES-svæðinu sé áfram mjög lítil. Öll staðfest og líkleg tilfelli tengjast skipinu.

Þau af skipinu sem hafa einkenni þurfa tafarlausa einangrun, prófun og viðeigandi heilbrigðisþjónustu. Þau sem ekki hafa einkenni eru beðin um að vera í sóttkví og fylgjast með einkennum í s*x vikur.

Sóttvarnastofnun Evrópu ECDC heldur áfram að styðja aðildarríki, í samvinnu við WHO, framkvæmdastjórn ESB, og evrópsku tilvísunarrannsóknarstofuna fyrir nýjar veirur og súnuveirur.

Raðgreining bendir til þess að veiran tengist sama upphaflega smitgjafa og sé svipuð þekktum Andesveirum sem finnast í Suður-Ameríku. Þetta er ekki nýtt afbrigði, og engar vísbendingar eru nú um að veiran berist auðveldar milli manna eða valdi alvarlegri sjúkdómi en áður þekkist.

Staðan er áfram alvarleg fyrir þau sem hafa orðið fyrir beinum áhrifum, en áhætta fyrir almenning á ESB/EES-svæðinu er áfram mjög lítil.

ECDC nánari upplýsingar:
https://www.ecdc.europa.eu/en/infectious-disease-topics/hantavirus-infection/surveillance-and-updates/andes-hantavirus-outbreak
ECDC spurt og svarað:
https://www.ecdc.europa.eu/en/infectious-disease-topics/hantavirus-infection/surveillance-and-updates/questions-answers-outbreak

🔹 Áfram greinast tilfelli inflúensu en greiningum hefur farið fækkandi. Sjá nánar í uppfærðu mælaborði sóttvarnalæknis um öndunarfærasýkingar.

Öndunarfærasýkingar - Vikur 17 og 18 2026 | Embætti landlæknis Áfram greinast tilfelli inflúensu en greiningum hefur farið fækkandi.

❗️ Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) og fleiri rannsaka nú hópsmit af völdum hantaveiru sem tengist hollenska skemmtiferðaskipinu MV Hondius

❗️ Atvikið er alvarlegt og dauðsföll hafa orðið en áhætta fyrir almenning er þó talin lítil

🔗 Frekari upplýsingar í athugasemd

🖐️ Í dag er Alþjóðadagur handhreinsunar

🖐️ Yfirskrift dagsins hjá WHO er „Aðgerðir bjarga mannslífum“

🎯 Vönduð handhreinsun er ein einfaldasta og árangursríkasta leiðin til að koma í veg fyrir smit, bæði innan heilbrigðisþjónustunnar og í daglegu lífi

🔗 Hlekkur á frétt í fyrstu athugasemd

Höfundur greinar hér að neðan sem birtist í Vísi (sjá ath.semd) er Ingileif Jónsdóttir prófessor emeríta í ónæmisfræði við læknadeild Háskóla Íslands. Í greininni kemur fram:

Mislingar eru bráðsmitandi veirusjúkdómur sem getur valdið alvarlegum fylgikvillum og jafnvel dauða, sérstaklega hjá ungum börnum sem búa við vannæringu eða skort á heilbrigðisþjónustu.

Bólusetningar eru ein árangursríkasta aðgerð lýðheilsunnar. Þær hafa komið í veg fyrir ótal veikindi og dauðsföll, en mislingar eru samt enn að greinast í Evrópu. Frá mars 2025 til febrúar 2026 greindust 4.623 tilfelli í 30 Evrópulöndum, þar af voru 1.536 börn undir 5 ára aldri. S*x létust.

Á Íslandi gengu áður skæðir mislingafaraldrar, en almennar bólusetningar hafa breytt stöðunni. Mislingar geta þó alltaf borist hingað með fólki sem smitast erlendis. Til þess að koma í veg fyrir að smit dreifist skiptir máli að þátttaka í bólusetningum haldist mjög góð.

Frábær árangur hefur náðst hér á landi. Við skulum standa vörð um hann.