LDP ឃុំជ័យ

មជ្ឈិមាបដិបទា ផ្លូវអារម្មណ៍កណ្ដាលដែលជាផ្លូវអារម្មណ៍ត្រូវ៖

ត្រូវរស់នៅក្នុងការពិតដែលខ្លួនពាល់ត្រូវ យើងមិនទាន់ពាល់ត្រូវថាខ្លួនយើងនេះជាកម្លាំងទេ គឺមានតែព្រះអរហន្តទេដែលពាល់ត្រូវថាខ្លួននេះជាកម្លាំង បើយើងមិនទាន់ពាល់ត្រូវ គ្រាន់តែគិតដឹងថាខ្លួនសត្វទាំងអស់ជាកម្លាំង យើងត្រូវតែរស់ក្នុងសេចក្តីពិតពាល់ត្រូវរបស់ខ្លួន គឺរស់ជាសត្វ តែមិនត្រូវមានអារម្មណ៍អញជាសត្វ ដូចពួកមានអារម្មណ៍មិច្ឆាទិដ្ឋិនោះទេ គឺរស់ជាសត្វដែលមានផ្លូវអារម្មណ៍ត្រូវអដ្ឋង្គិកមគ្គ។ កុំរស់សោកសង្រេងគ្រប់ពេល ព្រោះខ្លួនគិតដឹងថាគ្មានអត្តាទេ ចិត្តកន្ទក់កន្ទេញចង់ចាកចេញពីកងទុក្ខ នេះគឺផ្លូវអារម្មណ៍ខុសមួយបែបដែលព្រះពុទ្ធហៅថាអត្តកិលមដ្ឋានុយោគៈ ឬផ្លូវអារម្មណ៍ខុសមួយទៀតព្រោះច្រលំថាខ្លួនជាអត្តា ដូចជាគិតថាជីវិតជោគជ័យ យើងត្រូវតែរឹងមាំដើម្បីអនាគតភ្លឺស្វាង ពេលយល់ធម៌ជីវិតខ្ញុំកាន់តែស្រស់ស្រាយ មោទនភាពណាស់ដែលបានកើតមកជាមនុស្សឆ្លាត ជាមនុស្សស្អាត រកស៊ីកាក់កបមានបានគួរអោយប្រាថ្នាណាស់ នេះក៏ជាផ្លូវអារម្មណ៍ខុសមួយបែបទៀតដែលព្រះពុទ្ធហៅថាកាមសុខល្លិកានុយោគៈ។ ទាំងពីរផ្លូវនេះគឺអារម្មណ៍ថាខ្លួនឯងជាសត្វសុទ្ធតែជាផ្លូវអារម្មណ៍ខុសទាំងអស់ កន្ទក់កន្ទេញចង់ចាកចេញពីកងទុក្ខឈប់កើតទៀតក៏តណ្ហា ពិបាកចិត្ត ចេញមិនរួចទេ សប្បាយនឹងជីវិត ដេញតាមគ្រឿងបំពុលទាំងអស់នៃជីវិតក៏ជាតណ្ហា ជាផ្លូវអារម្មណ៍ខុសនៅអមសងខាងផ្លូវត្រូវគឺមគ្គ ឬអដ្ឋង្គិកមគ្គដែលជាផ្លូវកណ្ដាលទាំងអស់ ដូច្នេះផ្លូវអារម្មណ៍ត្រូវគឺផ្លូវកណ្ដាលមជ្ឈិមាបដិបទា។ បញ្ជាក់ហើយបញ្ជាក់ទៀត ផ្លូវចេញកងទុក្ខគឺអដ្ឋង្គិកមគ្គ រស់ជាសត្វប៉ុន្តែអត់អារម្មណ៍អញ ប៉ុន្មានលានកោដិផែនដីទើបចេញរួចក៏តាមហ្នុងទៅ សូមក្មួយៗគិតអោយយល់ត្រង់ចំណុចនេះណាក្មួយ៕

ពូសូមនិយាយរៀបរាប់ខ្លះៗទៀត ដោយសង្ឃឹមថានឹងបានទៅជាប្រយោជន៍ក្នុងការពញ្ញាក់វិញ្ញាណដឹងនៃចិត្តក្មួយអោយកើតជាវេទនារម្មណ៍នៃការយល់។ វិញ្ញាណជាតួដឹង តើវាដឹងយ៉ាងម៉េចទៅ? វាដឹងដូចជាសត្វតូចណាមួយ ទម្រង់រាងរៅ សម្បុរសំបកដូចស្លឹកឈើងាប់ ប៉ុន្តែពេលយើងយកឈើទៅឆ្កឹះវា ស្រាប់តែវាកម្រើក។ យើងភ្ញាក់ ហើយលាន់មាត់ថា យី!សត្វមានជីវិតទេតើ! ព្រោះយកឈើទៅឆ្កឹះវា វាដឹងឈឺ គឺដឹងបែបនេះឬ? គិតអោយវិញ្ញាណរបស់ក្មួយដឹង គឺទេ មិនមែនដឹងបែបនេះទេ។ វិញ្ញាណគឺកម្លាំងសុទ្ធប្រែមកជាដឹង។ បើវាជាកម្លាំងសុទ្ធ តាមធម្មជាតិកម្លាំងសុទ្ធ ឈើដែលជាកម្លាំងធាតុមិនអាចប៉ះវាបានទេ ដូច្នេះគ្មានកម្លាំងធាតុណាអាចមានឥទ្ធិពលទៅប៉ះវិញ្ញាណបានទេ ដូច្នេះតើវិញ្ញាណដឹងក្នុងលក្ខណៈបែបម៉េច? គឺជានិច្ចកាល វិញ្ញាណត្រូវប្រើសំបកដែលមានទ្វារវិញ្ញាណដើម្បីដឹងពិភពលោកខាងក្រៅរបស់វា ហើយវិញ្ញាណដឹងដោយប្រើទ្វារទាំងប្រាំក៏បញ្ជូនព័ត៌មានដែលបានតាមទ្វារទាំងប្រាំនោះទៅអោយទ្វារខួរដើម្បីវិភាគដឹងថាជាអ្វី មិនចប់ត្រឹមដឹងនៃទ្វារខួរនេះ ហៅថាវិញ្ញាណបានដឹងទេ គឺចាំអោយទ្វារខួរបញ្ជូនព័ត៌មានតាមខ្សែវិញ្ញាណដើម្បីអោយខ្សែវិញ្ញាណវិលចូលទៅដឹងជាអារម្មណ៍នៅក្នុងបេះដូង។ ក្មួយៗពិនិត្យមើលសំណេរពូពន្យល់ខាងលើនេះ វិញ្ញាណចាំទទួលដឹងជាអ្វីនៅក្នុងសាច់បេះដូងនេះ? គឺគេហៅថាវេទនា ឬវេទនារម្មណ៍ណាក្មួយ។ ក្មួយចាប់បានពាក្យថាវេទនារម្មណ៍ទេ? ភាពបោកបក់ ទន់ជ្រាយ រឹងប៉ឹង សភាពទោរទន់នៃអារម្មណ៍ ភាពក្ដៅក្រហាយ អផ្សុក ទន់ភ្លន់ ព្រងើយកន្ដើយ ខឹងស្អប់ ស្រលាញ់ ចូលចិត្ត ជាវេទនារម្មណ៍។ បើយើងបែងចែកវេទនា ឬវេទនារម្មណ៍ទៅមានប៉ុន្មានប្រភេទ? ពូសង្ខេបអោយខ្លីដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការយល់នៃវិញ្ញាណរបស់ក្មួយណាក្មួយ។ វេទនារម្មណ៍ដែលផ្ដល់ដោយកាយមានពីរប្រភេទគឺសុខវេទនា និងទុក្ខវេទនា។ ពេលសំបកកាយឃ្លានបាយ មុតនេះ មុតនោះ ត្រូវរបួស ឬអត់បានរួមភេទ ចិត្តទទួលវេទនារម្មណ៍ បង្កើតដោយទុក្ខលើរាងកាយ ហៅថាទុក្ខវេទនា ហើយពេលដែលសំបកកាយត្រូវបានព្យាបាល ហូបបាយទៅឆ្អែត លែងឃ្លាន បានរបស់ឆ្ងាញ់ហូប បានកន្លែងគត់មុតសម្រាប់ការពារកុំអោយស្អីមកប៉ះពាល់ដល់កាយ រួមទាំងការការពារសុវត្ថិភាពលើកាយទាំងអស់ ដូចជាសុខភាពល្អជាដើម ពេលនោះចិត្តបានទទួលសុខវេទនា។ នេះគឺវេទនាផ្ដល់ដោយសំបកកាយ គឺសុខវេទនា និងទុក្ខវេទនា។ ចំណែកសុខរបស់ចិត្ត ដូចជាគេមិនមើលងាយ ប្ដីមិនមានស្រី រស់នៅយល់ចិត្តគ្នា អារម្មណ៍កក់ក្ដៅជាដើមហៅថាសោមនស្សវេទនា ចំណែកការទើសទាស់អារម្មណ៍ទាំងអស់ដែលបណ្ដាលមកពីចិត្ត មិនមែនបណ្ដាលមកពីការឈឺលើកាយទេជាទោមនស្សវេទនា អ៊ីចឹងក្មួយៗគិតទៅមើល តើចិត្ត ឬវិញ្ញាណដឹងជាអ្វី? គឺដឹងជាវេទនា អាចជាសុខវេទនា ទុក្ខវេទនា សោមនស្សវេទនា ឬទោមនស្សវេទនា។ ពូពន្យល់ត្រង់នេះវិញ្ញាណក្មួយចាប់បានថា វិញ្ញាណ ឬចិត្តវាដឹងយ៉ាងម៉េចទេក្មួយ? គឺដឹងជាវេទនា ឬវេទនារម្មណ៍ ហើយក្មួយយល់អំពីដំណើរដើម្បីនាំព័ត៌មានទៅដល់វិញ្ញាណដឹងជាសមិទ្ធិផលសម្រេចគឺវេទនារម្មណ៍ដែរ ឬទេ? គឺទ្វារវិញ្ញាណទាំងប្រាំប្រមូលទិន្នន័យបញ្ចូនតាមខ្សែវិញ្ញាណដើម្បីអោយវិញ្ញាណប្រើទ្វារខួរវិភាគ រួចបញ្ជូនទិន្នន័យតាមខ្សែវិញ្ញាណនោះទៅសោយទិន្នន័យនោះជាវេទនារម្មណ៍នៅក្នុងបេះដូង។ នេះគឺជាការដឹងរបស់វិញ្ញាណ។ មកដល់ត្រង់ចំណុចបញ្ជូនព័ត៌មានដែលវិញ្ញាណប្រើទ្វារខួរដើម្បីវិភាគ រួចបញ្ជូនព័ត៌មានទៅបេះដូងដើម្បីអោយវិញ្ញាណ ឬចិត្តសោយវេទនារម្មណ៍នេះហើយដែលជាបញ្ហាគន្លឹះ រឿងសម្បយុត្ត និងវិប្បយុត្ត។ បើខ្សែវិញ្ញាណសម្បយុត្ត គឺខ្សែវិញ្ញាណនោះត្រូវអត់អញ សម្មាទិដ្ឋិ ពេលនោះខ្សែវិញ្ញាណនៃចិត្តទទួលបានវេទនារម្មណ៍ត្រឹមត្រូវគឺបញ្ញាណាក្មួយ ដឹងខុស ដឹងត្រូវ គឺខុសដឹងថាខុស ត្រូវដឹងថាត្រូវ។ បើទ្វារខួរវិភាគដឹងថាជាមនុស្សល្អ វេទនារម្មណ៍សោយជាអារម្មណ៍គោរព គឺវិញ្ញាណស្គាល់គុណ ដឹងថាមានគុណតម្លៃ វិញ្ញាណនៃចិត្តសោយសោមនស្សវេទនា បើទ្វារខួរវិភាគដឹងថាមនុស្សអាក្រក់ស្គាល់ទោស មនុស្សអាក្រក់អោយទោសយ៉ាងម៉េច វេទនារម្មណ៍សោយជាស្អប់គឺទោមនស្សវេទនា។ ប៉ុន្តែការវិភាគឃើញដូចគ្នានៅទ្វារខួរ ប៉ុន្តែខ្សែវិញ្ញាណដឹងបញ្ជូនព័ត៌មានតាមខ្សែដឹងវិប្បយុត្ត ពេលនោះចិត្តសោយអារម្មណ៍អាចជាសុខវេទនាព្រោះមើលដឹងថាមនុស្សល្អអញអាចពឹងពាក់បាន ឃើញអញនៅក្នុងខ្សែវិញ្ញាណនេះទេក្មួយ? ប៉ុន្ដែបើមើលឃើញថា អញគ្មានត្រូវការពឹងមនុស្សហ្នឹងទេ ចិត្តជាហី មិនសោយអារម្មណ៍ជាគោរព គឺសោយជាវេទនារម្មណ៍ជាហី ល្អៗទៅ អញគ្មានត្រូវការអីពឹងផង ទៅអែបអបធ្វើអី? ប៉ុន្តែបើវិញ្ញាណប្រើខួរក្បាលវិភាគដឹងថាជាមនុស្សអាក្រក់ក៏មិនស្អប់ដែរ ព្រោះមនុស្សអាក្រក់មិនធ្វើអីប៉ះអញផង ប៉ុន្តែបើត្រូវសេពគប់រកស៊ីអីជាមួយមនុស្សអាក្រក់ហ្នឹង គ្រាន់តែប្រុងប្រយ័ត្ន ប៉ុន្តែគ្មានវេទនារម្មណ៍ជាស្អប់ទេ។ នេះហើយខ្សែវិញ្ញាណវិប្បយុត្ត។ ក្មួយៗគិតទៅមើល ខ្សែវិញ្ញាណវិប្បយុត្តប្រើការបានដែរ ឬទេ បើផ្ដល់ព័ត៌មានជាវេទនារម្មណ៍ចេះតែខុសអញ្ចឹង? បើជាខ្សែភ្លើង ក្មួយទិញយកមកប្រើទេ? នេះហើយខ្សែវិញ្ញាណវិប្បយុត្ត។ ប៉ុន្តែខ្សែវិញ្ញាណវិប្បយុត្តមានពីរប្រភេទ គឺខ្សែវិញ្ញាណវិប្បយុត្តដោយអារម្មណ៍អញគឺអញដោយទិដ្ឋិ មានៈនិងតណ្ហា ប៉ុន្តែខ្សែវិញ្ញាណវិប្បយុត្តក្នុងករណីនេះ គឺខ្សែវិញ្ញាណវិប្បយុត្តមិនមែនដោយអំណាចកម្លាំងធាតុភ្លើងនោះទេ។ ត្រង់នេះយើងឃើញចិត្តមនុស្សល្អ ខ្សែវិញ្ញាណរុំកម្លាំងធាតុទឹកទេ ប៉ុន្តែដោយចិត្តមានៈ ទិដ្ឋិ ឬតណ្ហា ធ្វើអោយខ្សែវិញ្ញាណនោះវិប្បយុត្តដែរ។ ខ្សែវិញ្ញាណវិប្បយុត្តក្នុងករណីនេះ ព្រះពុទ្ធមិនបានហាមមិនអោយសេពគប់នោះទេ គឺសេពគប់ពន្យល់ៗៗ ចិត្តដាក់ទិដ្ឋិ មានៈ និងតណ្ហា ខ្សែវិញ្ញាណនោះអាចវិលសម្បយុត្ត គិតហើយសោយវេទនារម្មណ៍ត្រឹមត្រូវ លែងវិប្បយុត្តវិញបាន ប៉ុន្តែករណីវិប្បយុត្តទីពីរ គឺវិប្បយុត្តឬវិលបញ្ច្រាសដោយអំណាចកម្លាំងធាតុភ្លើង គឺមិនអាចវិលមកស្របសម្បយុត្តវិញបានជាដាច់ខាត ព្រោះអាសវៈកម្លាំងធាតុភ្លើង មានអំណាចធ្វើអោយខ្សែវិញ្ញាណនោះវិប្បយុត្តជាសន្ដានតែម្ដង។ ត្រង់នេះវិញ្ញាណក្មួយត្រូវចាប់អារម្មណ៍ត្រង់អាសវៈកម្លាំងធាតុភ្លើងរុំខ្សែវិញ្ញាណ តើស្អីទៅជាអាសវៈកម្លាំងធាតុភ្លើង ឬកម្លាំងធាតុទឹករុំខ្សែវិញ្ញាណនោះ? ប្រឹងសញ្ជឹងគិតអោយយល់ ពូចាប់ផ្ដើមពន្យល់ហើយណា។ តើចិត្ត ឬជាតួសត្វទៅចាប់ជាតិជាកំណើតសត្វនេះ ឬសត្វនោះដោយរបៀបណា? វិញ្ញាណ ឬចិត្ត មិនអាចនៅតែឯង រួចហើយវាដឹងពិភពលោកខាងក្រៅរបស់វាកើតទេ គឺវាត្រូវតែមានគ្រោងរបស់វិញ្ញាណឬសំបករបស់សត្វសោយជានិច្ចជាកាល គឺយើងប្រដូចគ្រោងវិញ្ញាណ និងវិញ្ញាណដែលនៅក្នុងគ្រោងវិញ្ញាណនោះថាដូចជាព្រលឹង ប៉ុន្តែតាមពិតវាជាចិត្ត និងសំបករបស់សត្វសោយមានទ្វារវិញ្ញាណប្រាំមួយដូចមនុស្សដែរ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែសំបកសត្វសោយគឺបេះដូងដឹងត្រជាក់ ឬក្ដៅជាទឹក ឬជាភ្លើងខុសពីសត្វមនុស្សដឹងបេះដូងរបស់ខ្លួន មិនដឹងជាទឹក ឬជាភ្លើងអីទេ គឺវាធម្មតាតែអញ្ចឹង ប៉ុន្តែសម្រាប់សត្វសោយក្នុងដែនកម្លាំងធាតុភ្លើងគឺសោយទុក្ខ បេះដូងដែលជាជម្រកចិត្តគឺខ្សែកម្លាំងប្រែជាដឹងនោះដឹងថាជាភ្លើង ក្ដៅមែនៗ ហើយសត្វសុគតិភព បេះដូងដឹងថាជាទឹក ជាសត្វសោយសុខនៅសុគតិភព។ តើសញ្ជឹងគិតយល់ទេក្មួយៗ? សំបករបស់សត្វគ្រប់ឋានទាំងអស់ ធ្វើពីកម្លាំងធាតុដែលមានខ្នាតខុសៗគ្នា។ ពេលដែលសត្វនោះមកយកកំណើតជាមនុស្ស បេះដូងក្ដៅ ឬត្រជាក់របស់សត្វសោយនោះរួមទាំងសំបកសត្វសោយនោះត្រូវបាំងដោយសំបកមនុស្សដែលធ្វើពីកម្លាំងធាតុខុសខ្នាតគ្នាពីសត្វសោយ អ៊ីចឹងសំនួរសួរថាតើព្រលឹងសត្វសោយនៅក្នុងខ្លួនរបស់សត្វមនុស្សឬទេ? ក្មួយប្រឹងគិតអោយយល់អំពីដំណើរធម្មជាតិត្រង់ចំណុចនេះ។ ព្រលឹងសត្វសោយនោះនៅក្នុងសំបកមនុស្ស ឬនៅក្រៅសំបកមនុស្ស វាមិនសំខាន់ទេ។ អ្នកសួររឿងខាងក្នុង ឬខាងក្រៅ ព្រោះអ្នកដឹងច្រឡំថាពិភពលោកនេះកើតពីធាតុ។ រឿងពិត ពិភពលោកនេះកើតពីកម្លាំង អ្នកគិតតាមសភាពកម្លាំងទើបអ្នកអាចយល់បាន។ ពូឧទាហរណ៍ មានបាល់មួយដែលអណ្ដែតធម្មតាលើផ្ទៃទឹក ពូឧបមាថាកូនបាល់នោះចេះនិយាយ មានសត្វមួយរស់នៅក្នុងទឹក ជម្រៅមួយលានគីឡូម៉ែត្រពីផ្ទៃខាងលើ ក្មួយស្រមៃ បើគេនាំយកកូនបាល់ពីផ្ទៃខាងលើ ហើយមុជទៅកាន់សត្វដែលរស់នៅជម្រៅមួយលានគីឡូម៉ែត្រនោះ។ ពេលដែលកូនបាល់ និងសត្វនោះបានជួបមុខគ្នា ហើយសត្វនោះវាស្រែក ឬនិយាយលេងជាមួយកូនបាល់ គឺវាមិនអាចបញ្ជូនសំឡេងវាផ្ទាល់មកកូនបាល់ដែលនៅជួបមុខវាផ្ទាល់នោះទេ វាត្រូវបញ្ជូនសំឡេងរបស់វាមកដល់ផ្ទៃទឹកខាងលើចម្ងាយមួយលានគីឡូម៉ែត្រទើបកូនបាល់នោះលឺបាន។ ថ្វីដ្បិតតែយើងមើលឃើញថាកូនបាល់នោះបានត្រូវគេជ្រមុជមួយលានគីឡូទៅក្នុងផ្ទៃទឹក ប៉ុន្តែសភាពកម្លាំងដែលខុសខ្នាតគ្នាប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រ ទោះឃើញនៅក្បែរគ្នាតែក្នុងសភាពកម្លាំងនៅតែឃ្លាតគ្នាមួយលានគីឡូម៉ែត្រតែដដែលទេ។ សត្វនរក សត្វប្រេត ទេវតា ព្រះព្រហ្មដែលសំបកវាធ្វើពីកម្លាំងធាតុខុសខ្នាតពីឋានមនុស្សប៉ុន្មានលានគីឡូម៉ែត្រ ទោះបីវាមកចាប់ជាតិជាមនុស្ស គ្រោងវិញ្ញាណនៃសត្វសោយនៅក្នុងខ្លួនមនុស្ស ឬនៅក្រៅខ្លួនមនុស្សគឺវានៅតែរក្សាសំបកវាចម្ងាយប៉ុន្មានលានគីឡូពីកម្លាំងធាតុសំបកមនុស្សតែដដែលហ្នឹង ហើយបើសត្វសោយនោះមកយកសំបកសាងជាមនុស្សមិនបានសាងអ្វីអោយផ្លាស់ប្ដូរសំបកសោយនោះទេ បែកតែសំបកមនុស្ស សត្វនោះត្រូវទៅសោយសុខ ឬសោយទុក្ខក្នុងដែនកម្លាំងធាតុសំបកខ្លួនតែដដែលហ្នឹង គ្មានអាចច្រលំឋានពីប្រេត ទៅទេវតា ពីទេវតាទៅជាប្រេតនរក ឬទៅជាព្រះព្រហ្មច្របូកច្របល់ច្រឡំឋានគ្នាពេលបែកសំបកសាងជាមនុស្សទៅនោះទេ ព្រោះតែសំបកសត្វសោយវាមានខ្នាតនៅក្នុងឋានវានោះជាស្រេច។ ដោយសារសត្វសោយវាមានបេះដូងសោយកម្លាំងធាតុក្ដៅ ឬកម្លាំងធាតុត្រជាក់ លុះដល់ពេលមកយកសំបកសត្វសាង បេះដូងរបស់សត្វសោយនៅតែវិលក្នុងដែនកម្លាំងធាតុភ្លើង ឬទឹក ហើយបេះដូងសត្វសាងគឺមនុស្សមិនទទួលដឹងថាភ្លើង ឬទឹកត្រជាក់មែនៗ ពីព្រោះកម្លាំងធាតុទឹក កម្លាំងធាតុភ្លើងខ្នាតខុសពីកម្លាំងធាតុមនុស្សមិនអាចឆេះក្ដៅ ឬត្រជាក់បេះដូងមនុស្សដែលធ្វើពីកម្លាំងធាតុខ្នាតមនុស្សបានទេ អញ្ចឹងហើយបានជាព្រះពុទ្ធហៅកម្លាំងធាតុភ្លើង ឬកម្លាំងធាតុទឹកថាជាអាសវៈកម្លាំងធាតុទឹក ឬកម្លាំងធាតុភ្លើង គឺភ្លើង ឬទឹកវាមិនអាចក្ដៅដល់បេះដូងមនុស្សទេ គឺវាជាប់ពូថាសុញ្ញកាសទៅចុះ ភ្លើងនៅឆ្ងាយរាប់រយលានគីឡូឯនោះ មកក្ដៅដល់បេះដូងមនុស្សនៅឯឋានមនុស្សម៉េចហ្នឹងកើត ទោះភ្លើងឬទឹកមែនពិតក៏ដោយ ប៉ុន្តែខុសខ្នាតគ្រាប់ធំតូចមិនដូចនៅក្នុឋានតែមួយនោះទេ។ ដោយសារខ្សែវិញ្ញាណដឹងស្ថិតនៅក្នុងដែនកម្លាំងធាតុភ្លើងដូច្នេះហើយទើបអំណាចកម្លាំងធាតុភ្លើង ថ្វីដ្បិតតែបេះដូងមិនដឹងថាក្ដៅដូចភ្លើងក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែខ្សែដឹងនោះវាទៅជាច្រណែន ឈ្នានីស ព្យាបាទ កិបកេងខ្សែលើគេអញ្ចឹងទៅព្រោះខ្សែកម្លាំងដឹងនោះវាវិលនៅក្នុងដែនកម្លាំងធាតុភ្លើងទេ ប៉ុន្តែវាបាំងសំបកមនុស្សមិនអោយដឹងថាភ្លើង ព្រោះវិញ្ញាណវារវល់ដឹងសំបកមនុស្សវាដែរ ព្រោះតែមិនមែនភ្លើងមកឆេះផ្ទាល់ក្នុងបេះដូងមនុស្សនេះហើយ បានជាព្រះពុទ្ធហៅថាអាសវៈកម្លាំងធាតុភ្លើងរុំវិញ្ញាណ ចំណែកកម្លាំងធាតុទឹកក៏វាប្រព្រឹត្តទៅដូចលម្អានកម្លាំងធាតុភ្លើងនេះដែរ ប៉ុន្តែវាគ្រាន់តែកម្លាំងធាតុទឹកមានអំណាចធ្វើអោយវិញ្ញាណដឹងនោះទៅជាករុណា មេត្តា សន្ដោសប្រណី មនោសញ្ចេតនា ចិត្តល្អអញ្ចឹងទៅ។ ខ្សែកម្លាំងដែលវិលដឹងក្នុងដែនកម្លាំងធាតុភ្លើង ឬហៅថាអាសវៈកម្លាំងធាតុភ្លើង មិនត្រឹមតែធ្វើអោយវិញ្ញាណនោះទៅជាវិញ្ញាណអាក្រក់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាធ្វើអោយខ្សែកម្លាំងដឹងនោះវិលបញ្ច្រាសហៅថាវិប្បយុត្តទៀតផង ព្រោះតែអំណាចកម្លាំងធាតុភ្លើងធ្វើអោយខ្សែវិញ្ញាណវិប្បយុត្តជាប់ជាប្រចាំដែលយើងហៅថាវិប្បយុត្តជាសន្ដានហ្នឹងហើយ បានជាព្រះពុទ្ធហាមមិនអោយសេពគប់បុគ្គលពាល កិរិយាមិនសេពគប់នឹងបុគ្គលពាលជាមង្គលដ៏ឧត្តម។ ពាលសុទ្ធតែចិត្តសត្វទុគ្គតិភពទាំងអស់។ វាមិនមែនជាបញ្ហាយើងចិត្តដាច់ ឬមិនចិត្តដាច់ យើងត្រូវចេះអាណិតអាសូរសត្វទុគ្គតិភព ឬអត់នោះទេ បញ្ហានៅត្រង់សង្គ្រោះមិនបាន ខំយ៉ាងណាក៏នៅតែមិនបាន អាណិតយ៉ាងណាក៏នៅតែសង្គ្រោះមិនបាន មើលចិត្តព្រះពុទ្ធចំពោះទេវទត្ត និងចំពោះឪពុកក្មេកព្រះអង្គទៅមើល ចិត្តករុណារបស់ព្រះពុទ្ធ បញ្ញារបស់ព្រះពុទ្ធនៅតែជួយសង្រ្គោះបុគ្គលទាំងនោះមិនបានទៀត។ កិរិយាមិនសេពគប់នឹងបុគ្គលពាល ឬមិនសេពគប់នឹងវិញ្ញាណវិលបញ្ច្រាសដោយសារកម្លាំងធាតុភ្លើងជាមង្គលដ៏ឧត្តម គឺគិតអោយយល់ទើបខ្លាច ហើយគិតដឹងថាមិនដឹងជួយយ៉ាងម៉េចទេ មិនមែនលឺគេថាបុគ្គលហ្នឹងជាបុគ្គលពាល ប៉ុន្តែខ្លួនមិនបានគិតដឹងថារឿងអីបានជាមិនគួរសេពគប់ផង ហើយមិនសេពគប់តែម្ដង ព្រោះចង់បានជាមង្គលមកខ្លួននោះទេ។
នៅចុងបញ្ចប់ពូសូមនិយាយអំពីខ្នាតខុសគ្នានៃកម្លាំងធាតុម្ដងទៀតក្រែងក្មួយៗភ្លេចមិនបានអានសំណេរពូអំពីមូលហេតុអ្វីបានជាកម្លាំងធាតុមានខ្នាតខុសគ្នាបែបនេះ។ ពូឧទាហរណ៍ម្ដាយម្នាក់បានប្រើកូនអោយទៅទិញម្សៅអង្ករនៅផ្ទះអ្នកលក់ម្សៅអង្ករ។ កូនសួរម្ដាយថា តើយកម្សៅល្អិតប៉ុណ្ណា? ម្ដាយនោះឆ្លើយថាយកម្សៅល្អិតជាងគេបំផុត។ កូននោះក៏ទៅទិញម្សៅយកមកអោយម៉ែវា។ ម៉ែវាសួរថាកូនឯងមានមើលឃើញថាគេកិនម្សៅរបៀបណាទេ? កូននោះប្រាប់ថាឃើញ ហើយវាក៏និយាយរៀបរាប់របៀបកិនម្សៅអោយម៉ែវាស្ដាប់។ គេមានកង្ហារមួយ ស្លាបវាបួនប្រវែងស្លាបប្រហែលពីរតឹក គេដាក់ផ្ងារឡើងលើ រួចដោតភ្លើង កង្ហារនោះវិលជក់ខ្លាំងណាស់ ចេញជាកម្លាំងចម្ងាយប្រហែលមួយគីឡូដី រួចហើយគេយកអង្ករមកចាក់ពីលើកម្លាំងដែលវិលនោះ។ ខ្ញុំឃើញម្សៅអង្ករហូរចេញជាម្ភៃដុំ ទៅមុខបន្តៗគ្នាចម្ងាយប្រហែលមួយគីឡូម៉ែត្រនោះ។ ពំនូតម្សៅអង្ករនៅចុងគេបំផុតម៉ដ្ឋជាងគេបំផុត រួចហើយម៉ដ្ឋបន្តបន្ទាប់ រួចហើយគ្រើមជាងគេបំផុតនៅក្បែរស្លាបកង្ហារ។ ពូនិយាយប្រាប់ក្មួយរួចហើយ ថាកម្លាំងសុទ្ធជាអ្នកជូនកម្លាំងធាតុចេញមក មានន័យថាកម្លាំងធាតុចេញមកបានព្រោះតែកម្លាំងសុទ្ធជូនវាមក កម្លាំងសុទ្ធវាមានលក្ខណៈធំនៅគល់ កន្លែងកលាបៈវិល ហើយស្ដួចទៅខាងចុងរបៀបជាខ្សែពន្លឺ។ កម្លាំងធាតុវាទើរទៅតាមសភាពតូចធំស្ដួចរាវទៅខាងចុងតាមសភាពកម្លាំងសុទ្ធ កម្លាំងសុទ្ធធំនៅខាងគល់ កម្លាំងធាតុធំក៏នៅខាងគល់ កម្លាំងសុទ្ធល្អិតនៅខាងចុង ដូច្នេះកម្លាំងធាតុក៏តូចល្អិតនៅខាងចុងដែរ។ ធាតុទាំងអស់មានបួនគឺធាតុ ដី ទឹក ភ្លើង ខ្យល់ ដូច្នេះកម្លាំងធាតុក៏មានបួនដែរ។ កម្លាំងធាតុទាំងបួនប្រភេទនេះដែលមានខ្នាតខុសគ្នា គឺខ្នាតក្នុងឋានណា គឺធ្វើសំបកសត្វក្នុងឋានហ្នឹង ដូច្នេះសំបកនោះវាមើលឃើញតែសំបកខ្នាតជាមួយគ្នា ហើយវាដកដង្ហើមយកខ្យល់ ក៏ស្ថិតក្នុងខ្នាតដូចសំបកនោះដែរ។ សំបកទេវតា ព្រះឥន្ទ ព្រះព្រហ្ម នរក ប្រេត ខ្នាតកម្លាំងធាតុខុសៗគ្នា ធ្វើសំបកសត្វខុសៗគ្នាដែរ។ លុះសំបកសត្វនោះមកយកកំណើតជាមនុស្ស តើកម្លាំងធាតុទឹក ឬកម្លាំងធាតុភ្លើងដែលរុំចិត្តរបស់សត្វនោះ វាម៉េចនឹងមកឆេះ ឬត្រជាក់ក្នុងបេះដូងកម្លាំងធាតុខ្នាតមនុស្សកើតទៅ អញ្ចឹងបានជាព្រះពុទ្ធហៅថាអាសវៈកម្លាំងធាតុទឹក ឬកម្លាំងធាតុភ្លើងនោះ តើក្មួយៗយល់ទេ? ហើយកម្លាំងធាតុគ្រើមជាងគេ អាយុកាលសំបកនោះក៏ខ្លីជាងគេដែរណាក្មួយ មនុស្សអាយុខ្លីជាងគេ៕

ត្រូវសញ្ជឹងគិតអោយចេញជាលំហូរអារម្មណ៍យល់ ថាតើវិញ្ញាណ ជាតួដឹង តើវាដឹងក្នុងលក្ខណៈយ៉ាងម៉េចទៅហ្ន? ដឹងដូចដង្កូវមួយយើងយកឈើទៅឆ្កឹះវាៗកម្រើកដោយដឹង? ទេ មិនសមទេ វិញ្ញាណជាខ្សែកម្លាំងសុទ្ធ តើយកឈើដែលជាកម្លាំងធាតុទៅឆ្កឹះវាបានដែរ? គឺមិនប៉ះបានទេ! ដង្កូវដឹងយើងយកឈើទៅឆ្កឹះវា គឺវាមានសំបកជារូបរួចហើយទេ គឺវិញ្ញាណប្រើទ្វារសំបកកាយដើម្បីដឹងទេ មិនមែនវត្ថុអ្វីទៅប៉ះវិញ្ញាណ ហើយវិញ្ញាណដឹងនោះទេ អូ!អត់មានវត្ថុអ្វីទៅប៉ះវាបាន អ៊ីចឹងបានពួកអឺរ៉ុប វាហៅវិញ្ញាណថាព្រលឹងអ៊ីចឹង ព្រះពុទ្ធប្រាប់ថា ខុសទេ មិនមែនព្រលឹងទេ ព្រោះព្រលឹងក្នុងក្តីស្រមៃរបស់មនុស្សគឺ ព្រលឹងមានទ្វារភ្នែក ច្រមុះ.... ស្រេចស្រាប់តែម្តង តែវិញ្ញាណគ្មានទ្វារវិញ្ញាណភ្នែកច្រមុះ អណ្តាត ទ្វាខួរ ស្រេចស្រាប់ទេ គឺទ្វារវិញ្ញាណទាំង៦មួយនៅលើរូបគឺកម្លាំងធាតុទេតើ។ អ៊ីចឹងវិញ្ញាណដែលជាតួដឹង វាដឹងយ៉ាងម៉េចទៅហ្ន? វិញ្ញាណដឹងនូវវេទនារម្មណ៍ដែលបញ្ជូនព័ត៌មានដែលខួរប្រមូលព័ត៌មានទាំងនោះតាមទ្វារទាំងប្រាំហើយទ្វារខួរវិភាគ ថាស្អី ជាល្អ ជាអាក្រក់ ជាមានប្រយោជន៍ អត់ប្រយោជន៍ ហើយបញ្ជូនមកអោយចិត្តសោយជាអារម្មណ៍ នេះគឺវេទនារម្មណ៍ តាមទ្វារខួរវិភាគដឹង។ បញ្ហានៅត្រង់ដំណាក់កាលនេះហើយ បើខ្សែវិញ្ញាណសម្បយុត្តគឺទ្វារខួរបញ្ជូនព័ត៌មានមកត្រូវ ចិត្តសោយជាវេទនារម្មណ៍ត្រឹមត្រូវ គឺបញ្ញា គឺវេទនារម្មណ៍ជាសុខជាទុក្ខត្រឹមត្រូវ តាមព័ត៌មានអោយពីទ្វារខួរ តែបើខ្សែវិញ្ញាណវិលអោយព័ត៌មានបញ្ច្រាសទៅវិញ នោះចិត្តសោយវេទនារម្មណ៍ខុសហើយ ព្រោះខ្សែដឹងវិប្បយុត្តអោយព័ត៌មានមកចិត្តខុសដែរ។ ឧទាហរណ៍ ទ្វារខួរវិភាគដឹងថាជាមនុស្សល្អ បើខ្សែវិញ្ញាណសម្បយុត្តអោយព័ត៌មានថាជាមនុស្សល្អ ចិត្តនឹងសោយវេទនារម្មណ៍ជាអារម្មណ៍ចង់តែគោរព តែបើខ្សែវិញ្ញាណវិប្បយុត្តជាអ្នកបញ្ជូនព័ត៌មានមកអោយចិត្តសោយអារម្មណ៍ ជាវេទនារម្មណ៍គឺ អើ!មនុស្សល្អអញទុកពឹងពាក់ តែបើដឹងថាអញមិនត្រូវការពាក់ព័ន្ធពឹងពាក់មនុស្សហ្នឹងទេ ក៏វេទនារម្មណ៍ជាហីមិនគោរពអ៊ីចឹងទៅ។ នេះគឺព្រោះខ្សែដឹងបញ្ជូនព័ត៌មានបញ្ច្រាសហៅថាវិប្បយុត្តនោះ។ សូមក្មួយៗគិតអោយដឹងជាវេទនារម្មណ៍យល់ទៅមើលថាខ្សែកម្លាំងដឹងវិប្បយុត្តជាសន្ដាន គឺពួកពាល ពាលោ ពាលោខោ និងអតិពាលោខោ គឺគ្រវាត់ចោលដូចកុំព្យូទ័រធ្វើខុសមកពីរោងចក្រតែម្ដង អញ្ចឹងហើយបានជាព្រះពុទ្ធសម្ដែងថាកិរិយាមិនសេពគប់បុគ្គលពាលជាមង្គលដ៏ឧត្តម កិរិយាមិនប្រើកុំព្យូទ័ររៀបខុសគ្រឿងមកពីរោងចក្រមានខ្សែវិញ្ញាណវិប្បយុត្តជាសន្ដាន គឺខ្សែដឹងអោយព័ត៌មានបញ្រ្ចាសរហូតជាសន្ដានជាមង្គលដ៏ឧត្តម។ តើក្មួយៗមានវេទនារម្មណ៍ជាយល់ទេ? ពូសូមសង្ខេបសាជាថ្មី វិញ្ញាណជាខ្សែកម្លាំងប្រែជាខ្សែដឹង តើដឹងយ៉ាងម៉េច? គឺវាត្រូវការសំបកដែលមានទ្វារប្រាំមួយទទួលដឹងព័ត៌មានខុសៗគ្នា ហើយទ្វារខួរវិភាគដឹង បញ្ជូនព័ត៌មាននោះតាមខ្សែដឹងមកអោយចិត្ត ហើយចិត្តនោះក៏សោយវេទនារម្មណ៍ ឬចិត្តដឹងជាវេទនារម្មណ៍។ ពូពន្យល់ប៉ុណ្ណឹង ក្មួយយល់ថាវិញ្ញាណ ឬចិត្តដឹងយ៉ាងម៉េចហើយ គឺដឹងជាវេទនារម្មណ៍៕

ខ្សែកំលាំងសោះ ច្រឡំដឹងបន្ទាប់មកដឹងច្រឡំថាវាជាសត្វ ហើយពិភពលោករបស់វាជាធាតុ។ ព្រះពុទ្ធប្រាប់សត្វអោយដឹងរឿងត្រឹមត្រូវ ថាខ្លួនឯងនេះមិនមែនសត្វទេ គឺខ្សែកំលាំងច្រឡំដឹងទេ អនត្តា ហើយពិភពលោករបស់សត្វជាកំលាំងនិងកំលាំងធាតុទេ បន្ទាប់ប្រាប់ពីបច្ចេកទេសវិបស្សនា អោយសត្វដឹងច្រឡំដឹងនេះ ទៅជាខ្សែកំលាំងវិញទៅ ព្រះអរហន្ត។ ចប់ត្រឹមប៉ុណ្ណឹង តែចំងាយផ្លូវទៅបញ្ចប់ជាខ្សែកំលាំងវិញ ជាចំងាយផ្លូវឆ្ងាយណាស់ ហៅថាវដ្តសង្សារ ប្រយ័ត្នវង្វេងផ្លូវជួបទុក្ខណា ដោយវង្វេងផ្លូវណាសត្វ ដូច្នេះបានជាព្រះពុទ្ធព្រះអង្គប្រាប់ផ្លូវខ្លាចសត្វច្រឡំ គឺមគ្គណាមគ្គ អដ្ឋង្គិកមគ្គណាសត្វ។ មគ្គគឺជាធម៌ដែលត្រូវធ្វើអោយចំរើនរៀងរាល់ថ្ងៃណាសត្វ ដើរលើមគ្គ កុំអោយវង្វេងផ្លូវណាសត្វច្រឡំដឹង។ មុននឹងដើរលើមគ្គ ត្រូវស្គាល់មគ្គ គឺត្រូវស្គាល់ផ្លូវនោះសិនណាសត្វ៕

វិញ្ញាណជាខ្សែកំលាំងដឹង តែវាដឹងតាមសំបកដែលវិញ្ញាណជាអ្នកធ្វើសំបកនោះឡើង។ សូមក្មួយ ចាប់អារម្មណ៍នឹងពាក្យខ្សែកំលាំង។ បើវាជាខ្សែកំលាំង ដូច្នេះវាត្រូវតែនៅវិលតាមកំលាំងចេញពីកលាបៈវិល។ វាអត់មានក្បាលអត់មានដៃជើងឬខ្លួនជាសត្វអីនោះទេ ប៉ុន្តែវិញ្ញាណនោះវាដឹងជាលក្ខណៈចេះគិត អីចឹងខ្សែកំលាំងដឹងនោះ ក៏ឆ្នៃជារាងក្បាលមក កាលណាវាត្រូវការដៃជើង ក្រពះ ពោះវៀនព្រោះជាវិញ្ញាណសត្វកាមភព នោះខ្សែកំលាំងដឹងនោះ ក៏រមូទៅជាទំរង់រូបរាងសត្វកាមភពទៅ តែវិញ្ញាណអត់មានជារូបរាងសត្វស្អីទេ គឺខ្សែកំលាំងប្រែជាដឹងប៉ុណ្ណោះទេតើ។ សូម្បីតែរុក្ខជាតិ ក៏មានវិញ្ញាណដែរ ប៉ុន្តែវិញ្ញាណនោះ វាមិនទាន់ត្រូវការទ្វារភ្នែកច្រមុះត្រចៀកស្អីនោះទេ គឺវិញ្ញាណដ៏ទន់ខ្សោយរបស់រុក្ខជាតិវាត្រូវការសំបកតែត្រឹមដើមរុក្ខជាតិប៉ុណ្ណោះទេ តែព្រោះតែរុក្ខជាតិវាមានវិញ្ញាណ អីចឹងហើយបានជាវាចេះរេរកពន្លឺថ្ងៃដែរអីចឹងនោះ។ វិញ្ញាណរុក្ខជាតិមានលក្ខណៈប៉ុណ្ណឹង វាមានរូបសំរាប់ដឹងប៉ុណ្ណឹងដែរ អីចឹងបានជាវាត្រូវតែឆ្នៃរូបជារុក្ខជាតិអីចឹងទៅ។ ចំណែកវិញ្ញាណចេះគិត ខ្សែកំលាំងនោះរមូរជារាងខួរបែបណាតាមសភាពវិញ្ញាណចេះគិតបែបហ្នុងទៅ។ នេះជាលក្ខណៈនៃខ្សែវិញ្ញាណឆ្នៃរូប កម្មជ្ជរូប។ ខ្សែកំលាំងច្រឡំដឹង ហើយដើម្បីដឹងបាន វិញ្ញាណនោះជាអ្នកឆ្នៃរូបដែលមានទ្វារវិញ្ញាណតាមសភាពលក្ខណៈរបស់វិញ្ញាណនោះទៅ ហើយសត្វនោះដឹងច្រឡំនូវពិភពលោកជាធាតុរបស់វាអីចឹងទៅ។ គិតមើលខ្សែកំលាំងនៅតែជាកំលាំង ដែលត្រូវ ត្រូវតែទុកវាជាខ្សែកំលាំងរួមតែមួយ អត់អារម្មណ៍អញជាសត្វបែកខ្សែកំលាំងជាសត្វមួយៗផ្សេងគ្នាទេ។ អារម្មណ៍អញ ឬអារម្មណ៍អាត្មានិយម នោះខ្សែកំលាំងបង្កើតវិញ្ញាណវិប្បយុត្តិវិលមិនត្រូវគន្លងកំលាំងទេ។ ខុសគន្លងកំលាំង វិញ្ញាណសត្វនឹងរងទុក្ខហើយ៕