Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі

⚖️💧«ЗАКОН И ПОРЯДОК»Специальное водопользование: когда нужно разрешение и как его получить?

1️⃣Новый Водный кодекс чётко разграничивает виды водопользования: одно дело —использовать воду для личных бытовых нужд, и совсем другое — забирать воду насосами для нужд предприятия, сельского хозяйства или сбрасывать очищенные сточные воды в водоём.
Во втором случае речь идёт уже о специальном водопользовании, для которого обязательно требуется разрешение.

2️⃣КТО ОБЯЗАН ПОЛУЧАТЬ РАЗРЕШЕНИЕ
Пункты 2 и 3 статьи 45 Водного кодекса РК

Разрешение нужно тем, кто забирает воду непосредственно из реки, озера или другого поверхностного водного объекта, качает подземные воды, использует дренажные или попутно забранные подземные воды при проведении операций по недропользованию, а также строительной деятельности, сбрасывает очищенные сточные воды в водные объекты или регулирует поверхностный сток при помощи гидротехнических сооружений.
Когда разрешение НЕ нужно? Если вода берётся из шахтного или трубчатого колодца из первого водоносного горизонта — при условии, что он не используется для централизованного питьевого водоснабжения. Или если объём забора не превышает 5 кубометров в сутки при нецентрализованном водоснабжении населённого пункта. Не требуется разрешение и для обводнения отгонных пастбищ, а также при накоплении талых, ливневых и паводковых вод.
Водопой для скота, нужно ли разрешение?
Если фермер или животновод использует отгонные пастбища и для водопоя животных необходим колодец, скважина или накопление воды в пруду, получать разрешение на специальное водопользование не требуется.
Но есть условия: пастбище должно быть официально отнесено к отгонным в соответствии с планом по управлению пастбищами, утверждённым местным маслихатом, а объём пруда для накопления воды не должен превышать 2 млн м³.

3️⃣ЧТО НУЖНО, ЧТОБЫ ПОЛУЧИТЬ РАЗРЕШЕНИЕ
Пункты 4–8 статьи 45 Водного кодекса РК

Разрешение нужно, чтобы гарантировать государству, что бережное, рациональное и безопасное использование водных ресурсов. Его выдача означает, что водопользователь реально готов к работе и соответствует установленным требованиям.
Прежде всего у заявителя должно быть само сооружение — насос, скважина, водозаборный узел или иное техническое устройство, — причём на законных основаниях: в собственности или в пользовании. На каждое такое сооружение должны быть паспорт и правила эксплуатации, а на потенциально опасные гидротехнические сооружения — ещё и декларация их безопасности.

4️⃣Обязательно наличие средств измерения — счётчиков и приборов, фиксирующих, сколько воды забрано или сброшено. Эти приборы должны состоять в реестре государственной системы обеспечения единства измерений — то есть быть официально поверенными.
Помимо этого, водопользователь обязан вести производственный контроль за использованием водных ресурсов и иметь согласованные нормы водопотребления и водоотведения. Если вода забирается для хозяйственно питьевого водоснабжения – требуется наличие санитарно-эпидемиологического заключения о соответствии нормативным правовым актам в сфере санитарно-эпидемиологического благополучия населения при заборе поверхностных и (или) подземных вод, а также наличие зон санитарной охраны водозаборных сооружений питьевого водоснабжения. Это необходимо для безопасности питьевой воды.
Для тех, кто сбрасывает очищенные сточные воды, дополнительно потребуется экологическое разрешение — для объектов I и II категорий, либо декларация о воздействии на окружающую среду — для объектов III категории.

5️⃣Если вода забирается из реки или другого поверхностного водного объекта, на водозаборном сооружении обязательно должно быть рыбозащитное и (или) рыбопропускное устройство — чтобы не нанести вред рыбным ресурсам.
При заборе подземных вод свыше 50 м³ в сутки нужно иметь утверждённые запасы участка подземных вод. При объёме свыше 1 000 м³ в сутки — дополнительно программу мониторинга подземных вод и проект забора, согласованные с уполномоченным органом по изучению недр.

Новый водный Кодекс продекларировал охрану водных объектов от истощения или повсеместное водосбережение. Поэтому с 1 января 2027 года для получения разрешения необходимо предоставить план мероприятий по сокращению потерь воды и внедрению наилучших имеющихся технологий (не менее, чем на пять лет), за исключением водопользователей, осуществляющих использование водных ресурсов непосредственно из поверхностного водного объекта без изъятия либо полностью внедривших наилучшие имеющиеся технологии и сокративших непроизводительные потери воды. Кроме того, запрашиваемый объём водозабора должен укладываться в лимит водопользования, установленный для отдельных категорий водопользователей. То есть, если для сельхозпроизводителей конкретного водохозяйственного участка установлен предельный лимит водопользования, то все разрешения должны укладывать в этот лимит.

6️⃣КАК ПОДАТЬ ЗАЯВКУ И СКОЛЬКО ЖДАТЬ
Статьи 92, 46 Водного кодекса РК

Заявление подаётся в бассейновую водную инспекцию вместе с документами, подтверждающими выполнение всех разрешительных требований. Потребность в воде заявитель рассчитывает самостоятельно — исходя из удельных норм водопотребления и водоотведения. Бассейновая инспекция, в свою очередь, сверяет запрашиваемый объём с действующими лимитами водопользования.
Срок рассмотрения — не позднее 10 рабочих дней со дня подачи полного пакета документов.
На какой срок выдаётся разрешение?
Стандартный срок — 5 лет. Если заявитель просит меньший — выдадут на меньший. Если утверждённые запасы подземных вод истекают раньше — срок ограничивается ими. Если балансовые запасы вовсе не утверждены — разрешение выдаётся на 3 года, при потребности до 1 000 м³ в сутки — с обязательным проведением мониторинговых исследований по ходу эксплуатации.

7️⃣РАБОТАЕШЬ БЕЗ РАЗРЕШЕНИЯ — НЕСЁШЬ ОТВЕТСТВЕННОСТЬ
Статья 141 КоАП

За специальное водопользование без разрешения предусмотрен штраф по статье 141 КоАП РК:
для физических лиц — 50 МРП,
для должностных лиц и малого бизнеса — 100 МРП,
для среднего бизнеса — 150 МРП,
для крупного бизнеса — 850 МРП.
Один из ключевых принципов нового Кодекса — неотвратимость ответственности за нарушение водного законодательства.

8️⃣ОГРАНИЧЕНИЕ, ПРИОСТАНОВЛЕНИЕ И ПРЕКРАЩЕНИЕ ПРАВА СПЕЦИАЛЬНОГО ВОДОПОЛЬЗОВАНИЯ
Статьи 48, 49 Водного кодекса РК

Разрешение на специальное водопользование не является безусловным. В случаях, предусмотренных Водным кодексом, право специального водопользования может быть ограничено, приостановлено или прекращено.
Это происходит, если:
🔹возникает нехватка воды;
🔹есть риск загрязнения или истощения водоёмов;
🔹необходимо сохранить экологический сток — минимальный уровень воды, необходимый для сохранения водных объектов и экосистем;
🔹существует угроза жизни и здоровью населения, окружающей среде или водным объектам;
🔹водопользователь нарушает требования законодательства или условия разрешения.
В таких случаях уполномоченный орган может ограничить право специального водопользования, в том числе сократить объём разрешённого водопользования или временно ограничить забор воды. При этом не допускается ухудшение условий питьевого водообеспечения населения.
При нарушении требований водного законодательства или условий водопользования действие разрешения может быть приостановлено. Если нарушения не устраняются, право специального водопользования может быть прекращено.
Основаниями прекращения права специального водопользования являются, в том числе, истечение срока действия разрешения, прекращение деятельности водопользователя или неиспользование водных ресурсов.

⚖️💧«ЗАҢ ЖӘНЕ ТӘРТІП»
Арнайы су пайдалану: рұқсат қашан қажет және оны қалай алуға болады?

1️⃣ Жаңа Су кодексі су пайдаланудың түрлерін нақты ажыратады: бір мәселе - суды жеке тұрмыстық қажеттілікке пайдалану болса, мүлде басқа мәселе - кәсіпорын, ауыл шаруашылығы қажеттілігі үшін суды сорғы арқылы алу немесе тазартылған ағын суды су айдынына төгу.
Екінші жағдайда әңгіме арнайы су пайдалану туралы болып отыр. Мұндай қызмет үшін міндетті түрде рұқсат қажет.

2️⃣ КІМ РҰҚСАТ АЛУҒА МІНДЕТТІ?
ҚР Су кодексінің 45-бабының 2 және 3-тармақтары

Рұқсат өзеннен, көлден немесе басқа жерүсті су объектілерінен тікелей су алатындарға, жерасты суларын пайдаланатындарға, жер қойнауын пайдалану немесе құрылыс жұмыстары кезінде дренаждық және ілеспе алынатын жерасты суын пайдаланатындарға, тазартылған ағын суларды су объектілеріне төгетіндерге немесе гидротехникалық нысандар арқылы жерүсті ағынын реттейтіндерге қажет.
Рұқсат қандай жағдайда қажет емес? Егер су орталықтандырылған ауыз сумен жабдықтау үшін пайдаланылмайтын бірінші су қабатындағы шахталық немесе құбырлы құдықтан алынса, елді мекенді орталықтандырылмаған сумен қамту кезінде тәулігіне 5 текше метрден аспайтын көлемде пайдаланылса, шалғай жайылымдарды суландыру үшін қолданылса, еріген қар, жауын-шашын немесе тасқын суды жинау мақсатында пайдаланылса, рұқсат талап етілмейді.
Мал суару үшін рұқсат керек пе?
Егер шаруа немесе мал өсіруші шалғай жайылымдарды пайдаланып, мал суару үшін құдық, ұңғыма немесе тоғанда су жинау қажет болса, арнайы су пайдалану рұқсатын алу талап етілмейді.
Алайда бірнеше шарт бар: жайылым жергілікті мәслихат бекіткен жайылымдарды басқару жоспарына сәйкес ресми түрде шалғай жайылым ретінде белгіленуі тиіс, ал су жинайтын тоған көлемі 2 млн текше метрден аспауы керек.

3️⃣РҰҚСАТ АЛУ ҮШІН НЕ ҚАЖЕТ?
ҚР Су кодексінің 45-бабының 4-8-тармақтары

Рұқсат беру мемлекетке су ресурстарының ұқыпты, тиімді және қауіпсіз пайдаланылатынына кепілдік беру үшін қажет. Рұқсаттың берілуі су пайдаланушының жұмысқа нақты дайын екенін және барлық талапқа сәйкес келетінін білдіреді.
Ең алдымен өтініш берушінің сорғысы, ұңғымасы, су алу торабы немесе басқа техникалық құрылғысы болуы тиіс. Бұл нысандар заңды негізде меншігінде немесе пайдалану құқығында болуы қажет. Әрбір нысанға техникалық паспорт, пайдалану қағидалары, ал қауіпті гидротехникалық құрылыстарға қосымша қауіпсіздік декларациясы қажет.

4️⃣Міндетті түрде қанша су алынғанын немесе төгілгенін тіркейтін есептегіштер мен өлшеу құралдары болуы тиіс. Бұл құралдар мемлекеттік өлшем бірлігін қамтамасыз ету жүйесінің тізілімінде тіркеліп, ресми тексерістен өткен болуы керек.
Бұдан бөлек, су пайдаланушы су ресурстарын пайдалану бойынша өндірістік бақылау жүргізуге, су тұтыну мен су бұрудың келісілген нормаларына ие болуға міндетті.
Егер су шаруашылық-ауыз су қажеттілігі үшін алынатын болса, онда жерүсті және/немесе жерасты суын алу кезінде халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы нормативтік құқықтық актілерге сәйкестігі туралы санитариялық-эпидемиологиялық қорытынды болуы керек, сондай-ақ ауыз су алатын құрылыстардың санитариялық қорғау аймақтары қарастырылуы тиіс. Бұл ауыз судың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қажет.
Ал тазартылған ағын суды төгетіндер үшін қосымша I және II санаттағы объектілерге - экологиялық рұқсат, III санаттағы объектілерге қоршаған ортаға әсер туралы декларация қажет болады.

5️⃣Егер су өзеннен немесе басқа жерүсті су объектісінен алынатын болса, су алу құрылғысында міндетті түрде балықты қорғау және/немесе балық өткізу құрылғысы болуы тиіс. Бұл балық қорына зиян келтірмеу үшін қажет.
Егер жерасты суын алу көлемі тәулігіне 50 текше метрден асса, жерасты су қоры бекітілген болуы керек. Ал көлемі тәулігіне 1000 текше метрден асқан жағдайда қосымша, жерасты суына мониторинг жүргізу бағдарламасы, су алу жобасы болуы қажет. Бұл құжаттар жер қойнауын зерттеу жөніндегі уәкілетті органмен келісілуі тиіс.
Жаңа Су кодексі су объектілерін сарқылудан қорғау және су үнемдеуді негізгі қағидаттардың бірі ретінде бекітті.

Сондықтан 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап рұқсат алу үшін су шығынын азайту, озық қолжетімді технологияларды енгізу жөніндегі (кемінде бес жылдық) жоспар ұсынылуы қажет. Бұл талап суды жерүсті су объектісінен тікелей, су алмай пайдаланатындарға немесе озық технологияларды толық енгізіп, өндірістік емес су шығынын қысқартқан су пайдаланушыларға қолданылмайды. Сонымен қатар сұралатын су көлемі белгілі бір санаттағы су пайдаланушылар үшін белгіленген су пайдалану лимитінен аспауы тиіс. Мысалы, белгілі бір су шаруашылығы учаскесінде ауыл шаруашылығы өндірушілеріне нақты лимит белгіленсе, барлық рұқсат сол лимит шегінде берілуі керек.

6️⃣ӨТІНІШ ҚАЛАЙ БЕРІЛЕДІ ЖӘНЕ ҚАНША УАҚЫТ ҚАРАЛАДЫ?
ҚР Су кодексінің 92 және 46-бабтары

Өтініш бассейндік су инспекциясына беріледі. Өтінішпен бірге барлық рұқсат талаптарының орындалғанын растайтын құжаттар қоса тапсырылады. Суға қажетті көлемді өтініш беруші су тұтыну және су бұрудың үлестік нормалары негізінде өзі есептейді. Ал бассейндік инспекция сұралған көлемді қолданыстағы су пайдалану лимиттерімен салыстырады.
Құжаттардың толық пакеті тапсырылған күннен бастап 10 жұмыс күнінен кешіктірілмей қаралады.
Рұқсат қандай мерзімге беріледі?
Стандартты мерзім - 5 жыл. Егер өтініш беруші қысқа мерзім сұраса, рұқсат сол мерзімге беріледі. Егер жерасты су қорының бекітілген мерзімі ертерек аяқталса, рұқсат мерзімі сонымен шектеледі. Ал жерасты суының баланстық қоры мүлде бекітілмесе, тәулігіне 1000 текше метрге дейінгі қажеттілік кезінде рұқсат 3 жылға беріледі. Бұл жағдайда пайдалану барысында міндетті түрде мониторингтік зерттеулер жүргізілуі тиіс.

7️⃣РҰҚСАТСЫЗ ЖҰМЫС ІСТЕСЕҢІЗ, ЖАУАПКЕРШІЛІККЕ ТАРТЫЛАСЫЗ
ӘҚБтК-нің 141-бабы
Арнайы су пайдалануды рұқсатсыз жүзеге асырғаны үшін ҚР ӘҚБтК-нің 141-бабына сәйкес айыппұл қарастырылған:
жеке тұлғаларға - 50 АЕК;
лауазымды тұлғалар мен шағын бизнеске - 100 АЕК;
орта бизнеске - 150 АЕК;
ірі бизнеске - 850 АЕК.
Жаңа Су кодексінің басты қағидаттарының бірі - су заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершіліктің бұлтартпастығы.

8️⃣АРНАЙЫ СУ ПАЙДАЛАНУ ҚҰҚЫҒЫН ШЕКТЕУ, ТОҚТАТА ТҰРУ ЖӘНЕ ТОҚТАТУ

ҚР Су кодексінің 48 және 49-баптары

Арнайы су пайдалануға берілген рұқсат шектеусіз құқық болып табылмайды. Су кодексінде көзделген жағдайларда арнайы су пайдалану құқығы шектелуі, тоқтатыла тұруы немесе толық тоқтатылуы мүмкін.

Мұндай шаралар келесі жағдайларда қолданылады:

🔹су тапшылығы туындағанда;
🔹су объектілерінің ластану немесе сарқылу қаупі болғанда;
🔹су объектілері мен экожүйелердің сақталуы үшін қажетті ең төменгі су деңгейін қамтамасыз ететін экологиялық ағынды сақтау қажет болғанда;
🔹халықтың өмірі мен денсаулығына, қоршаған ортаға немесе су объектілеріне қауіп төнген жағдайда;
🔹су пайдаланушы заңнама талаптарын немесе рұқсатта белгіленген шарттарды бұзған кезде.

Осындай жағдайларда уәкілетті орган арнайы су пайдалану құқығын шектеуге, оның ішінде рұқсат етілген су пайдалану көлемін қысқартуға немесе су алуға уақытша шектеу енгізуге құқылы. Бұл ретте халықты ауыз сумен қамтамасыз ету жағдайының нашарлауына жол берілмейді.

Су заңнамасының талаптары немесе су пайдалану шарттары бұзылған жағдайда рұқсаттың қолданылуы тоқтатыла тұруы мүмкін. Егер анықталған бұзушылықтар жойылмаса, онда арнайы су пайдалану құқығы тоқтатылуы мүмкін.

Арнайы су пайдалану құқығын тоқтатуға негіз болатын жағдайларға, соның ішінде рұқсаттың қолданылу мерзімінің аяқталуы, су пайдаланушы қызметінің тоқтатылуы немесе су ресурстарының пайдаланылмауы жатады.

📆4 июня 2026 года, в 15:30 часов, состоится встреча Министра водных ресурсов и ирригации Нуржана Нуржигитова с жителями Атырауской области.

📍Место проведения: Атырауская область, Махамбетский район, село Махамбет, улица Ж. Жабаева, 4, Дом культуры «Өнерпаз».

⏱️Время начала: 4 июня, 15:30 часов.

📆2026 жылғы 4 маусымда сағат 15:30-да Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітовтің Атырау облысының тұрғындарымен кездесуі өтеді.

📍Өтетін орны: Атырау облысы, Махамбет ауданы, Махамбет ауылы, Ж. Жабаев көшесі, 4, «Өнерпаз» мәдениет үйі.

⏱️Басталу уақыты: 4 маусым, сағат 15:30.

💧✏️Балаларды қорғау күні Қызылорда облысындағы 55 пилоттық мектепте бастауыш сынып оқушыларына арналған су үнемдеу бойынша тәжірибелік тренингтер өткізілді. Сабақта оқушылар су ресурстарын тиімді пайдалану қағидаларымен танысып, тақырыптық тапсырмаларды орындады және су ресурстарының адам өмірі мен қоршаған орта үшін маңызын талқылады.

Іс-шарада суды тұтынуға жауапкершілікпен қарау мәдениетін қалыптастыруға ерекше назар аударылды. Оқушылар нақты мысалдар арқылы күнделікті өмірдегі қарапайым әрекеттердің суды үнемдеуге және қоршаған ортаны қорғауға қалай көмектесетінін білді.

➖➖➖➖➖➖➖➖➖

💧✏️В День защиты детей на базе 55 пилотных школ Кызылординской области прошли практические тренинги по водосбережению для учащихся младших классов. В ходе занятий дети ознакомились с принципами эффективного использования водных ресурсов, выполнили тематические задания и обсудили важность воды для человека и окружающей среды.

Особое внимание было уделено формированию ответственного отношения к потреблению воды. Школьники смогли на конкретных примерах узнать, как простые повседневные действия помогают беречь воду и заботиться об окружающей среде.

⚜️🇰🇿🇺🇳💦Су ресурстары және ирригация министрлігі мен БҰҰ университеті Қазақстанда ғылыми ұйымның хабын ашу мәселесін талқылады

Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов БҰҰ университетінің Су, қоршаған орта және денсаулық институтының (UNU-INWEH) директоры Каве Маданимен кездесті.

Кездесуде тараптар су саясаты мен су дипломатиясы салаларындағы ынтымақтастықты дамыту мәселелерін, сондай-ақ Тараз қаласындағы Қазақ ұлттық су шаруашылығы және ирригация университеті базасында UNU-INWEH хабын ашу мүмкіндігін талқылады.

Сонымен қатар су саласын цифрландыру және биыл желтоқсан айында өтетін БҰҰ-ның Су ресурстары жөніндегі конференциясына дайындық мәселелері қаралды. Кездесу қорытындысы бойынша Нұржан Нұржігітов профессор Каве Маданиді Қазақ ұлттық су шаруашылығы және ирригация университетінің Халықаралық консультативтік кеңесінің құрамына кіруге шақырды.

🗣️«Мемлекет басшысы су шаруашылығы саласының кадрлық және ғылыми әлеуетін арттыру міндетін қойды. Осы бағытта кешенді жұмыстар жүргізіліп жатыр. Халықаралық тәжірибені зерделеуге және шетелдік серіктестерімізбен бірлескен білім беру бағдарламаларын әзірлеуге ерекше көңіл бөлініп отыр. Қазақстанда БҰҰ университетінің хабын ашу осы бағыттағы маңызды қадамдардың бірі болуы мүмкін», - деді Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов.

💦Специалисты филиала РГП «Казводхоз» по области Жетісу приняли участие в семинарах по повышению квалификации, организованных Казахским научно-исследовательским институтом водного хозяйства. В ходе семинаров были рассмотрены актуальные вопросы цифровизации водного хозяйства, внедрения современных водосберегающих технологий и повышения эффективности отрасли. По итогам курсов 30 специалистов получили специальные сертификаты.

💦«Қазсушар» РМК-ның Жетісу облыстық филиалының мамандары Қазақ су шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты ұйымдастырған біліктілікті арттыру семинарларына қатысты. Семинарларда су шаруашылығын цифрландыру, заманауи су үнемдеу технологияларын енгізу және саланың тиімділігін арттыру мәселелері талқыланды. Оқу курстарының қорытындысы бойынша 30 маманға арнайы сертификаттар табысталды.