Управление образования акимата Жамбылской области

Рекомендации для специалистов
по работе с различными категориями детей

Алгоритмы действий специалистов образовательных учреждений (учитель, воспитатель, школьный психолог, классный руководитель, социльный педагог, школьный инспектор):
1. Работники образовательного учреждения должны обращать внимание на следующие особенности в поведении ребенка, которые могут свидетельствовать о жестоком обращении или насилии по отношении к нему:
психическое и физическое развитие ребенка не соответствует его возрасту;
неухоженность, неопрятность;
апатичность или, наоборот, агрессивность ребенка;
изменчивое поведение: переход от спокойного состояния к внезапному возбуждению (такое поведение часто является причиной нарушения контактов с другими детьми);
проблемы с обучением в связи с плохой концентрацией внимания;
повторяющиеся жалобы на недомогание (головную боль, боли в животе и др.);
враждебность или чувство страха по отношению к отцу или матери;
сильная реакция испуга или отвращения в связи с физической близостью определенного взрослого;
судорожное реагирование на поднятую руку, вздрагивание при неожиданном приближении взрослого, резких движениях (ребенок сжимается, как бы боясь удара);
стремление к одобрению, ласке любого взрослого, гипертрофированная забота обо всем и обо всех;
демонстрация «взрослого» поведения, интерес к вопросам секса;
обвинение ребенком родителей или опекуна в нанесении повреждений;
повышенная драчливость ребенка, агрессивность в играх и по отношению к другим детям (при играх в куклы дети младшего возраста озвучивают и воспроизводят действия родителей в игре);
прятанье в школе дневника, обманы, ложь, острые эмоциональные реакции при получении замечаний или плохих оценок, боязнь идти домой;
случаи энуреза, энкопреза у ребенка школьного возраста;
ребенок много времени проводит в семье знакомых, одноклассников, соседей, не стремиться домой после школы.
Особенности в поведении взрослых, которые, предположительно, могут проявлять жестокость по отношению к ребенку:
в беседе о ребенке родители проявляют настороженность или безразличие;
на жалобы по поводу поведения сына (дочери) в детском саду, в школе реагируют холодно либо очень бурно и эмоционально;
часто меняют детского участкового врача, переводят ребенка из одного дошкольного учреждения, школы в другое.
запрет родителей на осмотр ребенка в образовательном учреждении;
необъяснимая отсрочка в обращении родителя и ребенка за медицинской помощью;
противоречия в беседе о ребенке, семье, увлечениях ребенка, совместном времяпрепровождении;
объяснения о состоянии ребенка несовместимы с имеющимися проблемами, физическими травмами;
родители обвиняют ребенка в полученных повреждениях;
родители не знают друзей ребенка.
2. Работник образовательного учреждения должен предпринять следующие меры, если подозревает родителей (или законных представителей), а также работников образовательного учреждения, в жестоком обращении с ребенком.
2.1. Необходимо завоевать доверие несовершеннолетнего, наблюдать за его поведением, а замеченные отклонения желательно заносить в специальный дневник.
2.2. В случае получения оснований полагать, что с несовершеннолетним жестоко обращаются, не должным образом воспитывают, применяют насильственные формы воздействия, психически угнетают, проявляют безразличие к ребенку и т. д., необходимо осуществить выход в семью ребенка (изучить условия проживания несовершеннолетнего, установить контакты с семьей, побеседовать с родителями (или законными представителями), близкими родственниками, высказать свою озабоченность его поведением в образовательном учреждении).
2.3. При жестоком обращении организовать осмотр ребенка медицинским работником (при отсутствии - другим специалистом учреждения), зафиксировать (запротоколировать) следы побоев и других форм физического насилия. Принять меры, с учетом возраста ребенка, к оказанию медицинской помощи ребенку (при необходимости), обеспечению безопасности ребенка, вплоть до отобрания его из семьи, в соответствии с законодательством (передача ребенка другому родителю (родственнику), временное помещение ребенка в больницу, вызов социальной службы экстренного реагирования).
3. При выявлении случая жестокого обращения с ребенком со стороны родителя (или законного представителя), работника образовательного учреждения, необходимо:
немедленно сообщает (затем в течение часа в письменной форме излагает информацию) руководителю образовательного учреждения о выявленном случае жестокого обращения с ребенком;
руководитель образовательного учреждения незамедлительно сообщает по телефону (затем в течение дня направляет письменную информацию) о выявленном случае жестокого обращения с ребенком в правоохранительные органы и органы опеки и попечительства для проведения обследования условий жизни и воспитания ребенка;
педагогу, на которого возложены обязанности по организации работы, направленной на профилактику жестокого обращения, заполнить форму сведений о несовершеннолетних, пострадавших в результате насилия
4. В целях защиты прав и интересов несовершеннолетнего, пострадавшего от жестокого обращения, необходимо:
совместно с заинтересованными службами (медицинские работники, психологи, специалисты по социальной работе, педагоги) разработать план реабилитации несовершеннолетнего, пострадавшего от жестокого обращения (в течение двух рабочих дней с момента подтверждения факта жестокого обращения), включая работу с семьей несовершеннолетнего, пострадавшего от жестокого обращения;
непосредственно организовать проведение мероприятий в соответствии с планом реабилитации;
направить информацию в комиссию по делам несовершеннолетних и защите их прав по месту проживания ребенка и рассмотреть вопрос о привлечении виновных лиц к ответственности, в соответствии с действующим законодательством.
Алгоритм действий специалистов органов опеки и попечительства:
1. С целью профилактики раннего выявления случаев жестокого обращения с несовершеннолетними, специалистами органов опеки и попечительства проводится работа с законными представителями несовершеннолетних, направленная на разъяснение:
признаков жестокого обращения с ребенком;
порядка действия в случае обнаружения признаков жестокого обращения с несовершеннолетними, в том числе медицинское освидетельствование несовершеннолетнего, незамедлительное (в тот же день) информирование органа опеки и попечительства по месту фактического нахождения несовершеннолетнего о случае жестокого обращения с несовершеннолетним.
2. После получения информации о случаях жестокого обращения с несовершеннолетним:
2.1. Незамедлительное (в тот же день) проведение органом опеки и попечительства оценки выявленного случая жестокого обращения:
имел ли место факт жестокого обращения;
необходима ли несовершеннолетнему помощь узких специалистов (медицинские работники, психологи);
возможно ли дальнейшее пребывание несовершеннолетнего в семье.
2.2. При непосредственной угрозе жизни ребенка или его здоровью – принимают меры к немедленному отобранию ребенка у законных представителей, при этом:
незамедлительно уведомляют прокурора;
обеспечивают временное устройство ребенка;
в течение семи дней после вынесения акта об отобрании ребенка обращаться в суд с иском о лишении родителей родительских прав или об ограничении их родительских прав.
Алгоритм действий сотрудников учреждений здравоохранения (медицинский работник):
При общении и проведении клинического осмотра ребенка в присутствии его родителей следует оценить:
есть ли у ребенка проявления физических повреждений или повреждения половых органов;
есть ли у ребенка признаки недостаточного питания;
есть ли у ребенка пороки или признаки задержки развития ребенка;
проведена ли вакцинация ребенка в соответствии с его возрастом;
своевременно ли обращаются родители за медицинской помощью, выполняются ли рекомендации врача, назначенное лечение, обследование.
В дальнейшем следует проверить наличие признаков жестокого и пренебрежительного отношения к ребенку:
1. При проведении клинического осмотра ребенка, его кожных покровов, следует обращать внимание на наличие подозрительных физических повреждений или травм, повреждений половых органов, которые могли бы быть результатом сексуального насилия.
К ним относятся:
большое количество синяков, ссадин, царапин, кровоизлияний на теле;
черепно-мозговые травмы;
переломы на различных стадиях заживления;
повреждения в области лица, головы, шеи, груди;
выделение слизи, повреждения (шрамы) половых органов или заднего прохода;
шрамы особенно на внутренних поверхностях плеч и бедер, следы от ремня;
ожоги и переломы у детей, особенно, младше 1 года.
2. При разговоре с родителями складывается мнение, что родители не спешат обращаться за медицинской помощью в случае физического повреждения или дискомфорта у ребенка.
3. При подробном расспросе о характере повреждений ребенка, родители не могут четко объяснить причину их возникновения или объяснение не соответствует типу травмы, выделениям из половых органов.
4. При консультировании следует обращать внимание на признаки недостаточного ухода за ребенком, такие как:
игнорирование родителям заболеваний ребенка;
ребенку не проведены все необходимые прививки;
отмечается плохое состояние кожи, зубов, волос и ногтей;
ребенок длительное время находится без присмотра взрослых.
5. Во время проведения осмотра следует обращать внимание на особенности поведения ребенка:
сексуально окрашенное поведение;
агрессивная гиперактивность, гиперподвижность;
«замороженное» поведение; угнетение
ребенок избегает зрительного контакта с родителем.
6. Во время проведения консультации необходимо оценивать особенности поведения родителей/опекунов. Оцените, есть ли варианты «аномального» поведения, т.е. родители/опекуны:
равнодушные;
наказывающие;
обороняющиеся;
слишком озабочены состоянием и поведением ребенка;
с низким уровнем самооценки;
находящиеся в депрессии.
7. При консультировании и подробном разговоре с родителями необходимо установить наличие факторов риска насилия и жестокого обращения в семье:
признаки семейного насилия;
алкогольная, наркотическая зависимость родителей, близких родственников, иных лиц, проживающих в семье;
психические заболевания у ребенка и родителей (законных представителей);
социальная изоляция;
признаки безнадзорности ребенка.
По результатам осмотра ребенка и беседы с родителями (законными представителями, близкими родственниками) можно определить степень вероятности жестокого и пренебрежительного отношения к детям в семье.
8. В случае выявления явных признаков жестокого обращения с ребенком:
проводят медицинскую оценку состояния ребенка-жертвы жестокого обращения, зафиксировав данные в медицинской карте;
при жестокого обращения с ребенком представляют служебную записку руководителю учреждения здравоохранения о выявленном случае жестокого обращения с ребенком.
Руководитель учреждения здравоохранения немедленно (в письменной форме) направляет информацию о выявленном случае жестокого обращения с ребенком в правоохранительные органы, в органы опеки и попечительства и территориальную комиссию по делам несовершеннолетних и защите их прав;
принимают меры по госпитализации ребенка, подвергшегося насилию, обращаются в социальную службу экстренного реагирования;
направляют сведения по установленной форме территориальному администратору единого банка данных о несовершеннолетних и семьях, находящихся в социально опасном положении (органы социальной защиты населения);
отделение (службу) медико-социальной помощи детям учреждения здравоохранения организует санитарно - просветительскую работу с несовершеннолетним и семьей по месту жительства;
при выявлении единичных, незначительных случаев проявлений жестокого обращения с ребенком работник учреждения здравоохранения проводит беседу с родителями (законными представителями) ребенка о последствиях психологических травм, необходимости дополнительного медицинского обследования ребенка, о способах выхода из конфликтной ситуации, об адресах помощи семье в решении детско-родительских отношений. В карточке ребенка делаются соответствующие записи в установленном руководством учреждения здравоохранения порядке;
о выявленном случае сообщает руководителю учреждения образования (в случае с опекаемым ребенком в органы опеки и попечительства) письменно для постановки семьи и ребенка на контроль и наблюдения за ситуацией в семье и поведением ребенка;
при дальнейших контактах с ребенком рекомендуется расспрашивать ребенка и родителя (законного представителя) ребенка о развитии детско-родительских взаимоотношений. Обязательно осматривать ребенка на предмет наличия признаков телесных повреждений.
9. Работнику учреждения здравоохранения необходимо:
зафиксировать в карточке ребенка следы побоев и других форм физического насилия. Принять меры, с учетом возраста ребенка, к оказанию медицинской помощи ребенку (при необходимости), обеспечению безопасности ребенка, вплоть до отобрания его из семьи в соответствии с законодательством (передача ребенка другому родителю (родственнику), временное помещение ребенка в больницу, вызов социальной службы экстренного реагирования). В корректной форме сообщить родителям (законным представителям, близким родственникам) о принятом решении в отношении ребенка и обсудить варианты решения проблемы возвращения ребенка в семью.
Алгоритм действий специалистов комиссий по делам несовершеннолетних и защите их прав (далее - специалисты комиссий):
1. При поступлении информации от органов и учреждений системы профилактики, граждан, а также при самостоятельном выявлении факта жестокого обращения с детьми, насильственных действий в отношении детей, специалисты комиссий:
направляют соответствующее сообщение (в письменной форме) в органы внутренних дел и прокуратуру для принятия мер, установленных законодательством;
одновременно направляют поручение (в письменной форме) в органы опеки и попечительства, в учреждение образования, социальной защиты населения о принятии мер по обследованию условий воспитания, обучения и содержания несовершеннолетних;
готовят к рассмотрению на заседании комиссии материалы по итогам обследования жилищно-бытовых условий семьи, вносят предложения на заседании комиссии о внесении сведений о семье в единый банк данных о семьях и несовершеннолетних, находящихся в социально опасном положении, в случае подтверждения ее социально опасного положения, необходимых реабилитационных мероприятиях с семьей;
оказывают содействие в определении форм устройства несовершеннолетних, пострадавших от жестокого обращения и нуждающихся в помощи государства;
2. Готовят к рассмотрению на заседании поступившие материалы, связанные с ненадлежащим выполнением обязанностей по воспитанию, обучению и содержанию своих несовершеннолетних детей (материалы о лишении родительских прав, привлечение об административных правонарушениях, представления учреждений, предприятий, организаций).
3. Осуществляют ежеквартальный мониторинг эффективности мер, принимаемых на территории областного образования по предупреждению жестокого обращения с несовершеннолетними, оказанию помощи несовершеннолетним, подвергшимся насилию, а также эффективности межведомственного взаимодействия по оказанию помощи несовершеннолетнему, пострадавшему от жестокого обращения, семьям, находящимся в социально опасном положении.
Показателями согласованности действий субъектов являются:
1) количество ведомств, вовлеченных в индивидуально-профилактическую работу с несовершеннолетним и его семьей;
2) выполнение мероприятий, планируемых с семьей и несовершеннолетним, в рамках реабилитационной программы и решения комиссии;
3) эффективность индивидуальной профилактической работы с несовершеннолетним и его семьей, критерием которой является позитивные изменения в семье, свидетельствующие о выходе семьи из социально опасного положения.
Алгоритм действий сотрудников органов внутренних дел:
1. При поступлении информации от органов и учреждений системы профилактики, а также сообщений от граждан, представителей общественности, по факту жестокого обращения с ребенком, сотрудники органов внутренних дел (далее - ОВД), регистрируют данное сообщение в дежурной части территориального ОВД.
2. В течение сутки проводят предварительную проверку по заявлению (сообщению), с принятием соответствующего решения (прекратить в уголовного дела, возбудить уголовное дело), в случае подтверждения информации о совершенном преступлении, принятие мер по регистрации поступившей информации в Едином реестре досудебных расследований (далее – ЕРДР), в соответствии с требованием Правил, утвержденных приказом Генерального Прокурора Республики Казахстан от 19 сентября 2014 г. № 89.
3. Принимают меры по привлечению лиц, допустивших жестокое обращение с несовершеннолетними, к административной, уголовной ответственности, в соответствии с действующим законодательством.
4. В случае принятия решения о возбуждении уголовного дела по факту жестокого обращения, проводят работу по сбору необходимой информации от органов и учреждений системы профилактики, граждан, с целью подтверждения факта жестокого обращения, для приобщения к материалам уголовного дела.
5. При наличии обстоятельств, угрожающих жизни и здоровью детей, совместно с органами опеки и попечительства, принимают решения об отобрании ребенка из семьи.
6. При установлении обстоятельств асоциального образа жизни осуществляют постановку родителей на профилактический учет в ОВД и принятия других мер профилактического характера, в соответствии с действующим законодательством.
7. Проводят индивидуальную профилактическую работу с родителями, отрицательно влияющими на детей, и принимает меры к соблюдению прав и законных интересов детей, проживающих в семьях, находящихся в социально опасном положении в связи с жестоким обращением в отношении несовершеннолетних.
8. Участковый инспектор полиции подразделений по делам несовершеннолетних отслеживает ход предварительного расследования в случае возбуждения уголовного дела в связи с фактом жестокого обращения в отношении несовершеннолетнего.
9. О принятом решении по материалу (уголовному делу) по факту жестокого обращения с детьми в 3-х дневный срок информируют заинтересованные органы (структуры и граждан направивших сообщения).
10. Вносят сведения о семьях и несовершеннолетних, поставленных на учет в отдел внутренних дел, в Интегрированный банке данных о семьях и несовершеннолетних, оказавшихся в трудной жизненной ситуации.
Осуществление надзора за соблюдением законодательства о несовершеннолетних органами и учреждениями системы профилактики безнадзорности и правонарушений несовершеннолетних осуществляется прокуратурой в соответствии с законом «О прокуратуре Республики Казахстан».

«Әртүрлі санаттағы балалармен жұмыс істейтін
мамандарға арналған ұсынымдар

Білім беру мемекелері мамандарының іс-қимыл алгоритмі (мұғалім, тәрбиеші, мектеп психологы, сынып жетекші, әлеуметтік педагог, мектеп инспекторы):
1. Білім беру мекемесінің қызметкерлері баланың қатыгез немесе зорлық-зомбылық қарым-қатынасты білдіретін мынадай мінез ерекшеліктеріне аса назар аударуы қажет:
баланың психикалық және физикалық дамуы жасына сай емес;
күйсіздік, салдыр-салақтық;
селқостық немесе керісінше, баланың агрессияшылдығы;
құбылмалы мінез-құлық: жайбарақат күйден кенеттен қозуы (мұндей мінез-құлық басқа балалармен қарым-қатынастың бұзылу себебі болып табылады);
нашар зейін қойына байланысты оқуда проблемалардың болуы;
сырқаттануына жиі шағымдануы (бас аурыуы, ішінің ауруы және т.б..);
анасына немесе әкесіне қатысты өшпенділік немесе қорқыныш сезімі;
белгілі бір ересек адамның дене жақындығына байланысты жиіркенушілік немесе қатты қорқу сезімі;
көтерілген қол кезінде дірілдеген әрекет етуі, ересек адаамның тосыннан жақындағанынан, жылдам қозғалыс жасағанынан қалтырауы (бала соққыдан қорқып, жиырылады);
кез-келген ересек адамның мақұлдауына, мейіріміне, барлығына және бәріне қалыптан тыс қамқорлыққа ұмтылу;
«ересек адамның» мінез-құлқын көрсету, жыныстық қатынас мәселелеріне қызығушылық;
бала зақым келген жағдайда ата-анасын немесе қамқоршысын кінәләуі;
басқа да балаларға және ойындарға қатысты баланың жоғары төбелескіштігі, агрессивтігі (кішкентай жастағы балалар қуыршақ ойындарында ата-анасының іс-әрекеттерін дыбыстайды және қалпына келтіреді;
мектепте күнделікті тығып қою, алдау, өтірік, ескерту немесе нашар бағалар алған кезде өткір эмоционалдық әрекет ету немесе үйге баруға қорқу;
мектеп жасындағы балада шыжың,үлкен дәретінің тоқтамау жағдайы;
бала көп уақытын таныстардың, сыныптастарының, көршілерінің отбасында өткізеді, мектептен кейін үйіне баруға ұмтылмайды.
Балаға қатысты қатыгездік танытуы мүмкін ересектердің мінез-құлық ерекшеліктері:
бала туралы әңгімеде ата-аналар қырағы немесе немқұрайлылық танытады;
ұлының (қызының) балабақшадағы, мектептегі мінезі жөнінде шағымдар бойынша суық не өте қызу және эмоциялық жауап береді;
баланың учаскелік дәрігерін жиі ауыстырады, баланы бір мектепке дейінгі мекемеден және мектепті басқаға аударады;
білім беру ұйымдарында баланы тексеруге ата- ана қарсы;
балаға медициналық көмекке беруде ата-ананың өтінішті түсініксіз жағдайға байланысты кейінге қалдыруы;
отбасы, баланың қызығушылықтары, бірлесіп өткізген уақыт туралы әңгімеде қарама-қайшылықтар;
баланың жай-күйі, проблемалары мен жеке жарақаттары туралы үйлеспейтін түсініктемелер;
алған жарақаттары үшін ата-анасы баланы кінәләуі;
баланың достары туралы ата-анасы білмейді.
2. Білім беру мекемесінің қызметкері ата-анасының немесе заңды өкілдерінің), сондай-ақ білім беру қызметкерлерінің балаға қатысты қатігездігін байқаған кезде мынадай шаралар қолдануы тиіс.
2.1. Қажет кәмелетке толмағандардың сеніміне кіріп, оның мінез-құлқын бақылап, ал байқалған ауытқуларды мүмкіндігінше арнайы күнделік енгізу қажет.
2.2. Кәмелетке толмағандарды тиісті түрде тәрбиеленбегенін, қатігездікпен қарайтын, зорлық-зомбылық нысандары қолданатын, психикалық қысым көрсету, балаға немқұрайлық танытатын негіздер анықталған жағдайда баланың отбасына шығуды іске асыру қажет (кәмелетке толмағандардың тұру жағдайларын зерттеу, отбасымен байланыс орнату, , ата-аналармен (заңды өкілдерімен), жақын туыстарымен әңгімелесу, оның білім беру мекемесіндегі мінез-құлқынының алаңдаушылығы туралы айту).
2.3. Балаға қатігездікпен қараған жағдайда соққы іздерін жіне физикалық қысымның басқа түрлерін медициналық қызметкермен қарауды ұйымдастыру қажет (болмаған жағдайда – мекеменіңбасқа мамандарымен), тіркеу (хаттамаға енгізу). Баланың жасын ескере отырып, балаға (қажет болған жағдайда), медициналық көмек көрсету, баланың қауіпсіздікті қамтамасыз ету, оны заңнамаға сәйкес отбасынан айыру (баланы басқа ата-анаға (туысына), уақытша үй-жай бала ауруханаға шақыру, әлеуметтік шұғыл әрекет ету қызметі) шараларын қабылдау.
3. Ата-ананың (немесе заңды өкілі), білім беру мекемелері қызметкерлері тарапынан балаға қатігездікпен қарау жағдайы анықталған жағдайда:
балаға қатысты, қатыгез қарым-қатынас, анықталған жағдайда дереу білім беру мекемесінің басшысына жедел хабарлау (содан кейін 1 сағат ішінде ақпаратты жазбаша нысанда береді);
балаға қатігездікпен қарау жағдайы анықталған кезде баланың өмір сүру жағдайын және тәрбиелеуін зерделеу үшін құқық қорғау, қорғаншылық және қамқоршылық органдарына білім беру мекемесінің басшысы дереу телефон арқылы (содан кейін бір күн ішінде жібереді жазбаша ақпарат) хабарлау;
қатыгез қарым-қатынастың алдын алуға бағытталған жұмысты ұйымдастыру бойынша міндеттері жүктелген ұстаз зорлық-зомбылық салдарынан зардап шеккен кәмелетке толмағандар туралы мәліметтер нысанына толтыру қажет.
4. Қатігез қарым –қатынас салдарынан зардап шеккен кәмелетке толмағандардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау мақсатында:
мүдделі қызметтермен бірлесіп (мединалық қызметкерлер,психологтар, әлеуметтік қызмет бойынша мамандар,педагогтар) оған қатігез қарым –қатынас салдарынан зардап шеккен кәмелетке толмағандардың отбасын қоса отырып, қатігез қарым –қатынас салдарынан зардап шеккен кәмелетке толмағандарды оңалту жоспарын әзірлеу (ішінде сәттен бастап екі жұмыс фактісін растау қатыгез қарым-қатынас);
оңалту жоспарына сәйкес тікелей іс-шараларын ұйымдастырып өткізу;
тұрғылықты жері бойынша кәмелетке толмағандардың істері және олардың құқықтарын қорғау жөніндегі комиссияға ақпарат жолдау және қолданыстағы заңнамаға сәйкес баланың мәселесі бойынша қарастыру және кінәлі адамдарды жауапкершілікке тарту қажет.
Қорғаншылық және қамқоршылық органдарының мамандарының іс-қимыл алгоритмі
1. Ерте анықтау жағдайларының қатал кәмелетке толмағандарға қатысты қатігездік жағдайын ерте анықтау алдын алу мақсатында қорғаншылық және қамқоршылық органдары мамандары кәмелетке толмағандардың заңды өкілдерімен:
балаға қатысты қатігез қарым-қатынас белгілерін;
кәмелетке толмағанға қатысты қатыгездік қарым-қатынас белгілері анықталған жағдайда, оның ішінде кәмелетке толмағанды медициналық куәландыру, дереу (сол күні) хабарлау, қорғаншы және қамқоршы органның нақты тұрғылықты жері бойынша ақпараттандыру қажеттігін түсіндіруге бағытталған жұмыс жүргізеді.
2. Кәмелетке толмағанға қатысты қатыгездік қарым-қатынас жағдайы туралы ақпарат алғаннан кейін:
2.1. Дереу (сол күні) қорғаншы және қамқоршы орган қатігез қарым-қатынас анықталған жағдайды бағалау
қатігез қарым-қатынас фактісі орын алды ма;
кәмелетке толмағандарға тар шеңберлі мамандар көмегі қажет пе (медициналық қызметкерлер,психологтар)
кәмелетке толмағандардың отбасында одан әрі болуы мүмкін бе?.
2.2. Баланың өміріне немесе оның денсаулығына тікелей қатер төнген жағдайда-дереу баланың заңды өкілдерінен алып қою шараларын қабылдайды, бұл ретте
прокуратураны дереу ақпараттыру;
баланы уақытша орналастыруды қамтамасыз ету;
баланы алып қою туралы акт шығарудан кейін жеті күн ішінде ата-аналарды ата-ана құқықтарынан айыру немесе ата-ана құқықтарынан шектеу туралы сотқа арызбен жүгіну.
Денсаулық сақтау мекемелері мамандарының іс-қимыл алгоритмі (медициналық қызметкер):
Ата-анасының көзінше қарым-қатынас және баланы клиникалық қарап тексеру өткізу кезінде мынаны бағалау керек:
балада физикалық зақымдану немесе жыныс органдарының зақымдалуы біліне ме;
балада жеткіліксіз тамақтану белгілері бар ма;
балада дамуында тежеуі немесе ауытқыу бар ма;
жасы сәйкес балаға егу жүргізілді ме;
ата-анасы медициналық көмекке уақытылы жүгіне ме, дәрігер ұсынымдарын, берілген емдерді,зерттеуді орындай ма.
Одан әрі балаға қатысты қатігездік және немқұрайлылық белгілері барын тексеру қажет:
1. Балаға клиникалық тексеру жүргізу кезінде, оның тері қабаттарының күдікті физикалық зақымдануы немесе жарақаттануы, жыныстық зорлық-зомбылық болуынан жыныстық органдарының зақымдануы болуы мүмкіндігіне назар аудару қажет.
Оған мыналар жатады:
көгерген жері, жара, сызаттардың көп болуы, денесінде қан құйылуы;
бассүйек-ми жарақаттары;
сынықтардың әртүрлі сатыларында емделуі;
тұлға, бас, мойын, кеуде саласындағы зақымдану;
шырыштың бөлінуі, жыныс органдарының немесе анустың (тыртық) зақымдануы;
иық және жамбас әсіресе ішкі бетіне тыртық, белбеудің іздері;
1 жастан кіші балаларда күйіктер мен сынуы.
2. Ата-аналармен сөйлесу кезінде физикалық зақымдануы немесе жайсыздық болған жағдайда ата-аналар медициналық көмекке жүгінуге асықпайдығы жайлы пікір қалыптасады, жағдайда.
3. Баланың зақымдану сипаты туралы егжей-тегжейлі сұрастыру кезде ата-аналар олардың пайда болу себебін немесе жыныс органдарынан шығаруларға, жарақат түріне сәйкес емес түсініктемелер бере алмайды.
4. Кеңес берерде баланың жеткіліксіз күтімі белгілеріне назар аудару қажет:
ауру баланы ата-аналарының елемеуі;
балаға қажетті барлық егулер өткізілген жоқ;
тері, тіс,шаш және тырнақ жағдайының нашарлығы байқалады;
бала көп уақыт бойы ересек адамдардың қадалауынсыз қалған.
Тексеру кезінде баланың тәртібіне ерекше назар аудару қажет:
жыныстық мінез-құлық байқалуы;
агрессивтік жоғары белсенділік, жоғары шамшаңдық;
«қатқан» тәртіп; жабырқаңқылық
Бала ата-ананың көру жанасу қатынастан қашады.
6.Кеңестер жүргізу кезінде бағалау ата-аналарының/қамқоршыларының мінез-құлық ерекшеліктерін ескеру қажет.
Бағалаңыз, тәртібінде ауытқушылық бар ма, яғни ата-ана/қамқоршы:
немқұрайлық;
жазалаушы;
сақтанушы;
баланың жай-күйін және мінез-құлқын тым алаңдатады;
өзін-өзі бағалау деңгейі төмен;
депрессияда жүрген.
7. Кеңес беру және ата-аналармен егжей-тегжейлі әңгіме кезінде отбасында зорлық-зомбылық пен қатыгез қарым-қатынас тәуекел факторларының болуын анықтау қажет:
атбасылық зорлық зомбылықтың белгілері;
ата-анасының, жақын туыстарының, отбасында тұратын басқа да тұлғалардың алкоголдік, нашақорға тәуелдігі;
ата-ананың және баланың психикалық ауруы (заңды өкілдері);
әлеуметтік оқшаулау;
балның қадағалаусыздық белгілері.
Тексеру нәтижесі бойынша баланың және ата-аналармен әңгімелесу кезінде (заңды өкілдері, жақын туыстары) отбасында балаға қатыгез және немқұрайлы қарым-қатынасқа анықтауға ықтималдық дәрежесі болатынын анықтау
8. Балаға қатысты қатігез қарым-қатынас принциптерін анықтаған жағдайда:
қатыгез қарым-қатынастың құрбаны-баланың медициналық жай-күйін бағалап, медициналық картада белгілеп қойып деректер жүргізеді.
Баламен қатыгез қарым-қатынас анықталған жағдайда, басшысына, денсаулық сақтау мекемелеріне қызметтік жазба ұсынады.
Басшысы денсаулық сақтау мекемелеріне дереу (жазбаша нысанда) қатыгез қарым-қатынас анықталған жағдайда, құқық қорғау органдары, қорғаншы және қамқоршы органдар және кәмелетке толмағандардың істері және олардың құқықтарын қорғау туралы аумақтық комиссияға ақпаратты жолдайды;
зорлық-зомбылыққа ұшыраған баланы емдеуге жатқызу бойынша шаралар қабылдайды, әлеуметтік қызметіне жедел әрекет етуге жүгінеді;
әлеуметтік қауіпті жағдайда жүрген отбасы және кәмелетке толмағандар туралы бірыңғай деректер банкі аумақтық әкімшісі (халықты әлеуметтік қорғау органдары) белгіленген нысан бойынша мәліметтерді жібереді.
бөлімше (қызмет) медициналық-әлеуметтік көмек көрсету, денсаулық сақтау мекемелері кәмелетке толмағандар және отбасымен тұрғылықты жері бойынша санитариялық - ағарту жұмысын ұйымдастырады;
анықталған жағдайда бірлі-жарым, болмашы оқиғалардың көріністерін қатыгез қарым-қатынас, баламен қызметкері, денсаулық сақтау мекемелері, ата-аналармен (заңды өкілдерімен) баланың салдары туралы психологиялық жарақат жағдайда, қосымша медициналық тексеру баланың тәсілдері туралы шығу шиеленісті жағдай туралы әңгімелесулер өткізеді,
Карточкада баланың денсаулық сақтау мекеме басшыларымен белгіленген тәртіппен тиісті жазбалар жасалады;
анықталған жағдай туралы (асыранды баланың жағдайында қорғаншы және қамқоршы органдарға) отбасы мен баланы бақылауға және отбасы мен баланың мінез-құлқын жағдайын қадағалауға қою үшін білім беру мекемесінің басшысына жазбаша хабарлайды;
баламен одан арғы қарым-қатынаста баланың ата-анасының (заңды өкілінің) баланың дамуы және балалар мен ата-ана қарым-қатынас туралы сұрастыру ұсынылады. Баланың дене жарақаттары белгілерінің болуын міндетті түрде қарау қажет.
9. Денсаулық сақтау мекемесінің қызметкері:
баланы ұрып-соғу іздері және басқа да зорлық-зомбылық нысандарын карточкасында тіркеу;
баланың жасын ескере отырып, балаға медициналық көмек көрсетуге (қажет болған жағдайда), , баланы отбасынан алып қойғанға дейін заңнамасына сәйкес (баланы басқа ата-анаға (туысына), баланы уақытша ауруханаға орналастыру, әлеуметтік шұғыл әрекет ету қызметін шақыру) қауіпсіздікті қамтамасыз ету бойынша шаралар қабылдау қажет.
балаға қатысты қабылданған шешім туралы және баланың отбасына оралу проблемаларын шешу жолдарын ата-аналарға (заңды өкілдеріне, жақын туыстарына) сыпайы түрде хабарлауы тиіс.
Кәмелетке толмағандардың істері және олардың құқықтарын қорғау жөніндегі комиссияларының мамандарының іс-қимыл алгоритмі (бұдан әрі – комиссия мамандары):
1. Балаларға қатысты азаматтардың, профилактика жүйелері мекемелері және органдарынан келіп түскен ақпараттар, сондай-ақ балалармен қатыгездік қарым-қатынас, зорлық-зомбылық әрекеттерін өз бетінше анықталған жағдай фактілері, комиссия мамандары:
заңдарда белгіленген тәртіппен шаралар қабылдау үшін ішкі істер органдарына және прокуратураға тиісті хабарлама жібереді (жазбаша түрде);
кәмелетке толмағандардың жағдайларын тексеру тәрбиелеу, оқыту және ұстау, халықты әлеуметтік қорғау жөнінде шаралар қабылдау туралы қорғаншылық және қамқоршылық органдарына, білім беру мекемесі, бір мезгілде тапсырма (жазбаша нысанда) жібереді;
комиссия отырысында отбасының тұрғын үй-тұрмыстық жағдайларын зерттеу қорытындысы бойынша, отбасы және әлеуметтік қауіпті жағдайдағы кәмелетке толмағандардың бірыңғай деректер банкісіне отбасы туралы мәліметтерді енгізу туралы, оның әлеуметтік қауіпті қалпы, отбасына оңалту іс-шараларының қажеттігі расталған жағдайда қарау үшін комиссия отырысына ұсыныстар енгізеді.
2. Кәмелетке толмаған балаларды тәрбиелеу, оқыту мен күтіп-ұстау бойынша өздерінің міндеттерін тиісінше орындалуына байланысты келіп түскен материалдарды отырысында қарауға дайындайды (ата-ана құқықтарынан айыру, әкімшілік құқық бұзушылыққа тарту туралы ұсыну, мекемелер, кәсіпорындар, ұйымдар туралы материалдар)
3. Облыстық білім беру аумағында қатыгез қарым-қатынасты алдын алу бойынша кәмелетке толмағандармен, қатыгез қарым-қатынаста жүрген, зорлық-зомбылыққа ұшыраған кәмелетке толмағандарға көмек көрсету, сондай-ақ зардап шеккен кәмелетке толмағандарға, әлеуметтік қауіпті жағдайдағы отбасына көмек көрсету бойынша ведомствоаралық өзара іс-қимылдың, қабылданатын шаралардың тиімділігін тоқсан сайын мониторинглейді.
Субъектілердің іс-әрекеттерінің келісілген көрсеткіші:
1) кәмелетке толмағандар және оның отбасымен жеке-профилактикалық жұмысқа тартылған ведомстволардың саны;
2) отбасы және кәмелетке толмағандармен оңалту бағдарламасы және комиссияның шешімдері шеңберінде жоспарланған іс-шараларды орындау;
3) өлшемі болып табылады туралы әлеуметтік қауіпті отбасынан шыққанын куәландыратын отбасындағы оң өзгерістер критерийі болып табылатын кәмелетке толмағандарға және оның отбасымен жеке профилактикалық жұмыстың тиімділігі.
Ішкі істер органдары мамандарының іс-қимыл алгоритмі:
1. Органдарынан және профилактика жүйесі мекемелерінің, сондай-ақ азаматтардың, қоғамдық өкілдерінің дерегі баламена қатыгез қарым-қатынас бойынша ақпарат түскен кезде хабарларды ішкі істер органдарының қызметкерлері,осы хабарды аумақтық ішкі істер органдарының кезекші бөлімде тіркейді.
2. Тәулік ішінде өтініші (хабарламасы) бойынша тиісті шешім қабылдай отырып (тоқтату қылмыстық іс, қылмыстық іс қозғау), жасалған қылмыс туралы ақпарат расталған жағдайда, бойынша шаралар қабылдау, тіркеу келіп түскен ақпаратты тергеп-тексерулердің Бірыңғай тізілімінде (бұдан әрі – СДТБТ), талабына сәйкес Ережелерін, бекітілген Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 19 тамыз 2014 ж. № 89 бұйрық бойынша алдын ала тексеру жүргізеді.
3. Қолданыстағы заңнамаға сәйкес кәмелетке толмағандарға қатысты қатыгездікке жол берген адамдарды әкімшілік, қылмыстық жауапкершілікке тарту жөнінде шаралар қабылдайды.
4. Қатыгездік қарым-қатынас туралы қылмыстық іс қозғау фактісі бойынша қабылдаған шешім туралы, қажетті ақпарат жүйесінің органдары мен мекемелерінің алдын алу, азаматтардың фактісін растау мақсатында қатыгездік қарыс-қатынасты растау мақсатында, қылмыстық іс материалдарына қосып тігу жинау бойынша жұмыс жүргізеді.
5. Жағдай болған кезде, балалар өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін, қорғаншылық және қамқоршылық органдарымен бірлесіп баланы отбасынан алып қою туралы шешім қабылдайды.
6. Қолданыстағы заңнамаға сәйкес ата-анасының бейәлеуметтік өмір салты анықталған жағдайда ата-аналарын ІІО-ның профилактикалық есебіне қоюды және алдын алу сипатындағы басқа шараларды қабылдауды жүзеге асырады.
7. Жүргізеді, теріс әсер ететін балалардың ата-аналарымен жеке алдын алу жұмысын, әлеуметтік қауіпті жағдайда байланысты отбасында кәмелетке толмағандарға қатысты қатыгез қарым-қатынаста тұрған балалардың құқықтары мен заңды мүдделерінің сақталуы бойынша шаралар қабылдайды.
8. Учаскелік полиция инспекторы, кәмелетке толмағандарға қатысты қатыгез қарым-қатынас фактісіне байланысты қозғалған жағдайда, кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі бөлімшелерінің алдын-ала тергеу қылмыстық істерін қадағалайды.
9. Балалармен қатыгездік қарым-қатынас фактісі бойынша қабылданған шешім туралы материал жөнінде(қылмыстық іс) мүдделі органдарды 3 күн мерзімінде хабардар етеді (мүдделі органдар, құрылымдар және азаматтарды жіберген хабарлама).
10. Өмірдің қиын жағдайына тап болған отбасы және кәмелетке толмағандар туралы Біріктірілген деректер банкіне ішкі істер бөлімінде есепке қойылған отбасы және кәмелетке толмағандар туралы мәліметтер енгізеді.
Органдар мен профилактика мекемелері жүйесі кәмелетке толмағандар туралы заңнаманың сақталуын қадағалауды жүзеге асыру және кәмелетке толмағандардың қараусыздықтың алдын алу және құқық бұзушылығын Қазақстан Республикасы "Прокуратура туралы" Заңына сәйкес прокуратура жүзеге асырады.