Sri Lanka Jurists

විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්‍රාම වයස; නවෝත්පාදනය සහ ප්‍රතිපත්තිය

I. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය සන්දර්භය

අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය යනු ක්‍රියාකාරී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක අත්‍යවශ්‍ය අංගයකි. මෙය හඳුනා ගනිමින්, අපේ රටේ උත්තරීතර නීතිය වන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් අධිකරණවලට තම මහජන වගකීම පූර්ණ පිළිගැනීමක් සහිතව ඉටු කිරීමට හැකි පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා ප්‍රමාණවත් ප්‍රතිපාදන සලසා ඇත.

මෙම ආරක්ෂක ව්‍යුහයේ කොටසක් ලෙස, ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ සහ අභියාචනාධිකරණයේ විනිසුරුවරුන්ට ඔවුන්ගේ ධුර කාලය පිළිබඳ ස්ථාවර භාවයක් සහතික කර ඇත. [107(2) වගන්තිය] අනුව, ඔප්පු කරන ලද අනිසි හැසිරීමක් හෝ අබලතාවක් මත මිස, පාර්ලිමේන්තුවේ මුළු මන්ත්‍රී සංඛ්‍යාවෙන් බහුතරයකගේ එකඟතාවය සහිතව ජනාධිපතිවරයා විසින් කරනු ලබන නියෝගයකින් මිස ඔවුන්ව ධුරයෙන් ඉවත් කළ නොහැක. මෙම සහතිකය මුළු ධුර කාලය පුරාම පවතින බැවින්, විශ්‍රාම යන වයස නිශ්චිතවම අර්ථ දැක්විය යුතුය. ඒ අනුව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් [107(5) වගන්තිය], ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්‍රාම වයස අවුරුදු 65 ක් ලෙසද, අභියාචනාධිකරණ විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්‍රාම වයස අවුරුදු 63 ක් ලෙසද නියම කර ඇත.

II. ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා වූ යෝජනාව

ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ආරම්භයේ සිටම මෙම විධිවිධානය ක්‍රියාත්මක විය. එබැවින්, රජය විසින් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ සහ අභියාචනාධිකරණයේ විනිසුරුවරුන්ගේ සේවා කාලය වසර දෙකකින් දීර්ඝ කිරීමට යෝජනා කර ඇති බවට මාර්තු 13 වැනිදා ‘අනිද්දා’ පුවත්පතේ පළ වූ ප්‍රධාන පුවත කෙරෙහි සැලකිය යුතු මහජන උනන්දුවක් ඇති විය. මෙම යෝජනාව ඇත්ත වශයෙන්ම රජයේ ස්ථාවරය නිරූපණය කරන්නේ නම්, එය ප්‍රතිපත්තිමය වශයෙන් ගැටලුකාරී වන අතර බරපතල ප්‍රතිවිපාක ඇති කරයි. ඉහළම අධිකරණ පද්ධතිය පුරවැසියන් අතර මෙන්ම රජය සහ මහජනතාව අතර යුක්තිය පසිඳලීමට බැඳී සිටී. අධිකරණය මෙම කාර්යයට එළඹෙන පරම වාස්තවිකත්වය සහ අපක්ෂපාතීත්වය පිළිබඳව මහජන මනසෙහි අංශු මාත්‍රයක හෝ සැකයක් ඇති නොවීම යුක්තිය පසිඳලීමේ පාලනයේ අත්‍යවශ්‍ය මූලධර්මයකි.

මෙම පුවත්පත් වාර්තාව සත්‍ය නම්, යෝජනා වී ඇත්තේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය සහ අභියාචනාධිකරණය යන විශේෂ අධිකරණ දෙකක විනිසුරුවරුන්ට පමණක් ඔවුන්ගේ සේවා කාලය දීර්ඝ කිරීමේ ස්වරූපයෙන් සැලකිය යුතු ප්‍රතිලාභයක් හෝ වාසියක් ලබා දීමයි. මෙවැනි පියවරක් යුක්තිය පසිඳලීමේ ක්‍රියාවලියට හිතකරද යන්න ප්‍රශ්නගත වේ.

III. පාලන ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ සලකා බැලීම්

මෙහිදී අනතුරේ පවතින්නේ යුක්තියේ කුළුණක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇති මූලධර්මයකි. ලෝඩ් හෙවර්ට් (Lord Hewart) ගේ ප්‍රකට ප්‍රකාශයකට අනුව: "යුක්තිය ඉටු කිරීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ; යුක්තිය ඉටු වන බව පැහැදිලිවම පෙනෙන්නට තිබිය යුතුය." පක්ෂග්‍රාහී බවක් පෙනෙන්නට තිබීම පවා අධිකරණ ක්‍රියාදාමයක වලංගුභාවයට හානි කරයි. අධිකරණය කෙරෙහි පවතින නොසැලෙන මහජන විශ්වාසය මෙහි ප්‍රධාන සාධකයයි. බාර් එසෝසියේෂන් (නීතිඥ සංගමය) නිවැරදිව ප්‍රකාශ කර ඇති පරිදි, "අධිකරණයේ අධිකාරී බලය රඳා පවතින්නේ ජනතාව ඒ කෙරෙහි තබා ඇති විශ්වාසය මත වන අතර, එය පවත්වා ගත හැක්කේ දෘශ්‍යමාන ලෙස සාධාරණ ආකාරයකින් යුක්තිය පසිඳලන විට පමණි."

IV. ප්‍රායෝගික බාධා

මෙම යෝජනාවේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ලංකාවේ විවිධ මට්ටම්වල ක්‍රියාත්මක වන සියලුම විනිසුරුවරුන් අතරින්, අනෙකුත් සියලුම විනිසුරුවරුන් බැහැර කරමින් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ සහ අභියාචනාධිකරණයේ විනිසුරුවරුන් පමණක් ප්‍රතිලාභීන් ලෙස තෝරා ගනු ලැබේ. මෙහි නොවැළැක්විය හැකි ප්‍රතිඵලයක් වන්නේ මහාධිකරණ, දිසා අධිකරණ සහ මහේස්ත්‍රාත් විනිසුරුවරුන්ගේ උසස්වීම් මාර්ගවලට බරපතල බාධා ඇති වීමයි.

එසේම, රාජ්‍ය සේවා ව්‍යුහයන් සාධාරණ සහ ඵලදායී වීමට නම්, සේවා කොන්දේසි සම්බන්ධයෙන් වෙනස්කම් නොකිරීමේ මූලධර්ම මත පදනම් විය යුතුය. ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරයෙකුගේ විශ්‍රාම වයස විශ්වවිද්‍යාල මහාචාර්යවරුන්ට සමානව (අවුරුදු 65) පවතී. පොදු රාජ්‍ය සේවකයින් සාමාන්‍යයෙන් අවුරුදු 60 දී විශ්‍රාම යති. මහාධිකරණ විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්‍රාම වයස අවුරුදු 61 කි. යුක්ති සහගත හේතුවක් නොමැතිව අධිකරණ නිලධාරීන්ට පමණක් සීමා වූ තාවකාලික ප්‍රතිපත්තියක් සැකසීමට උත්සාහ කළහොත්, අනෙකුත් රාජ්‍ය සේවා මගින් සාධාරණ මැසිවිලි නැගීමට ඉඩ ඇත. තවද, මෙම ගැටලුව පිළිබඳව අවසානයේ තීරණය ගැනීමට සිදු වන්නේ ද මෙහි සෘජු ප්‍රතිලාභීන් වන ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයටම වීම තවත් අර්බුදකාරී තත්ත්වයකි.

V. කෑලි වශයෙන් සංශෝධනය කිරීම හෝ සමස්ත ප්‍රවේශයක්?

මෙවැනි නවෝත්පාදනයක් අපේක්ෂා කරන්නේ නම්, දැනට පවතින ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට මෙවැනි හදිසි සංශෝධනයක් ගෙන එනවාට වඩා, රජය පොරොන්දු වී ඇති නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ කොටසක් ලෙස මෙය සලකා බැලීම යෝග්‍ය නොවන්නේද?

The Prosecutor on the Bench: Is the Higher Judiciary Becoming an Extension of the State?

The symbolic blindfold of Justice is intended to ensure impartiality, yet in Sri Lanka’s higher judiciary, that blindfold is increasingly being woven from the cloth of the Attorney General’s Department. A concerning trend of "departmentalizing" the Supreme Court and the Court of Appeal has taken root, where the bench is increasingly populated by career prosecutors. This shift does more than just alter the composition of the courts; it threatens the very essence of the separation of powers. When the prosecutor becomes the judge, the citizen enters the courtroom with one hand tied behind their back.

The "Statist" Temperament: A Change of Robes, Not a Heart

The transition from the Attorney General’s (AG) Department to the Apex Bench is often a mere change of robes, but rarely a change of heart. A prosecutor’s career is defined by the "Executive Mindset"—a professional life spent defending state actions, justifying arrests, and seeking convictions.

When these individuals are elevated to the Supreme Court or Court of Appeal, they carry with them a subconscious "presumption of regularity" toward the State. In Fundamental Rights (FR) and Writ applications—cases where a lone citizen is literally suing the might of the Republic—this statist bias is lethal. A judge trained to think like the State is naturally inclined to prioritize "administrative efficiency" or "national security" over the nuanced liberties of the individual.

The Marginalization of the Trenches

While the "Official Bar" (the AG’s Dept) enjoys a fast-track to the robes of the higher judiciary, the career judges of the Judicial Service are being systematically overlooked. These are the men and women who have spent decades in the "trenches" of Magistrate and District Courts. They possess a mastery of the rules of evidence and a seasoned judicial demeanor that can only be forged through years of presiding over trials.
By bypassing these career judges in favor of AG officials who have never balanced the scales of a trial court, the State has created a demoralizing glass ceiling. This begs a dangerous question: if the highest seats are reserved for the "State’s Lawyers," what incentive remains for the brightest legal minds to enter the minor judiciary?

The Structural Conflict: The AG as an Executive Limb

The structural flaw is glaring. In Sri Lanka, the Attorney General is the Chief Legal Advisor to the Cabinet—a literal limb of the Executive. Under the current recruitment trend, we face a bizarre conflict of interest: an officer may be drafting a controversial law or defending a police brutality case today, only to sit on a bench months later to determine that very law's constitutionality.
This practice flies in the face of the Latimer House Principles, which mandate that judicial appointments must be independent of executive influence to maintain public confidence. When the bench looks like a retirement home for the State’s loyalists, the appearance of bias becomes as damaging as bias itself.

A Critique of "Judicial Self-Restraint"

The result of this statist influx is a growing culture of extreme "Judicial Self-Restraint." We see a higher judiciary that is increasingly hesitant to pull the Executive’s reins. The interpretation of Fundamental Rights is narrowing, as the bench becomes more sympathetic to the difficulties of the Governor than the rights of the Governed. The Court should be the "sentinel on the qui vive" (the watchful guardian), not a silent partner to the administration.

The Path Forward: Breaking the Monopoly

To restore the integrity of the Apex Courts, the recruitment policy must be overhauled by the Constitutional Council. We must move away from patronage and toward a transparent, merit-based system that ensures a healthy pluralism of thought.

• A Fixed Quota System: Establish a clear ratio for appointments between Career Judges, the Official Bar (AG’s Dept), and the Unofficial (Private) Bar.

• Transparent Criteria: The Constitutional Council should adopt a points-based system that values judicial experience and trial-court expertise over departmental seniority.

Judicial independence is not merely about freedom from bribery; it is about freedom from an ideological marriage to the Executive. Until the "AG-to-Bench" pipeline is regulated, the citizen’s cry for justice will continue to be muffled by the very institution designed to hear it. Bar Association of Sri Lanka

විනිසුරු අසුනේ අභිචෝදකයා: ඉහළ අධිකරණය රජයේම දිගුවක් වෙමින් පවතින්නේද?

යුක්තියේ සංකේතය වන ඇස් බැඳි පිළිරුවෙන් අපේක්ෂා කරන්නේ අපක්ෂපාතීත්වය වුවද, ශ්‍රී ලංකාවේ ඉහළ අධිකරණය තුළ එම ඇස් බඳින පටිය වඩ වඩාත් නිර්මාණය වෙමින් පවතින්නේ නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ රෙදි කඩකිනි. ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය සහ අභියාචනාධිකරණය "දෙපාර්තමේන්තුකරණයට" ලක්වීමේ භයානක ප්‍රවණතාවක් මුල් බැස ගෙන ඇති අතර, විනිසුරු මඩුල්ල වඩ වඩාත් වෘත්තීය අභිචෝදකයින්ගෙන් (Prosecutors) පිරී යමින් පවතී. මෙම වෙනස අධිකරණයේ සංයුතිය වෙනස් කරනවාට වඩා වැඩි යමක් කරයි; එය බලතල බෙදීමේ මූලධර්මයේ සාරයටම තර්ජනයක් එල්ල කරයි. අභිචෝදකයා විනිසුරුවරයා බවට පත් වූ විට, පුරවැසියා අධිකරණයට පිවිසෙන්නේ තම එක් අතක් පිටුපසට කර බැඳ දමා ඇති තත්ත්වයකිනි.

"රාජ්‍යවාදී" ස්වභාවය: සිවුරේ වෙනසක් මිස හදවතේ වෙනසක් නොවේ

නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ සිට ඉහළම අධිකරණ පීඨය දක්වා සිදුවන සංක්‍රමණය බොහෝ විට හුදු සිවුරේ වෙනසක් පමණක් වන අතර, හදවතේ වෙනසක් සිදුවන්නේ කලාතුරකිනි. අභිචෝදකයෙකුගේ වෘත්තීය ජීවිතය අර්ථ දැක්වෙන්නේ "විධායක මානසිකත්වය" (Executive Mindset) මතය—එනම් රජයේ ක්‍රියාවන් ආරක්ෂා කිරීම, අත්අඩංගුවට ගැනීම් සාධාරණීකරණය කිරීම සහ දඬුවම් ලබා දීම සඳහා කැප වූ වෘත්තීය ජීවිතයකි.

මෙම පුද්ගලයින් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට හෝ අභියාචනාධිකරණයට උසස් කරන විට, ඔවුන් රජය කෙරෙහි පවතින අවිඥානික "නිවැරදිභාවයේ පූර්ව නිගමනය" (Presumption of regularity) තමන් සමඟ රැගෙන එයි. මූලික අයිතිවාසිකම් (FR) සහ රිට් (Writ) පෙත්සම් වැනි—හුදකලා පුරවැසියෙකු වචනයේ පරිසමාප්ත අර්ථයෙන්ම සමස්ත රාජ්‍ය බලයට එරෙහිව නඩු පවරන අවස්ථාවලදී—මෙම රාජ්‍යවාදී පක්ෂපාතීත්වය මාරාන්තික විය හැකිය. රජයක් මෙන් සිතීමට පුහුණු වූ විනිසුරුවරයෙකු, පුද්ගල නිදහසට වඩා "පරිපාලන කාර්යක්ෂමතාව" හෝ "ජාතික ආරක්ෂාව" කෙරෙහි ප්‍රමුඛතාවය දීමට සහජයෙන්ම පෙළඹේ.

සැබෑ අත්දැකීම් සහිත විනිසුරුවන් කොන් කිරීම

නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ නිලධාරීන්ට ඉහළ අධිකරණයට පිවිසීමට "කෙටි මාවතක්" හිමිව තිබියදී, අධිකරණ සේවයේ වෘත්තීය විනිසුරුවරුන් ක්‍රමානුකූලව නොසලකා හරිනු ලැබේ. මොවුන් මහේස්ත්‍රාත් සහ දිසා අධිකරණවල වසර ගණනාවක් ජනතාවගේ ප්‍රායෝගික ගැටලු සමඟ කටයුතු කළ පුද්ගලයන්ය. සාක්ෂි නීතිය පිළිබඳ මනා නිපුණතාවයක් සහ වසර ගණනාවක නඩු විභාග මෙහෙයවීමෙන් ලබාගත් පරිණත අධිකරණ විනයක් ඔවුන් සතුය.

නඩු විභාගයක තරාදිය සමබරව තබා ගැනීමේ අත්දැකීමක් නොමැති නීතිපති දෙපාර්තමේන්තු නිලධාරීන් වෙනුවෙන් මෙම වෘත්තීය විනිසුරුවරුන් මඟ හැරීම හරහා රජය විසින් අධිකරණ පද්ධතිය තුළ බලාපොරොත්තු සුන් කරවන සුළු පවුරක් නිර්මාණය කර ඇත. මෙහිදී භයානක ප්‍රශ්නයක් පැන නගී: ඉහළම තනතුරු "රජයේ නීතිඥයින්" සඳහා වෙන් කර ඇත්නම්, දක්ෂතම නීතිවේදීන්ට පහළ අධිකරණ සේවයට ඇතුළු වීමට පවතින අභිප්‍රේරණය කුමක්ද?

ව්‍යුහාත්මක ගැටුම: නීතිපතිවරයා විධායකයේම අවයවයක් ලෙස

මෙහි පවතින ව්‍යුහාත්මක දෝෂය ඉතා පැහැදිලිය. ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිපතිවරයා යනු කැබිනට් මණ්ඩලයේ ප්‍රධාන නීති උපදේශකයාය—එනම් ඔහු විධායකයේම සැබෑ අවයවයකි. වත්මන් බඳවා ගැනීමේ ප්‍රවණතාවය යටතේ, අපි විකාර සහගත උත්ප්‍රාසයකට මුහුණ දී සිටිමු: අද දින මතභේදාත්මක නීතියක් කෙටුම්පත් කරන හෝ පොලිස් ම්ලේච්ඡත්වයක් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින නිලධාරියෙකු, මාස කිහිපයකට පසු එම නීතියේම ව්‍යවස්ථාපිත භාවය තීරණය කිරීමට විනිසුරු අසුනේ වාඩි විය හැකිය.
මෙම ක්‍රියාපටිපාටිය, මහජන විශ්වාසය රැක ගැනීම සඳහා අධිකරණ පත්වීම් විධායක බලපෑමෙන් ස්වාධීන විය යුතු බවට අවධාරණය කරන ලැටිමර් හවුස් (Latimer House) මූලධර්මවලට සපුරා පටහැනි වේ. විනිසුරු මඩුල්ල රජයේ හිතවතුන්ගේ විශ්‍රාමික නිවහනක් ලෙස පෙනෙන්නට පටන් ගත් විට, පක්ෂපාතීත්වයේ "පෙනුම" පවා පක්ෂපාතීත්වය තරමටම හානිකර වේ.

"අධිකරණ ස්වයං-සංයමය" පිළිබඳ විවේචනයක්

මෙම රාජ්‍යවාදී ගලා ඒමේ ප්‍රතිඵලය වන්නේ අතිශය "අධිකරණ ස්වයං-සංයමයක" (Judicial Self-Restraint) සංස්කෘතියක් වර්ධනය වීමයි. විධායකයේ අත්තනෝමතික ක්‍රියා පාලනය කිරීමට මැලි වන ඉහළ අධිකරණයක් අපට වර්තමානයේ දැකගත හැකිය. පාලිතයාගේ අයිතිවාසිකම්වලට වඩා පාලකයාගේ දුෂ්කරතා කෙරෙහි විනිසුරු මඩුල්ල වඩාත් අනුකම්පාව දක්වන බැවින්, මූලික අයිතිවාසිකම් අර්ථ නිරූපණය කිරීමේ පරාසය පටු වෙමින් පවතී. අධිකරණය යනු පරිපාලනයේ නිහඬ හවුල්කරුවෙකු නොව, අවදියෙන් සිටින මුරකරුවෙකු (Sentinel on the qui vive) විය යුතුය.

ඉදිරි මාවත: ඒකාධිකාරය බිඳ දැමීම

ඉහළ අධිකරණවල ගෞරවය නැවත ඇති කිරීම සඳහා, ව්‍යවස්ථාදායක සභාව විසින් බඳවා ගැනීමේ ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රතිසංස්කරණය කළ යුතුය. අප පක්ෂග්‍රාහීත්වයෙන් මිදී, මතවාදී විවිධත්වය සහතික කරන විනිවිද පෙනෙන, කුසලතාව පදනම් කරගත් පද්ධතියක් කරා ගමන් කළ යුතුය.

• ස්ථාවර කෝටා ක්‍රමයක්: වෘත්තීය විනිසුරුවරුන්, නිල නීතිඥ මණ්ඩලය (නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව) සහ නිල නොවන (පෞද්ගලික) නීතිඥ මණ්ඩලය අතර පත්වීම් සඳහා පැහැදිලි අනුපාතයක් ස්ථාපිත කිරීම.

• විනිවිද පෙනෙන නිර්ණායක: ව්‍යවස්ථාදායක සභාව විසින් දෙපාර්තමේන්තු ජ්‍යෙෂ්ඨත්වයට වඩා අධිකරණ අත්දැකීම් සහ නඩු විභාග පිළිබඳ ප්‍රවීණතාව අගය කරන ලකුණු පදනම් කරගත් ක්‍රමයක් අනුගමනය කළ යුතුය.
අධිකරණ ස්වාධීනත්වය යනු හුදෙක් අල්ලසෙන් නිදහස් වීම පමණක් නොවේ; එය විධායකය සමඟ පවතින මතවාදී විවාහයෙන් නිදහස් වීමයි. නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ සිට විනිසුරු අසුන දක්වා පවතින මෙම "නල මාර්ගය" නියාමනය කරන තෙක්, යුක්තිය වෙනුවෙන් පුරවැසියා නගන හඬ, එය ඇසීමට නිර්මාණය කර ඇති ආයතනය විසින්ම යටපත් කරනු ඇත.

The Supreme Court must remember that every “Refusal to Grant Leave” is not just a procedural order; it is a rejection of a sovereign citizen’s plea. To keep the marketplace of grievances healthy, the Court must return to being “Bold Spirits.” As Denning would argue, it is better for the Court to hear a difficult case and find no merit than to refuse to hear it and leave a potential injustice to fester. Bar Association of Sri Lanka

Is the Supreme Court Still a Marketplace of Sovereignty? - Dark Room In the classical tradition of jurisprudence, the Court is not merely a government department; it is the Marketplace of Grievances. It is the only forum where

The Supreme Court must remember that every “Refusal to Grant Leave” is not just a procedural order; it is a rejection of a sovereign citizen’s plea. To keep the marketplace of grievances healthy, the Court must return to being “Bold Spirits.” As Denning would argue, it is better for the Court to hear a difficult case and find no merit than to refuse to hear it and leave a potential injustice to fester.

The Gated Sanctuary: Is the Supreme Court Still a Marketplace of Sovereignty? - LankaeCast In the classical tradition of jurisprudence, the Court is not merely a government department; it is the Marketplace of Grievances. It is the only forum where

The Gated Sanctuary: Is the Supreme Court Still a Marketplace of Sovereignty?

In the classical tradition of jurisprudence, the Court is not merely a government department; it is the Marketplace of Grievances. It is the only forum where the "Sovereign"—the People—can trade their vulnerabilities for the currency of Justice. Yet, a chilling wind has swept through the corridors of Hulftsdorp. A new "jurisprudence of the threshold" has emerged, where the Leave to Appeal (LA) and Fundamental Rights (FR) applications are being met with mass-scale refusals at the gate.

If the Supreme Court continues to treat "Leave" as a weapon of docket-clearing rather than a filter for justice, it risks transforming from a sanctuary of rights into a mausoleum of silenced pleas.

I. The Usurpation of Sovereignty

Under Article 3 of the Sri Lankan Constitution, sovereignty is in the People and is inalienable. When a citizen files an FR application, they are not asking for a favor; they are exercising their sovereignty. By adopting an attitude of mass refusal at the "Leave to Proceed" stage, the Court is effectively staging a quiet coup against the citizen’s right to be heard. Jurisprudentially, "Leave" was intended to w**d out the frivolous, not to provide a shortcut for the Court to avoid complex, politically sensitive, or "inconvenient" litigation. To refuse leave without a reasoned order is to tell the Sovereign that their grievances are not worth the Court's time.

The Threshold of Exclusion: Devaluing the Currency of Justice

In the architecture of our legal system, the Supreme Court is not a court of "error correction" for every minor factual slip in a lower court; it is the architect of the Law itself. This distinction is maintained through the mechanism of Leave to Appeal (LA). However, what was intended as a filter for quality has become a wall of quantity.

I. The Orthodox Definition: What is a "Substantial Question of Law"?

Traditionally, the Supreme Court of Sri Lanka has defined a "substantial question of law" (the primary ground for granting leave) as one that possesses three distinct characteristics:

1. Debatability: The question must be "open to argument" and not one that is already settled by a clear line of authority.

2. Materiality: It must have a direct and material bearing on the rights of the parties.

3. Public Importance: It often transcends the immediate dispute to affect the general development of the law.

In the classical view, if a petitioner presents a point that is fairly arguable and has not been definitively put to rest by a Full Bench, the Court is obligated to grant leave. The purpose is to allow the "sovereign" to ventilate a grievance that the existing law has not yet adequately resolved.

II. The Deviation: The Rise of "Threshold Jurisprudence"

The "mass scale refusal" to grant leave observed recently marks a radical departure from this principle. We are witnessing a shift from Substantive Review to Threshold Rejection.

The Court has deviated in three critical ways:

• The Mini-Trial at the Gate: Instead of asking "Is there an arguable point of law?", the Court is increasingly asking "Does the petitioner deserve to win?" at the very first hearing. By deciding the ultimate merit of the case during a brief "support" session, the Court denies the parties the right to a full hearing, written submissions, and the rigorous scrutiny that a final appeal deserves.

• The Silence of Refusal: Jurisprudential transparency requires that a "Court of Record" gives reasons. The current trend of issuing one-line orders—"Leave is Refused"—without identifying why a question is not "substantial," creates a black hole in our legal history. It turns the "Marketplace of Grievances" into a "Black Market of Discretion."

• The Erosion of the "Fit for Review" Standard: Beyond questions of law, the Court has the power to grant leave if a matter is simply "fit for review"—a safety valve for gross injustice. By ignoring this broader mandate in favor of mass dismissals, the Court is signaling that "administrative efficiency" (clearing the docket) has superseded the "ends of justice."

IV. The "Appalling Vista" of Judicial Silence

The current trend suggests an "appalling vista" (to use Denning’s famous phrase)—a future where the Supreme Court is no longer the "Sentinel on the Qui Vive" but a mere "Gatekeeper of the Status Quo."

A Supreme Court that refuses to hear its people is a Court that has lost its way. It forgets that its power does not come from the silk robes or the high bench, but from the trust of the man on the street. When that man is turned away at the door, time and time again, he stops looking to the law for solutions. And that is when the social contract truly unravels.

IThe Denning Warning: The "Appalling Vista" of a Closed Court

Lord Denning’s philosophy was rooted in the idea that the court must be the Sentinel. In Gouriet v Union of Post Office Workers, he reminded us that if the law is to be respected, it must be accessible.

"If the gates of the court are closed to the citizen, the law becomes a dead letter. A judge who refuses to hear a case because it is difficult or numerous is a judge who has forgotten that his power is a trust from the People." By curtailing new actions through mass refusals, the SL Supreme Court is creating what Denning feared: an "Appalling Vista" where the public loses faith in the legal system as a peaceful resolver of conflict. When the "Marketplace of Grievances" is closed to the sovereign citizens, they do not stop having grievances—they simply stop bringing them to the Court.

Restoring the Social Contract

The Supreme Court must recognize that every time it grants leave, it is not "adding to its workload"—it is validating the sovereignty of the citizen. The current "threshold jurisprudence" is a devaluation of the constitutional currency. To restore the marketplace, the Court must return to the "Bold Spirit" of Denning: it must be willing to open the door, hear the argument, and let justice be seen to be done, rather than strangling the plea at the threshold.

The Jurisprudential Verdict

The "Mass Refusal" of leave is not an administrative efficiency; it is a constitutional withdrawal. The Supreme Court must once again become the "Bold Spirit" that Denning championed. It must reopen the marketplace of grievances and remember that its primary duty is not to finish its calendar, but to dispense justice to the Sovereign from whom its very power is derived.

The Recent Trend: From "Sentinel" to "Gatekeeper"

Historically, the Sri Lankan Supreme Court was seen as the "sentinel on the qui vive" (the watchful guardian). However, the recent attitude adopted in 2024–2026 reflects a troubling "jurisprudence of avoidance."

• Mass Refusal of FRs: Fundamental Rights are the heart of the Constitution. By refusing leave at the threshold, the Court assumes a "pre-trial" certainty that often ignores the nuanced violations of state power.

• The LA Bottleneck: Leave to Appeal is intended to ensure only cases with a "substantial question of law" proceed. However, when this is used as a tool for "docket clearing," the Provincial High Courts and the Court of Appeal effectively become the final arbiters, despite the Supreme Court’s constitutional role as the final court of record.

Conclusion

The Supreme Court must remember that every "Refusal to Grant Leave" is not just a procedural order; it is a rejection of a sovereign citizen's plea. To keep the marketplace of grievances healthy, the Court must return to being "Bold Spirits." As Denning would argue, it is better for the Court to hear a difficult case and find no merit than to refuse to hear it and leave a potential injustice to fester.