Sarath Peiris

ලෝකයේ ප්‍රධාන රටවල් අත​රේ යන දිගු දුර ගුවන් ගමන් ගොඩක් වෙලාවට රෑ මැදියමේ දාලා තියෙන්නේ ඇයි කියලා ඔයා කවදාහරි කල්පනා කරලා තියෙනවද? ✈️

නිව්යෝර්ක් ඉඳන් ලන්ඩන් වලට යන Flight එකක් ගත්තොත්, ඒ හැම එකක්ම වගේ පිටත් වෙන්නේ හවස 6 ත් 11 ත් අතර. කොළඹ සහ සිඩ්නි අතරත් ගුවන් ගමන් තියෙන්නෙත් මහ රෑට. මේක නිකන්ම අහඹු දෙයක් නෙවෙයි! 🌙

ගුවන් ගමන් ටිකට් එකක් අතට ගත්තම "ඇයි මට මහ රෑ 12 ට Flight එක දාලා තියෙන්නේ?" කියලා ඔයාටත් හිතෙන්න ඇති. ඒත් මේක පිටිපස්සේ මිනිස් සිරුරේ ජීව විද්‍යාව, භෞතික විද්‍යාව, ආර්ථික විද්‍යාව සහ ලෝකයේ කාලගුණික රටාවන් කියන මේ හැමදේම එකට බැඳිලා තියෙන පුදුමාකාර කතාවක් තියෙනවා. අපි බලමු ලෝකයේ දැවැන්තම Airlines තමන්ගේ දිගුදුර ගුවන් ගමන් පුළුවන් තරම් රෑටම දාන්න ඇත්තම හේතුව මොකක්ද කියලා. 🌍💺

අපි මුලින්ම අපේ ශරීරයෙන්ම පටන් ගමු. අපේ ඇඟ වැඩ කරන්නේ "Circadian rhythm" කියන ස්වභාවික ඔරලෝසුවකට අනුව. මේකෙන් තමයි අපිට නිදාගන්න ඕනේ වෙලාව, අවදිවෙන්න ඕනේ වෙලාව තීරණය කරන්නේ. ගුවන් සමාගම් මේක හොඳටම දන්නවා. සාමාන්‍යයෙන් රෑ 10 ත් පාන්දර 6 ත් අතර තමයි අපිට ස්වභාවිකවම නින්ද යන්නේ. 🧬😴

පැය 10ක් 15ක් වගේ අහසේ එකම තැනක වාඩිවෙලා ඉන්න එක මාරම කම්මැලි, විඩාව ගෙන දෙන දෙයක්. හැබැයි මේ ගමන රෑට යෙදුනොත් මගීන්ට ලේසියෙන්ම නිදාගන්න පුළුවන්. ඒකෙන් ගමනේ තියෙන පීඩනය ගොඩක් දුරට අඩුවෙනවා. අනික, Cabin crew එකටත් මේක ලොකු වාසියක්. මගීන් නිදාගත්තාම කෑම ඉල්ලනවා, ඇවිදිනවා අඩුයි. Cabin එක නිශ්ශබ්දයි. නවීන යානාවල ලයිට්ස් පවා හදලා තියෙන්නේ මගීන්ට මේ නින්ද ලබාගන්න උදව් වෙන විදිහට.

ඒ වගේ​ම පෘථිවිය කැරකෙන්නේ බටහිර ඉඳන් නැගෙනහිරට. ඔයා නැගෙනහිරට පියාසර කරනවා කියන්නේ ඔයා ඉර පායන දිශාවටයි යන්නේ. එතකොට කාලය වේගයෙන් ගෙවෙනවා වගේ දැනෙනවා. ⏱️✈️

හිතන්න ඔයා නිව්යෝර්ක් වලින් රෑ 10ට නැගලා ලන්ඩන් වලට යනවා කියලා. ඔයා ලන්ඩන් වලට බහිද්දී එහේ වෙලාව උදේ 10යි. හැබැයි ඇත්තටම ඔයා අහසේ ගතකරලා තියෙන්නේ පැය 7යි! මේ විදිහට රෑට ගමන් කරලා උදේට ගමනාන්තයට බහින එකෙන් ඔයාගේ Jet lag එක ගොඩක් දුරට අඩු කරගන්න පුළුවන්. දවල්ට ගියා නම් ඔයා බහින්නේ රෑ වෙලා, හැබැයි ඔයාගේ ඇඟට ඒක දවල් වගේ දැනෙන නිසා එදා රෑට ඔයාට නින්ද යන්නේ නෑ.

ඒ වගේ​ම ගුවන් යානයක් කියන්නේ ඩොලර් මිලියන 300කට වඩා වටින දැවැන්ත ආයෝජනයක්. ගුවන් සේවා ක්ෂේත්‍රයේ තියෙන රන් රීතියක් තමයි "Aircraft only make money whilst they're flying" (ගුවන් යානා සල්ලි හොයන්නේ ඒවා අහසේ තියෙද්දී විතරයි) කියන එක. ගුවන් යානයක් පොළොවේ නවත්වලා තියෙන හැම තත්පරයක්ම Airline එකකට පාඩුවක්. ඒ මදිවට විශාල Parking බිලක් ගෙවන්නත් වෙනවා. 💸🛩️

රෑට දිගුදුර ෆ්ලයිට් එකක් ගියාම, ඒ යානය උදේ පාන්දර ගමනාන්තයට ළඟා වෙනවා. ඊටපස්සේ දවල් කාලය ඇතුළත ඒ යානයට පුළුවන් තවත් කෙටි ගමන් කිහිපයක් ගිහින් එන්න. උදාහරණයක් විදිහට ලන්ඩන් ඉඳන් සිංගප්පූරුවට රෑ එන Boeing 777 යානයක​ට, දවල් කාලයේදී සිඩ්නි වලට ගිහින් එන්න පුළුවන්. මේ විදිහට Aircraft utilization (යානා භාවිතය) උපරිම කරගන්න එක Airlines වල ලාභය තීරණය කරන ප්‍රධානම සාධකයක්.

​මේ Dubai, Singapore, එංගලන්ත​යේ Heathrow වගේ ලොකු Airports නිකන්ම ගුවන් තොටුපළවල් නෙවෙයි. ඒවා ලෝකයම යා කරන දැවැන්ත Connecting Hubs. රෑට පිටත් වෙන යානා ගොඩක් වෙලාවට මේ Hubs වලට ළඟා වෙන්නේ උදේ පාන්දර 6 ත් 9 ත් අතර. මේ වෙලාවට තමයි ලෝකේ වටෙන්ම එන යානා එකතු වෙලා අලුත් ගමන් පටන් ගන්නේ. මේකට කියන්නේ "Arrival and Departure Banks" කියලා. 🌐🔄

ඔයා රෑ 10ට ඇමරිකා​වේ ලොස් ඇන්ජලීස් වලින් නැගලා උදේ 6ට ජපාන​යේ ටෝකියෝ වලට බැස්සාම, උදේ 8 වෙද්දී තවත් Flight එකක නැගලා බැංකොක් යන්න පුළුවන්. Airlines සල්ලි හොයන්නේ එක ගමනකින් නෙවෙයි, මේ වගේ Connecting flights වලින්. දවල් ගිහින් ඔයා හවස 5ට බැස්සා නම්, ඔයාට ඊළඟ Connection flight එක අල්ලගන්න බැරුව රෑට හෝටලේක​ට ලොකු ගාණක් දීලා Layover එකක් දාන්න වෙනවා. එහෙම වුණොත් මගීන් වෙන Airline එකක් තෝරගන්නවා. ඒ නිසයි 2016 දී Ryanair සමාගම පවා ලන්ඩන් Heathrow වල උදේ පාන්දර Slot එකක් (යානයක් ගොඩබස්සන්න තියෙන කාල සීමාව) වෙනුවෙන් ඩොලර් මිලියන 75ක් වගේ අතිවිශාල ගාණක් ගෙව්වේ! 🏢🏙️

ඒ විතරක් නෙවෙයි මේක තමයි සොබාදහමේ තියෙන මැජික් එක. අඩි 30,000 කට වඩා ඉහළින් ලෝකය වටා හමන අධිවේගී සුළං ප්‍රවාහයක් තියෙනවා, ඒකට කියන්නේ 'Jet stream' කියලා. මේ සුළඟ හමන්නේ බටහිර ඉඳන් නැගෙනහිරට. සමහර දවස් වලට මේකේ වේගය පැයට හැතැප්ම 200 කට වඩා වැඩියි. 🌬️✈️

නැගෙනහිරට (උදාහරණයක් විදිහට ඇමරිකාවේ ඉඳන් යුරෝපයට) යන රෑ ගුවන් ගමන් වලට මේ Tailwind (පසුපසින් එන සුළඟ) එක නිසා ලොකු තල්ලුවක් ලැබෙනවා. මේකෙන් ගමනට යන වෙලාව පැයකින් විතර අඩුවෙනවා වගේම, Airlines වලට ඩොලර් දස දහස් ගණනක ඉන්ධන ඉතිරි වෙනවා. ගුවන් සේවා වියදම් වලින් 30% - 40% ක්ම යන්නේ ඉන්ධන වලට නිසා මේක මාරම ලාභයක්. බටහිරට යද්දී මේ සුළඟින් බාධා (Headwinds) එන නිසා ඒ ගමන් ගොඩක් වෙලාවට දවල්ට යොදාගන්න Airlines වගබලා ගන්නවා.

අපි හිතමු Airline එකකට ඕනේ කියලා පාන්දර 2ට ලන්ඩන් වලට යානයක් ගොඩබස්සන්න. ඒත් ඒක කරන්න බෑ! යුරෝපයේ සහ ඕස්ට්‍රේලියාවේ ගොඩක් ප්‍රධාන Airports වල (Heathrow, Frankfurt, Sydney වගේ) රෑ 11.30 ඉඳන් පාන්දර 6 වෙනකම් ගුවන් යානා ගොඩබෑම සහ පිටත්වීම තහනම් කරලා තියෙනවා. මේකට කියන්නේ "Night Curfews" කියලා. 🤫🛑

ගුවන් තොටුපළ අවට ජීවත් වෙන මිනිස්සුන්ගේ නින්දට බාධා වෙන නිසයි මේ නීතිය දාලා තියෙන්නේ. මේ නීතිය කැඩුවොත් Airline එකට ලොකු දඩ කන්න වෙනවා විතරක් නෙවෙයි, සමහර වෙලාවට යානයට ගොඩබස්සන්න නොදී වෙනත් රටකට හරවලා යවනවා. ඒ නිසා අනිවාර්යයෙන්ම Flights Schedule කරන්න ඕනේ පාන්දර 6න් පස්සේ ලෑන්ඩ් කරන්න පුළුවන් විදිහට. ඒ වෙනුවෙන් තමයි ගමන ආරම්භ කරන රටෙන් රෑ 10ට 11ට වගේ යානා පිටත් වෙන්නේ.

ඒ ව​ගේ​ම විශේෂයෙන්ම ව්‍යාපාරිකයන් රෑ ගමන් වලට ගොඩක් කැමතියි. ඒගොල්ලන්ට පුළුවන් රෑ Flight එකේ හොඳට නිදාගෙන, උදේට ගමනාන්තයට බැහැලා කෙලින්ම Meeting එකකට යන්න. ඒකෙන් එයාලගේ වැඩ කරන දවසක් ඉතුරු වෙනවා. Business Class සහ First Class ටිකට් වලට ලොකු ගාණක් ගෙවලා Flat-beds (ඇඳන් විදිහට දිගාරින්න පුළුවන් සීට්ස්) වල යන්න මිනිස්සු කැමති මේ නිසයි. 💼🏨

සාමාන්‍ය සංචාරකයින්ටත් මේක ලොකු වාසියක්. මොකද රෑ Flight එකේ යද්දී හෝටලේකට ගෙවන්න ඕනේ රැයක් ඉතුරු වෙනවා වගේම, පහුවදා උදේම තමන්ගේ නිවාඩුව පටන් ගන්නත් පුළුවන්. දවල් ගියා නම් සම්පූර්ණ දවසක්ම ගුවන් යානය ඇතුළේ නාස්ති වෙනවා නේද? 🏖️🍹

අපි නිදාගෙන හිටියට අහසේ විතරක් නෙවෙයි, පොළොවෙත් රෑට වැඩ ලේසියි. රෑට Airports වල තදබදය අඩුයි. ගුවන් පථයේ රස්තියාදු වෙන්න ඕනේ නෑ. Air traffic control එකටත් ලොකු පීඩනයක් නැති නිසා, යානාවලට කෙටිම මාර්ග පාවිච්චි කරන්න පුළුවන්. මේ ඔක්කොම එකතු වුණාම Airline එකට ත​ව ලොකු ලාභයක් ඉතුරු වෙනවා. 🌙📉

ඒ වගේම පාන්දර යානය ගොඩබැස්සුවාම, ඊළඟ ගමනට කලින් යානය පිරිසිදු කරන්න, තෙල් ගහන්න සහ නඩත්තු කටයුතු කරන්න කාර්ය මණ්ඩලයට හොඳට වෙලාව තියෙනවා.

ඉතින් ඊළඟ වතාවේ ඔයා රෑ, පාන්දරක ඔයාගේ බෝඩිං පාස් එක අතේ තියාගෙන, කට්ට කළුවරේ අහසට නගින්න ලෑස්ති වෙද්දී මතක තියාගන්න; ඔයා ඒ වෙලාවට යන්නේ නිකන්ම නිකන් Airline එකේ කැමැත්තට නෙවෙයි. 🌟

ඒක පිටිපස්සේ මිනිස් සිරුරේ ජීව විද්‍යාව, ලෝකයේ ආර්ථික විද්‍යාව, ගෝලීය කාලගුණ විද්‍යාව සහ සංකීර්ණ Airport logistics කියන මේ හැමදේම එකට බැඳිලා තියෙනවා. ලෝකයම නිදාගන්න වෙලාවට තමයි ගෝලීය ගුවන් සේවා කර්මාන්තය උපරිම කාර්යක්ෂමතාවයෙන් වැඩ කරන්නේ! 🌍✨

මේ ගැන ඔයා මොකද හිතන්නේ? ඔයා වැඩියෙන්ම ආස රෑට Flight එකේ යන්නද නැත්නම් දවල්ට යන්නද? ඔයාගේ අදහස පහළින් අනිවාර්යයෙන්ම Comment කරන්න. ඒ වගේම මේ අපූරු තොරතුරු ඔයාගේ යාළුවන්ටත් දැනගන්න අනිවාර්යයෙන්ම Share කරන්නත්, මේ ලිපියට Like එකක් දාන්නත් අමතක කරන්න එපා! 👍✈️