05/08/2026
Ya Ci Amanar Gani Fawehinmi, Ya Ci Amanar Abubakar Rimi, Ya Ci Amanar Gwagwarmayar Dimokuraɗiyya – To Wane Ne Uba Sani?
Daga Omotayo Kehinde
Lokacin da na sake karanta wani bincike da mujallar THEWEEK ta wallafa a shekarar 2007, sai na ji k**ar abin da ake ba da labari shi ne abin da ke faruwa a yau. Wannan ya sa na fahimci cewa Uba Sani tun farko haka yake.
Rigimar siyasa da ke tsakanin Gwamnan Jihar Kaduna, Uba Sani, da wanda ya gada, Malam Nasir El-Rufai, ta dauki hankalin 'yan Najeriya. Amma ga mutanen da s**a dade suna bibiyar tarihin siyasar Uba Sani, abin da ke faruwa yanzu ba wani sabon abu ba ne. Abin da magoya bayan El-Rufai ke kira cin amana daga hannun wanda s**a dauka almajirinsa ne, a zahiri maimaituwar abin da aka taba fallasa kusan shekaru ashirin da s**a gabata ne.
A shekarar 2007, mujallar THEWEEK ta wallafa wani bincike mai nauyi wanda ya kalubalanci hoton da Uba Sani ya gina na kansa a matsayin mai fafutukar kare hakkin dan Adam da dimokuraɗiyya. Binciken ya yi zargin cewa a lokacin mulkin Janar Sani Abacha, Uba Sani ya kasance mai ba jami'an tsaro bayanai a boye, yana tona asirin mutanen da yake nuna k**ar yana gwagwarmaya tare da su.
Saboda haka, ga wadanda s**a san wannan tarihin, ba abin mamaki ba ne cewa yau Uba Sani ya juya wa El-Rufai baya, mutumin da ya taka muhimmiyar rawa wajen daukaka shi a siyasa har ya zama Gwamnan Jihar Kaduna.
Shi kansa El-Rufai ya bayyana Uba Sani a matsayin mai cin amana. A wata hira da aka yi da shi a talabijin ya ce:
«"Shi yaro na ne, ni ne na horas da shi."»
Daga baya kuma ya kara da cewa:
«"Tun bayan na bar mulki ban taba kiran Uba Sani ba. Ko sau daya. Babu wata alaka a tsakaninmu."»
Har ila yau, lokacin da wani mai amfani da kafar sada zumunta mai suna Imran U Wakili ya wallafa hoton Uba Sani tare da rubuta "The face of a betrayer", El-Rufai ya mayar da martani da alamar dariya tare da cewa:
«"Ya ci amanar kansa, kuma ya rasa aboki."»
Ko da yake ya yi kokarin boye damuwarsa, kalamansa sun nuna irin radadin cin amanar da yake ji.
Rahoton THEWEEK na 2007 ya gabatar da wani hoto da ya sha bamban da yadda Uba Sani ke bayyana kansa a yau. A cewar rahoton, a watan Yunin 1994 jami'an tsaro sun samu damar juya shi zuwa mai ba su bayanai, inda yake sanar da su shirye-shiryen kungiyoyin masu fafutukar dimokuraɗiyya.
Rahoton ya yi ikirarin cewa bayanan da yake bayarwa sun taimaka wajen cafke masu fafutuka da dama, tare da kai samame gidaje da ofisoshin fitattun mutane irin su Dr. Beko Ransome-Kuti, Barrister Femi Falana, Chief Gani Fawehinmi, da Sylvester Odion-Akhaire.
Har ila yau, an ce bayanansa sun kai ga kai samame gidajen marigayi Col. Yohanna Madaki da Mallam Balarabe Musa. Rahoton ya ce bayan wasu jami'an SSS sun gargadi Madaki cewa Uba Sani ba dan gwagwarmaya ba ne, sai ya yanke duk wata alaka da shi.
An kuma ce Dr. Beko Ransome-Kuti da farko bai yarda da zargin ba, har sai da jami'an tsaro s**a kai farmaki gidansa suna dauke da bayanan sirri da shawarwarin tarukan Campaign for Democracy (CD). Wannan ne ya tabbatar masa cewa wani na tona musu asiri.
Rahoton ya kuma yi zargin cewa wasu 'yan jarida a Kaduna, ciki har da Henry Ugbolue na TheNews, sun fada hannun jami'an tsaro saboda bayanan da Uba Sani ya bayar. Haka kuma, an ce ana biyansa kudade kan duk bayanin da ya mika wa jami'an tsaro, musamman ta hanyar daraktan SSS na lokacin a Kaduna mai suna Gadzama.
Bugu da kari, binciken ya yi zargin cewa Uba Sani ya kasance yana bai wa marigayi Wada Nas bayanai game da ayyukan kungiyoyin kare hakkin dan Adam, har ya dogara da irin wadannan bayanai wajen gudanar da aikinsa a gwamnatin Abacha.
Rahoton ya ce daya daga cikin manyan abubuwan da s**a tada kura ya faru ne a shekarar 1997. A lokacin, Uba Sani ya nemi Col. Abubakar Umar ya taimaka masa da kudin tikitin jirgi domin halartar wani taro na masu fafutukar kare hakkin dan Adam a Ghana.
A cewar binciken, Col. Umar ya ba shi tikitin Ghana da South Africa cikin kyakkyawar niyya. Amma rahoton ya yi zargin cewa batun tafiyar South Africa dabara ce kawai ta karbar kudi, yayin da ainihin manufarsa ita ce zuwa Accra da na'urorin daukar sauti na sirri domin nadar duk abin da aka tattauna a taron. Daga baya kuma ya dawo Najeriya ya mika bayanan ga Wada Nas.
Rahoton ya ce wannan ya girgiza shugabannin gwagwarmayar dimokuraɗiyya bayan Wada Nas ya fito a gidan talabijin yana nuna takardu da bayanan sirrin taron da bai k**ata su fito fili ba. Har ma binciken ya yi zargin cewa a wasu lokuta Uba Sani kan kirkiri labaran karya domin ya mika wa jami'an gwamnati.
A yau, wannan shi ne mutumin da ke gabatar da kansa a matsayin gwarzon dimokuraɗiyya, yana amfani da kalaman hada kai da kyakkyawan shugabanci wajen kare matakan da yake dauka kan El-Rufai.
Rigimar da ake gani yanzu ta samo asali ne daga binciken da gwamnatin Uba Sani ta kaddamar kan gwamnatin El-Rufai, inda aka zarge shi da rashin amfani yadda ya k**ata da kudin da s**a kai kusan Naira biliyan 423, lamarin da ya kai ga tura bayanan zuwa hukumomin yaki da cin hanci domin gudanar da bincike.
Ga El-Rufai da magoya bayansa, wannan shi ne kololuwar cin amana, domin wanda ya daukaka ya yi amfani da karfin gwamnati wajen yakar wanda ya taimaka masa.
A wani lokaci, El-Rufai ya taba yin gargadi game da dabi'ar mulki, inda ya ambaci wata shawara da ya ce ya samu daga wani tsohon shugaban mulkin soja:
«"Ko da danka ne ya hau wannan kujera ta mulki, ranar farko zai gaishe ka a matsayin mahaifinsa. Ranar biyu zai zauna a kujerarsa. Amma ranar uku, idan ba ka gaishe shi da girmamawa ba, komai na iya faruwa. Wannan ita ce dabi'ar mulki."»
Marubucin ya ce k**ar dai Uba Sani ya dauki wannan darasi sosai, yana amfani da siyasa cikin salo irin wanda ake zargin ya yi amfani da shi tun zamanin Abacha.
Rahoton ya kuma tuna cewa Nigerian Probity Forum da shugaban Arewa Youth Consultative Forum, Mallam Shettima Yerima, sun taba zargi Uba Sani da irin wadannan abubuwa, yayin da tsohon gwamnan Kano, Alhaji Abubakar Rimi, ma ya taba yin barazanar fallasa wasu bayanai game da tarihinsa.
A cewar marubucin, wadannan mutane sun san abin da wasu ne kawai suke fara fahimta yanzu: cewa Uba Sani ba mutum ne da aka gina siyasar sa a kan aminci ba. Ya ce mutumin da ake zargi da cin amanar Gani Fawehinmi, Femi Falana, Beko Ransome-Kuti da sauran masu gwagwarmayar dimokuraɗiyya ba zai kasance mai biyayya ga wani uban gida na siyasa ba idan ya ga amfaninsa ya kare.
Marubucin ya ce abin takaicin shi ne El-Rufai ya fahimci wannan darasi ne bayan abin ya riga ya faru.
A yau kuma, in ji marubucin, Uba Sani ya fadada alakar siyasa zuwa wasu da s**a taba kasancewa abokan hamayyarsa, ciki har da tsohon Mataimakin Shugaban Kasa Namadi Sambo da tsohon Gwamnan Kaduna Ahmed Makarfi, yana kokarin nuna hoton siyasar hada kai, yayin da a lokaci guda yake amfani da ikon gwamnati kan tsohon jagoransa.
A karshe, marubucin ya ce martanin El-Rufai da ya hada da alamar dariya da kalaman "Ya ci amanar kansa kuma ya rasa aboki" ya nuna irin raunin zuciyar mutum da ya yi imanin ba zai taba fuskantar irin wannan cin amana ba.
A cewarsa, cin amanar da Uba Sani ya yi wa El-Rufai ba sabon lamari ba ne, illa ci gaba ne na abin da ake zargin ya fara tun zamanin gwamnatin Abacha.
Marubucin ya kammala da cewa binciken THEWEEK na shekarar 2007 ya kasance gargadi ne da aka yi watsi da shi. A cewarsa, rahoton ya yi zargin cewa Uba Sani ya yi amfani da matsayinsa a cikin gwagwarmayar kare hakkin dan Adam domin samun tagomashi daga gwamnatin da ake adawa da ita, lamarin da ya jawo k**a da tsare wasu masu fafutuka.
Saboda haka, a ra'ayin marubucin, abin da ya faru da El-Rufai ba abin mamaki ba ne, illa sak**akon dabi'ar mutum da yake ganin kullum fifikon ci gabansa ya fi biyayya, ka'ida da kuma alkawarin kare dimokuraɗiyya.
