Het Scheepvaartmuseum

Goudgeel zand, een blauwe lucht en zonnig licht. ☀ Een schilderij dat mooi kleurt bij deze warme dagen.

Katwijk had eind negentiende eeuw een grote aantrekkingskracht op schilders. François Carlebur (II) maakt dit zomerse tafereel van drie op het strand liggende Katwijkse bomschuiten rond 1890. Deze platbodemschepen zijn generaties lang het middelpunt geweest van het vissersleven aan deze kust. De schepen zonder kiel konden rechtstreeks op het zand ‘landen’ want kustplaatsen als Katwijk, Scheveningen en Zandvoort hadden destijds nog geen haven.

De bomschuiten werden na de visvangst door paarden het strand op getrokken. Daarna brachten vissersvrouwen de vangst in een rieten mand naar Leiden om daar op de markt of langs de deuren te verkopen.

Drie Katwijker bomschuiten op het strand, 1890, François Carlebur (II)

🌊 Vandaag vieren we met vrouwen die Tryntsje Nauta portretteerde in haar fotoserie De zee roept uit de collectie van het museum.

Fotograaf Tryntsje Nauta woonde wekenlang bij de studenten van het Maritiem Instituut Willem Barentsz op Terschelling. Ze portretteerde een nieuwe generatie zeelieden, vooral jonge mannen en een paar vrouwen die hun vertrouwde leven op de wal achter zich lieten voor een toekomst op zee. Allen in hetzelfde uniform, in identieke kamers op een eiland, uitkijkend over hun toekomstige werkveld.

Die vrouwen, nauwelijks twintig jaar oud en al klaar om het ruime sop te kiezen, zijn vandaag bijzonder relevant. Zij vertegenwoordigen een generatie die de maritieme sector langzaam maar zeker aan het veranderen is.

De foto’s uit de serie De zee roept vertellen een tijdloos verhaal over keuze, moed en identiteit én over vrouwen die de haven uitvaren.

Jolanda, De zee roept, 2011, Tryntsje Nauta
Wietske, De zee roept, 2011, Tryntsje Nauta

🌏☀ Draait de zon om de aarde, of de aarde om de zon?

In een tijd waarin dit nog ter discussie staat maakt cartograaf Joan Blaeu deze immense wereldkaart van 2 x 3 meter (1648). Hij lijkt zelfs een stapje verder te gaan door het universum te vangen op één plaat met uitbreidingen aan de randen.

Mensen dachten in die tijd dat de aarde het middelpunt van het heelal was en de hemellichamen rond de aarde draaiden. Blaeu was één van de eerste cartografen die daar op papier tegenin ging en zo het heersende wereldbeeld in twijfel trok door het Copernicaanse af te beelden.

Blaeu gaat verder dan het afbeelden van de aarde alleen. Aan de randen zie je links- en rechtsboven de sterrenkaarten van het noordelijk en zuidelijk halfrond. Bovenaan in het midden staan de planeten als klassieke goden gepersonifieerd. Helemaal onderaan staat een figuur waarin de aarde het middelpunt is met de planeten en uiteindelijk de sterrenhemel eromheen, wat het ‘oude’ wereldbeeld vertegenwoordigt.

Wandkaart van de wereld, uitgegeven ter gelegenheid van de Vrede van Münster, 1648, Joan Blaeu

☀ Wat is jouw favoriete plek aan de kust?

Ter ere van reddingbootdag maken we vandaag een fotorondje langs de KNRM-reddingstations op de Waddeneilanden. Door de duinen, op het strand en in de zee.

Deze foto’s zijn in 2023 gemaakt door fotograaf Jeroen Hofman in opdracht van de KNRM - Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij en Het Scheepvaartmuseum ter viering van het 200-jarig bestaan van de organisatie. In datzelfde jaar waren deze foto’s te zien in de tentoonstelling Redders op Zee, die de vrijwilligers van de KNRM in het zonnetje zette.

📷 KNRM lifeguardstation Vlieland bij Hotel Seeduyn, 2023-08-20
📷 KNRM paardenreddingboot die op Terschelling het hoge duin over wordt getrokken, met veel publiek. 2023-08-10
📷 KNRM voertuig op het strand bij De Cocksdorp, Texel, bij de steiger van waddenveerboot De Vriendschap. 2023-08-12
📷 Reddingboot Arie Visser bij het boothuis van KNRM reddingstation Terschelling West met de haven en veerboten op de achtergrond. 2023-08-11
📷De haven van Oudeschild, Texel tijdens de visserijdagen "het HavenVIStijn", met rondvaarten van KNRM. 2023-08-12
📷 De lancering van de KNRM paardenreddingboot Abraham Fock bij Hollum, Ameland, 2023-06-16
📷 Een oefensituatie tijdens een reddingoefening van de KNRM op Vlieland, 2023-07-10
Alle foto's Collectie Het Scheepvaartmuseum, Amsterdam © Jeroen Hofman

In 1857 zet de 23-jarige Amsterdammer Dirk de Graeff van Polsbroek voet aan wal op het Japanse eiland Dejima.

Dankzij drie bewaarde fotoalbums van De Graeff van Polsbroek uit die tijd kunnen we nu met beeldmateriaal terugkijken op een roerige periode uit de geschiedenis van Japan. De foto’s zijn gemaakt tijdens de bakumatsu, de periode waarin Japan in snel tempo transformeerde van feodale staat naar modern keizerrijk. De albums zijn belangrijk voor de cultuurgeschiedenis en een bron voor onderzoek naar de vroege fotografie in Japan. De Graeff fotografeert zelf niet, maar blijkt onmisbaar voor de meest invloedrijke buitenlandse fotograaf van dat moment: Felice Beato.

Bekijk de drie fotoalbums van de Graeff van Polsbroek naast het werk van hedendaags kunstenaar Anaïs Lopez in Ekō – Japan in twee beeldverhalen.

Groepsportret met Dirk de Graeff van Polsbroek, kanselier J.P. Metman en J. Bloem te midden een Japanse escorte, 1863, Felice Beato / Collectie Het Scheepvaartmuseum

Vanavond tijdens de Nationale Dodenherdenking vormen militairen, waaronder marinepersoneel, een erewacht. Marinepersoneel beschikt over een daags tenue als dit exemplaar dat zich in de collectie van het museum bevindt.

Het donkerblauwe marine-uniform bestaat sinds 1880 en werd gedragen door hoge officieren. Pas in de tweede helft van de 18e eeuw werd er voor scheepsbemanningen voor het eerst uniforme kledingvoorschriften ingevoerd, daarvoor droegen officieren gewoon burgerkledij aan boord. De kapitein ter zee draagt vier gouden strepen op de mouw met daarboven een krul. Hoe meer strepen, hoe hoger de rang.

Die regel geldt tot op de dag van vandaag. Het daags tenue dat marinepersoneel vanavond draagt, spreekt dus met twee eeuwen geschiedenis op de mouw.

Het voorjaar is in volle bloei en ook in het museum bloeit er van alles op. 🌸 Geniet in mei van de bruisende familie-activiteiten tijdens de meivakantie en het pinksterweekend tot een artist performance met Anaïs López voor de Jonge Compaenen waarin haar werk tot leven komt.

Tot snel in het museum!

Duik dieper in de wereld van het waterschip: het vissersschip dat is opgegraven op de polderbodem van Flevoland.

Dit scheepsmodel uit de collectie van het Rijksmuseum is bijna 300 jaar jonger dan het opgegraven wrak ZO301, toch toont het veel overeenkomsten omdat waterschepen door de jaren heen weinig zijn veranderd.

Wat opvalt is dat het model stevig gebouwd is en geen zijzwaarden heeft. Aan de verhoging op het dek is te zien dat er een kleine woning was die deels doorloopt door de bun, het waterhoudende compartiment waarin de vers gevangen vis bewaard werd. Hoe zou het zijn om hier te overnachten? Omdat er maar weinig modellen gemaakt werden van dit soort werkschepen maakt dit model bijzonder.

Waterschip – van wrak tot verhaal is nog te zien t/m 25 mei.

Model van een Marker waterschip, ca. 1800-1850, scheepsmodel / collectie Rijksmuseum Amsterdam

Museum Batavialand
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed