De Boekenpaal

DAGGEDICHT - Wislawa Szymborska (1923-2012) - Hier

Hier

Ik weet niet waar nog meer,
maar hier op aarde is genoeg van alles.
Hier maakt men stoelen en verdriet,
schaartjes, violen, tederheid, transistors,
stuwdammen, grappen, kopjes.

Misschien dat elders van alles meer is,
alleen ontbreken daar om bepaalde redenen schilderijen,
kinescopen, noedels, tranendoekjes.

Hier is een overvloed aan plekken met omgeving.
Op sommige kun je bijzonder gesteld raken,
ze op jouw manier benoemen
en behoeden voor het kwade.

Misschien zijn elders soortgelijke plekken,
alleen vindt niemand die mooi.

Misschien als nergens anders of zelden ergens
heb je hier een eigen romp,
en daarbij de nodige attributen
om bij kinderen van anderen die van jezelf te voegen.
En verder handen, benen en een verbaasd hoofd.

Onwetendheid hier is aldoor in de weer,
telt voortdurend iets, vergelijkt, meet,
trekt daaruit conclusies en wortels.

Ik weet het, ik weet wat je denkt.
Niets hier is blijvend,
want voor eeuwig en altijd in de macht der elementen.
Maar zie — elementen raken snel vermoeid
en moeten soms lang rusten
tot de volgende keer.

En ik weet wat je nog meer denkt.
Oorlogen, oorlogen, oorlogen.
Maar ook daartussen doen zich pauzes voor.
Geef acht — de mensen zijn slecht.
Plaats rust — de mensen zijn goed.
Op geef acht produceert men woestenijen.
Op plaats rust worden in het zweet des aanschijns huizen gebouwd
en raken snel bewoond.

Het leven op aarde is tamelijk goedkoop.
Voor dromen bijvoorbeeld betaal je hier geen cent.
Voor illusies — pas als je ze kwijt bent.
Voor het hebben van een lichaam — alleen met dat lichaam.

En alsof dat nog niet genoeg is
draai je zonder kaartje mee in een carrousel van planeten,
en samen met haar, zwart, in een storm van melkwegstelsels,
door tijden zo duizelingwekkend,
dat niets hier op aarde daar zelfs maar van trillen kan.

Want kijk maar eens goed:
de tafel staat waar hij stond,
op de tafel ligt een briefje, zoals daar neergelegd,
door het open raam een vleugje van enkel lucht,
en in de muren geen vervaarlijke spleten,
waardoor je nergens heen zou kunnen waaien

(Uit: Hier: gedichten; vertaald uit het Pools door Karol Lesman. De Geus – Foto: Wislawa Szymborska)
Wislawa Szymborska won in 1996 de Nobelprijs voor Literatuur.

Stemadvies: het verkiezingsgedicht van Dichter der Nederlanden Babs Gons Stemadvies als ik zeg stem met je hartdan bedoel ik stem metde hele wereld in je handenstem met een hart zo standvastig dat het in tegenspoed geen slag mist als ik zeg stem met je hartdan bedoel ik stem metde artritis van je oma met haar eenzame buurmandan bedoel ik stem met je dochtersen zussen met...

WAT WE VERDEDIGEN
sterke legers worden niet slechts gebouwd
door zwaar materieel en gebeden
defensie begint bij omarmend rijm
bij zeges op velden van kunstgras
bij krantenpapier en waterverftekeningen

defensie begint
bij het afwegen van woorden
weten dat taal niet onschuldig is
dat je met drie lettergrepen
iemands veiligheid te grabbel kan gooien
bij weten wat we buitensluiten
wie we welkom heten
wie we tot zondebok maken

defensie begint bij kinderen
genoeg bieden om terug te kunnen veren
een stem te geven in toekomstplannen
de straat de plek te laten zijn
waar je je mag laten horen
voor je idealen

een land dat zich wapent
begint bij ontwapenende ontmoetingen
buiten bubbels
buiten het isolement van dat ene mens
in de nabijheid van vele anderen

want om een macht
tot een andere macht te verheffen
zullen we elkaar moeten treffen
niet om elkaar te vrezen
en te verdelen
maar om elke dag
weer opnieuw te beginnen

Dichter der Nederlanden Babs Gons schreef dit gedicht voor Prinsjesdag 2025.

DAGGEDICHT – Babs Gons (1971) - Als je nooit in haar schoenen hebt gelopen

als je nooit in haar schoenen hebt gelopen
nooit met je sleutels tussen je vingers door het donker hebt
gefietst
een extra large hoodie over je jurk hebt aangetrokken
je hakken verwisseld voor sneakers
om zo hard mogelijk door de nacht naar huis te trappen

als je nooit in haar schoenen hebt gelopen
niet weet hoe uitputtend het is om ogen en oren
over je hele lichaam te dragen
de haren in je nek je als alarmbellen
te laten vertellen
wanneer je moet maken dat je wegkomt
je altijd in je hoofd aan het rekenen bent,
hoe laat je waar aankomt,
wanneer je moet vertrekken
en of je dan nog net op tijd
niet hardlopen in het donker
niet via het park
in de trein
niet op een tweepersoonsbankje gaan zitten
groepjes vermijden
nooit je drankje uit het oog verliezen

als je nooit in haar schoenen hebt gelopen
niet weet hoe het is om
oogcontact te vermijden, te doen alsof je belt
stoerder te gaan lopen
een busje haarlak in je mouw te dragen
via winkelruiten in de gaten te houden
wie er achter je loopt
een omweg te maken zodat je achtervolger
niet ziet waar je woont
om dan soms het grootste gevaar
in je eigen huis te treffen
het zijn toch vaak bekenden

als je nooit in haar schoenen hebt gestaan
het gevoel niet kent geen adem meer te kunnen halen
omdat iemand opeens een deur in het slot draait
de taxi onverwachts afslaat
als je nog nooit je telefoon
zo stevig hebt vastgegrepen
dat het harde kunststof hoesje barst
omdat het je enige hoop op redding is

als je niet weet hoe het is om in haar schoenen te staan
niet weet hoe het voelt
niet gehoord, niet geloofd
niet geholpen te worden
om de volgende ochtend
gewoon weer een nieuwe dag te beginnen
de verse wonden, de schade
onzichtbaar
onder je kleding, je huid
vanachter een glimlach
de dag zien door te komen

vertel dan nooit
wat zij moet doen
wat ze moet dragen
dat ze moet baren
hoe zich te gedragen

hoe te bewegen
wanneer te spreken
hoe ze haar lichaam
hoe ze haar leven

maar leer de wereld van haar houden
zo hard dat ze nooit meer achterom hoeft te kijken
zo hard dat ze mag dansen wanneer ze wil
gaan waar ze wil
laat de wereld nu verdomme eens beginnen
hartgrondig van haar te houden

Hier te horen:
https://omny.fm/shows/het-trouw-geluid/babs-gons-als-je-nooit

(Uit: Doe het toch maar. Atlas/Contact – Beeld: ‘Babs Gons)

DAGGEDICHT – Babs Gons (1971) – Polyglot

Polyglot

ik leerde de ene taal na de andere
die van de nette kleren
die iets van je huid compenseren
van de woorden verzorgd tot in de puntjes
die je iets lijken te vergeven

de taal van opgeheven hoofd en rechte rug
en net doen alsof
niemand je kan raken
de taal van wie denkt ze wel niet dat ze is
wie denk ik wel niet dat ik ben

de taal van hou van mij ondanks dit lichaam
de taal van hou van mij dankzij dit lichaam
van haal je vingers uit mijn haar
alleen de wind mag er doorheen
haal je vingers uit mijn mond
ik draag mijn tong in mijn borst

de taal die de mond scheidt van het hart
het hart van het bloed
het bloed van de botten
archiefkasten met verloren verhaallijnen
waarin je soms in de weerklank
van een verre voorouder
jezelf ontmoet
de taal die je ziel terug naar huis zingt

de taal zo kaal
dat ze je niets geeft om je mee te bedekken

maar het liefste is me
de taal die me zo bloot legt
als mijn huid maar toelaat

Boekenweekgedicht 2021
Hier te horen: https://www.youtube.com/watch?v=Sjn15md6FBI

DAGGEDICHT – Annie M.G. Schmidt (tekst) en Harry Bannink (muziek) – Vluchten kan niet meer

Vluchten kan niet meer,
'k zou niet weten hoe
Vluchten kan niet meer.
'k Zou niet weten waar naar toe.

Hoe ver moet je gaan?

De verre landen
zijn oorlogslanden,
veiligheidsraad –
vergaderingslanden,
ontbladeringslanden,
toeristenstranden.

Hoe ver moet je gaan?

Vluchten kan niet meer.

Zelfs de maan staat vol met kruiwagentjes
en op Venus zijn instrumenten
En op aarde zingt de laatste vogel
in de laatste lente.

Vluchten kan niet meer.
'k Zou niet weten waar
Schuilen alleen nog wel,
schuilen bij elkaar.

Vluchten kan niet meer.
Vluchten kan niet meer.

Vluchten kan niet meer,
heeft geen enkele zin.
Vluchten kan niet meer.
'k Zou niet weten waarin.

Hoe ver moet je gaan?
In zaken of werk
of in discipline,
In Yin of in Yang
of in heroïne,
in status en auto
en geldverdienen.

Hoever moet je gaan?

Vluchten kan niet meer.

Hier in Holland sterft
de laatste vlinder
op de allerlaatste bloem
En alle muziek die overblijft
is de supersonische boem.

Vluchten kan niet meer.
'k Zou niet weten waar.
Schuilen kan nog wel,
heel dicht bij elkaar.

We maken ons eigen alternatiefje
met of zonder boterbriefje.
M'n liefje, m'n liefje,
wat wil je nog meer?
Vluchten kan niet meer.
Vluchten kan niet meer.

(Uit de musical : En nu naar bed. 1971. Tekst uit: Annie M.G. Schmidt Tot hier toe’: gedichten en liedjes voor toneel, radio en televisie 1938-1985. Querido – Beeld: Annie M.G. Schmidt - lino Hans Könings)

Hier gezongen door Frans Halsema en Jenny Arean:
https://www.youtube.com/watch?v=sE2yz-L64ag

Vandaag gedenken we met deze woorden van Rutger Kopland dat Max Lauteslager, naamgever van De Boekenpaal tien jaar geleden overleed.

Weggaan is iets anders
dan het huis uitsluipen
zacht de deur dichttrekken
achter je bestaan en niet
terugkeren. Je blijft
iemand op wie wordt gewacht.

Weggaan kun je beschrijven als
een soort van blijven. Niemand
wacht want je bent er nog.
Niemand neemt afscheid
want je gaat niet weg.

Rutger Kopland