Drents Archief

DE BEGRAAFPLAATS AAN DE BRINK - Het Drents Archief staat op historische grond. Vanaf de dertiende eeuw bevond zich op de plek waar nu het Drents Archief en museum staan een nonnenklooster. Deze zevenhonderd jaar geschiedenis is ook in de grond te vinden. Ook tijdens de bouw van het huidige archiefgebouw rond 1900 werden archeologische vondsten gedaan. Toen in 1898 werden de fundamenten werden gegraven, troffen de bouwvakkers een graf aan. Het graf met een grafsteen zonder opschrift hoorde waarschijnlijk bij een begraafplaats aan de Brink die tot in de achttiende eeuw in gebruik was.

Dit jaar is het precies 200 jaar geleden dat de eerste archivaris in Drenthe werd aangesteld. Bij dit heugelijke feit staan we dan ook heel 2026 stil! Elke week vind je hier op zondag een foto die te maken heeft met twee eeuwen Drents Archief. Van onze collectie tot het bijzondere gebouw. Reis met ons mee door de tijd!

📸 Boek: Rijks archiefgebouwen in Nederland

COLLECTIE HARRY C**K - Op de foto zie je een houten bankje boven op de Kymmelsberg in Schipborg, een plek in het Nationaal Park Drentsche Aa. De heuvel ligt net ten zuiden van het dorp, aan de Borgweg richting Anloo.
De Kymmelsberg is ontstaan door een combinatie van oude karrensporen en stuifzandvorming in de zandgrond. In de zeventiende eeuw liepen hier belangrijke verbindingsroutes van Duitsland naar Amsterdam en van Coevorden naar Groningen. De sporen daarvan zijn op sommige plekken nog steeds zichtbaar. De naam van de berg is vermoedelijk afkomstig van de familie Kymmell, die in de 19e eeuw veel land in de omgeving van Schipborg bezat.

In 2026 delen we iedere week een foto van fotograaf Harry C**k. Het Drents Archief bewaart 5.000 foto's die door Harry zijn gemaakt vanaf de jaren negentig tot nu. Veel van deze foto's zijn gepubliceerd in het tijdschrift Noorderbreedte. In 2026 komt de hele collectie online beschikbaar in onze beeldbank.

GEBOORTE 👶 - Op 13 januari 1855 komt in Schoonoord Primus Florentius Fossanus Aurantius ter wereld. Zijn naam betekent zoiets als ‘de eerste bloem van het Oranjekanaal’. Dat hij het eerste kindje is dat in het nieuwe dorp langs het kanaal wordt geboren, klopt niet helemaal, maar een mooie naam is het wel.

Zijn ouders zijn IJsebrand Kremer en Johanna Mulder. Je zou ze echte pioniers kunnen noemen. Hij is een kolonistenzoon uit de Maatschappij van Weldadigheid en zij de dochter van een wijkmeester, ook uit de Maatschappij van Weldadigheid. Het jonge gezin woont op verschillende plekken in Drenthe waar maar werk te vinden is. Ze behoren tot de eerste gezinnen die zich in het voorjaar van 1854 in Schoonoord vestigen. Vader IJsebrand overlijdt in 1892 in het Eerste Gesticht van Veenhuizen, waarmee de cirkel met de bedelaarskolonie weer rond is.
De naam van zijn zoon Primus Florentius is nog generaties lang doorgegeven in de familie.

📜 Geboorteakte van Primus Florentius Fossanus Aurantius

DE OUDSTE KERK ⛪ - De oudste kerk van Drenthe? De een roept Anloo, de ander zegt Vries. De ‘Canon van Nederland’ zegt Vries en noemt Anloo niet eens, maar die Canon benoemt ook alleen Vries, Eelde en Zuidlaren als middeleeuwse kerken in Drenthe terwijl er véél meer kerken uit de middeleeuwen stammen. De Canon zegt zelfs dat het eerste houten kerkje in Vries al in 755 is gebouwd, maar dat is wel twintig jaar voordat de eerste missionaris naar Drenthe komt en dus behoorlijk ongeloofwaardig. Kortom: hoe zit het nou?

Over deze vraag buigen we ons vanmorgen in Koffie&Keuvelen op RTV Drenthe. Luister mee om 11.40 uur.

📸 De Magnuskerk in Anloo. Collectie Kerken in Drenthe, Drents Archief
📸 De Sint-Bonifatiuskerk in Vries. Collectie Drents Museum, Drents Archief

FAMILLEMENT: KAMP SCHATTENBERG – Naast lezingen en workshops zijn er ook programmaonderdelen die je (gratis) kan bezoeken tijdens het Famillement op 13 juni. Luister bijvoorbeeld naar persoonlijke verhalen over Kamp Schattenberg, bij onze Touchtafel in de Digilounge.

Duizenden Molukse KNIL-militairen (Koninklijk Nederlands-Indisch Leger) reisden in 1951 met hun gezin per schip vanuit voormalig Nederlands-Indië naar Nederland. De gezinnen werden ‘tijdelijk’ ondergebracht in kampen. Kamp Schattenberg, voormalig kamp Westerbork, was daar één van.

Oud-bewoners hebben de foto’s en verhalen van hun jeugd in het kamp vastgelegd op een touchtafel. Op een interactieve kaart kun je foto’s van onder andere de woonbarakken, het hospitaal, de kleuterschool, schouwburg en winkels bekijken en verhalen lezen van verdriet, boosheid en heimwee maar ook van saamhorigheid en feest. Orpa Goergoerem en Emmy Patty vertellen hun persoonlijke verhalen over kamp Schattenberg.

Meer weten? Het hele programma van het Famillement vind je op onze website. Kaarten kan je gratis reserveren via het CBG.

FOTODUMP MEI – De maand mei is weer voorbijgevlogen en er gebeurde van alles bij het Drents Archief! Van Open Joodse Huizen tot een nieuwe expositie en een nieuwe blog. Neem een kijkje in onze keuken.

1. Op 3 mei deed het Drents Archief mee aan Open Joodse Huizen. Onze collega Nina vertelde het verhaal van de familie van Oosten. Journalist Niek van der Oord vertelde zijn familieverhaal vanuit de tuin van zijn ouderlijk huis.

2. Onze collega Dennis Sietsema heeft meegewerkt aan een vierdelige radioserie over Geesina Lels-Carsten (1863–1937). De afleveringen van Drenthe Toen zijn terug te beluisteren via de website van .

3. Dinsdag 12 mei gaf fotograaf een lezing over zijn werk. In 2025 schonk hij 5.000 foto’s aan het Drents Archief. Deze zijn nu gedigitaliseerd en in onze beeldbank te zien. We kwamen tijd te kort, dus wie weet komt er een deel 2!

4. Op dezelfde avond, opende Harry C**k een foto expositie van zijn werk. Je kunt de expositie tijdens openingstijden in het Drents Archief komen bekijken.

5. Deze maand kwam een nieuwe blog online in het kader van 200 jaar Drents Archief. Deze blog stond in het teken van Stamboomonderzoek. De blog is te lezen op onze website.

6. Op 28 mei hadden verschillende collega’s een speeddate met een student van het in Assen. In korte gesprekjes vertelden ze over hun werk en konden studenten vragen stellen. Wie weet zien we ze later in hun loopbaan weer bij ons terug.

7. Onze collega gaf een rondleiding in het depot voor medewerkers van de .

VERZAKTE VLOEREN - Een archief is zwaar, en daarom moet een archiefgebouw stevig zijn. Dit was in negentiende eeuw helaas niet het geval. Het archief bevond zich toen op de eerste verdieping van het toenmalige gouvernementsgebouw, boven de Statenzaal. Toen George Rudolph Kymmell in 1866 Archivaris van Drenthe werd, merkte hij ‘eene verzakking van de vloeren’ op: de balken onder de vloer bogen door onder het gewicht van alle archiefstukken.

De situatie werd steeds erger, zelfs kasten moesten verplaatst worden naar een “punt dat drukking kon lijden". Toch moest Kymmell zeventien jaar wachten voordat het archief van deze gevaarlijke plek werd verplaatst. In 1883 verhuisde hij de archiefstukken naar een bovenhuis aan de Noordersingel. Pas in 1901 zou het archief in het huidige gebouw aan de Brink komen.

Dit jaar is het precies 200 jaar geleden dat de eerste archivaris in Drenthe werd aangesteld. Bij dit heugelijke feit staan we dan ook heel 2026 stil! Elke week vind je hier op zondag een foto die te maken heeft met twee eeuwen Drents Archief. Van onze collectie tot het bijzondere gebouw. Reis met ons mee door de tijd!

GENEALOGISCH ONDERZOEK & SLAVERNIJ - In 2024 deed het Drents Archief grootschalig onderzoek naar het slavernijverleden van Drenthe. Historicus Niek Hemmen ontdekte daarbij tal van Drentse investeringen in Surinaamse plantages, waarmee aanzienlijke welvaart werd opgebouwd. Barbara Boender (CBG Centrum voor familiegeschiedenis) interviewt Hemmen over de rol van Drenthe in het slavernijverleden en de plek van deze geschiedenis binnen de provincie.

Niek Hemmen las tijdens zijn onderzoek dat de naam Wolfsbos in Hoogeveen niet verwijst naar wolven, maar naar de familie Wolf. Deze familie kocht in 1818 landgoed Vredelust met vermogen dat deels afkomstig was uit plantages in Essequibo, in het huidige Guyana. Dit stond in een artikel van de Veenmol, het tijdschrift van de Historische Kring Hoogeveen (okt 2020). Schrijver van het artikel, Anne Aalders tipte Hemmen destijds hierover. Op 13 juni vertelt Niek Hemmen meer hierover.

Ook verkennen we op 13 juni de mogelijkheden om onderzoek te doen in bronnen van het Drents Archief. Maar kunnen nazaten van tot slaaf gemaakten ook informatie vinden in deze bronnen?

Aanmelden is gratis en kan via de website van het CBG Centrum voor familiegeschiedenis. Het hele programma vind je op onze website.