28/09/2026
De was
Vandaag zijn de wasvrouwen weer aangekomen. Ik had hun komst al verwacht, want in de linnenkamer staat inmiddels heel wat vuil linnen te wachten.
De vrouwen reizen van huis tot huis en komen slechts af en toe bij ons. Daarom wordt het gebruikte linnen zolang bewaard totdat er genoeg is om een flinke was te doen.
Dat zijn heel wat stukken: hemden, tafellakens, handdoeken en vooral de servetten, kortom: veel laken, linnen- en lijfgoed!
Aan tafel gebruiken wij veel servetten. Ik kan ze natuurlijk niet na iedere maaltijd laten wassen. Een servet dat nog bruikbaar is, wordt daarom nog een keer gebruikt. De gebruikte exemplaren worden verzameld en apart gelegd totdat de wasvrouwen komen.
Vandaag is het zover.
Eerst wordt het linnen geweekt om het vuil los te maken. Daarna wordt het gewassen met water en loog. Dat is een reinigingsmiddel dat wij zelf maken van houtas en water. Het water neemt de reinigende stoffen uit de as op. Het is sterk spul en helpt goed om vet en vuil uit het linnen te krijgen.
Vooral de servetten hebben dat nodig. Aan tafel worden ze gebruikt om handen en monden af te vegen en bij een feestelijk maal wordt er nogal eens gemorst. Tegen de tijd dat de wasvrouwen komen, zijn sommige servetten dan ook behoorlijk vuil.
Ik zie hoe de vrouwen het linnen wassen, wrijven en steeds opnieuw spoelen. Het water moet worden aangevoerd en voor de was moet het vuur blijven branden. Het is zwaar werk.
Ons linnengoed en beddengoed zijn gemaakt van kostbaar vlaslinnen. Het is met de hand geweven en genaaid, en sommige stukken zijn voorzien van onze initialen en stroken kloskant. Zulke fraaie en kostbare stukken vragen extra zorg bij het wassen, want een beschadiging zou niet eenvoudig te herstellen zijn.
Na het wassen wordt het linnen buiten uitgespreid om te drogen en te bleken. Op een zonnige dag ligt er een zee van wit linnen in de buitenlucht. Ik vind dat een mooi gezicht. Het linnen lijkt dan bijna nieuw.
Maar daarmee is het werk nog niet gedaan.
Wanneer alles droog is, moet het linnen worden geperst. Vooral voor de servetten en het tafellinnen is dat belangrijk. Het linnen wordt zorgvuldig gevouwen en onder de zware linnenpers gelegd. Door de druk verdwijnen de kreukels en ontstaan er mooie, scherpe vouwen.
Een pas gewassen en geperst servet ziet er verzorgd uit wanneer het bij het bord wordt gelegd. Aan onze tafel mag immers niets slordig ogen.
Daarna wordt het schone linnen netjes gevouwen en opgeborgen in de linnenkasten. Daar blijft het liggen totdat het weer nodig is. Een mooi, rijkversierde en goed gevulde linnenkast is voor ons een waar statussymbool, waar men graag mee pronkt!
Wie aan tafel zit, ziet alleen het schone witte tafellinnen en het keurig gevouwen servet. Men ziet niet het water dat daarvoor moest worden aangevoerd, het vuur dat moest branden of de vele uren werk van de wasvrouwen.
Ik zie dat wel.
Zo ziet u maar: zelfs een gravin kan zich niet aan de was onttrekken. Al laat ik het zware werk natuurlijk graag aan de wasvrouwen over. Het is immers Uw Vrouwe zelf die hier de lakens uitdeelt zoals u merkt.
Want zolang er aan onze tafel wordt gegeten, zal er ook gewassen, gedroogd en geperst moeten worden.
En als ik vandaag naar de lege manden kijk, weet ik al dat zij niet lang leeg zullen blijven.
Uw Gravinne Anna M.S. van Bronckhorst-Batenburg-Steyn
