19/09/2026
De terugkeer van het Sint-Jorisgasthuis (1626-2026)
Het zal weinigen ontgaan zijn dat in de Lohofstraat, schuin tegenover de aloude Minderbroederskerk (Jongerenkerk) in het afgelopen jaar een nieuw appartementencomplex is gebouwd. Binnenkort wordt het opgeleverd. Vastgesteld mag worden dat een decennialang braak liggend stuk grond in de binnenstad eindelijk is opgevuld. Het gebouw doet in veel opzichten denken aan de fraaie architectuur uit de jaren '20 en '30 in de Rosariumwijk. De opdrachtgever, woningcorporatie Antares, heeft zich duidelijk ingespannen om de nieuwbouw goed te laten passen in deze mooie omgeving.
De Lohofstraat vormt al een eeuw de belangrijkste verbinding tussen de historische binnenstad en de bijzondere stadswijk die in de vooroorlogse jaren verrees op het terrein van de voormalige huzarenkazerne. Zie het prachtboek Een speciale wijk van Mariet Verberkt, een uitgave van het gemeentearchief uit 2005.
Een deel van de voorgevel van de nieuwbouw heeft een bijzondere vorm gekregen: een gezwenkte gevel, in een afwijkende baksteensoort en met van de rest van het gebouw afwijkend vormgegeven raampartijen. Een bescheiden gevelsteen met het jaartal '2026' valt op.
De architect heeft zich laten inspireren door het Sint-Jorisgasthuis dat vroeger op deze plaats stond. Dit gasthuis is gebouwd in 1626, dit jaar dus exact vier eeuwen geleden. Het heeft in de loop van de eeuwen allerlei 'sociale' functies gehad (hospitaal, armenhuis, weeshuis), totdat het in de 19e eeuw in particuliere handen kwam en veranderde in een woonhuis met bedrijfsruimte. De fraaie vormgeving van het Jorisgasthuis paste in de vernieuwing die Venlo rond de overgang van de 16e naar de 17e eeuw doormaakte. De stad was toen vast in handen van het Spaanse koningshuis. De regering van de Zuidelijke Nederlanden, waarvan Venlo deel uitmaakte, zetelde in Brussel. Namens de koning oefenden de aartshertogen Albert en Isabella Clara Eugenia (die van de Fossa Eugeniana) het gezag uit over Venlo. Zij stimuleerden de ontwikkeling van Venlo niet alleen door de plannen voor het kanaal van de Rijn naar de Maas maar ook door hun steun voor de verbouwing van het stadhuis tot het prachtige gebouw dat we nu kennen, de bouw van het Minderbroedersklooster, de Latijnse School (Ald Weishoes), een nieuwe vleeshal naast het stadhuis en de verbouwing van het weeshuis in de Grote Kerkstraat. Het Jorisgasthuis sloot de rij af. Het toenmalige stadsbeeld knapte er aanzienlijk van op.
Begin 20e eeuw was het Jorisgasthuis in vervallen toestand geraakt. In 1941 liet de Amsterdamse Vereniging Hendrick de Keyser, die zich inzet voor het behoud en het hergebruik van monumentale gebouwen, haar ogen op het pand vallen. In een brief aan burgemeester Zanders liet Hendrick de Keyser, op dat moment al eigenaar van het Romerhuis en Huis Schreurs, weten dat men het pand wilde aankopen, maar dat men daar van af zou zien indien de gemeente interesse had. Dat had de gemeente, want in Venlo was inmiddels het idee ontstaan om in het gasthuis een regionaal historisch museum onder te brengen. Gemeenteambtenaar Harie Boermans was al objecten aan het verzamelen. Zanders gaf de lokale architect Jules Kayser opdracht om een ontwerp voor de restauratie en de inrichting te maken.
De opening was voorzien voor 1943, het jaar waarin Venlo 600 jaar stadsrechten zou vieren. Jules Kayser ging in 1941 meteen aan de slag. Hij maakte tekeningen voor de restauratie en bedacht meteen ook maar een plan om de omgeving van het gebouw aan te passen. Er was behoefte aan een upgrade van de straat, die sinds de bouw van het Rosarium een belangrijke verbindingsfunctie had gekregen. Met de restauratie van de Minderbroederskerk en de bouw van het monumentale nieuwe politiebureau en de aanpalende brandweerkazerne waren al de nodige stappen gezet. Restauratie van het Jorisgasthuis was een mooie toevoeging. De kers op de taart zou echter worden gevormd door een opwaardering van de Lohofstraat tot een mooi nieuw stadsplein.
Kayser maakte een fraaie tekening van een intiem plein met in het midden een monumentale fontein. Helemaal nieuw was dit idee overigens niet, want Kaysers illustere Roermondse collega Pierre Cuypers had eerder een vergelijkbaar idee uitgewerkt.
Tegenwoordig is de Lohofstraat een wat rommelig deel van de binnenstad. Afvalcontainers, koeriers en bezorgers en wildparkeerders domineren het beeld. Gelukkig zijn er nog de historische (en door de gemeente beschermde) kinderkopjes. De nieuwbouw van Antares zorgt vanaf nu voor verbetering van het beeld. Hoe mooi zou het zijn als het 'Lohofplein' alsnog eens vorm zou krijgen!
Gemeente Venlo
