05/10/2026
हिमालबाट पोखरा र काठमाडौं झर्दै च्याङ्ग्रा,
मुस्ताङ — हिमाली जिल्ला मुस्ताङमा च्याङ्ग्राहरू बेँसीतर्फ झर्न थालेसँगै पोखरा हुँदै काठमाडौं उपत्यकासम्म दशैंको रौनक बढ्न थालेको छ। परापूर्वकालदेखि दशैंको समयमा हिमाली भेगबाट च्याङ्ग्रा बेँसीका सहरमा ल्याउने चलन रहँदै आएको छ। सयौँ वर्ष पुरानो यो परम्परागत च्याङ्ग्रा व्यापार अहिले पनि निरन्तर चलिरहेको छ।
मुस्ताङका मात्र नभई डोल्पा, जुम्ला र मुगुबाट समेत च्याङ्ग्रा जोमसोम हुँदै पोखरा झर्ने गर्छन्। हिमाली जिल्लाबाट कठिन भौगोलिक बाटो पार गर्दै च्याङ्ग्राका बथान जोमसोम आइपुग्ने र त्यसपछि कालीगण्डकीको किनारैकिनार पोखरातर्फ झर्ने गरेका छन्।
दशैं नजिकिँदै गर्दा हिमालबाट बेँसीतर्फ झर्ने च्याङ्ग्राको लामले नै पर्वको आगमनको संकेत दिने गरेको छ। पोखराको बजारमा च्याङ्ग्रा देखिन थालेपछि स्थानीयमा समेत दशैंको अनुभूति थपिने गरेको छ।
तर यस वर्ष च्याङ्ग्रा व्यापारीका लागि यात्रा भने सहज रहेन। गत असोज १० गते परेको वर्षापछि डोल्पा–मुस्ताङ सीमावर्ती क्षेत्रमा बाक्लो हिमपात भएको थियो। हिमपातका कारण दिनको समयमा हिमाली बाटोमा हिँड्न कठिन भएपछि व्यापारीहरू रातको समयमा हिमाल पार गरेर अगाडि बढ्न बाध्य भएका थिए।
डोल्पाको बुद्ध गाउँपालिकाका व्यापारी सुनबहादुर रोकायले यस वर्ष च्याङ्ग्रा ल्याउने क्रममा निकै कठिनाइ भोग्नुपरेको बताउनुभयो। उहाँका अनुसार बाक्लो हिमपातका कारण दिनमा बाटो पार गर्न कठिन भएपछि रातको समयमा हिमाल पार गरेर च्याङ्ग्रा ल्याउनुपरेको थियो।
“यसपालि सबैभन्दा गाह्रो भयो,” रोकायले भन्नुभयो।
७ हजार च्याङ्ग्राले गराए स्वास्थ्य परीक्षण
कृषि तथा पशु विकास कार्यालय मुस्ताङका प्रमुख डा. लालमणि अर्यालका अनुसार हालसम्म करिब ७ हजार च्याङ्ग्राले स्वास्थ्य परीक्षण गराएर पोखरातर्फ गइसकेका छन्।
अझै च्याङ्ग्रा पोखरा जाने क्रम जारी रहेकाले संख्या थप बढ्ने उहाँले बताउनुभयो। “अझै भोलि–पर्सिसम्म जाने क्रम रहन्छ, त्यसैले च्याङ्ग्राको संख्या अझै बढ्छ,” डा. अर्यालले बताउनुभयो।
दशैंलाई लक्षित गरेर मुस्ताङबाट मात्रै नभई डोल्पा, जुम्ला र मुगुलगायतका हिमाली जिल्लाबाट समेत च्याङ्ग्रा पोखरातर्फ ल्याइने भएकाले आगामी दिनमा बजारमा च्याङ्ग्राको चहलपहल थप बढ्ने देखिन्छ।
काठमाडौंमा पनि बढ्दै मुस्ताङका च्याङ्ग्रा
मुस्ताङका च्याङ्ग्राको बजार पछिल्ला वर्षमा पोखरामा मात्रै सीमित छैन। गत वर्षदेखि मुस्ताङका च्याङ्ग्रा काठमाडौं उपत्यकासम्म पुग्न थालेका छन्। विशेषगरी भक्तपुरको सल्लाघारीमा च्याङ्ग्राको बिक्री हुन थालेपछि काठमाडौंवासीले समेत मुस्ताङका च्याङ्ग्राको स्वाद लिन थालेका छन्।
व्यापारी राजु गुरुङका अनुसार काठमाडौंमा मुस्ताङका च्याङ्ग्राको माग बढ्दै गएको छ। उहाँका अनुसार पोखरामा च्याङ्ग्रा प्रायः प्रति गोटाका आधारमा खरिदबिक्री हुने भए पनि काठमाडौंमा भने जोखेर तौलका आधारमा बिक्री गर्नुपर्ने अवस्था छ।
“पोखरामा प्रति गोटा किन्छन् भने काठमाडौंमा जोखेर बेच्नुपर्छ,” गुरुङले भन्नुभयो।
गुरुङका अनुसार गत वर्ष मात्रै मुस्ताङबाट ३ हजारभन्दा बढी च्याङ्ग्रा काठमाडौं झरेका थिए। यसले मुस्ताङका च्याङ्ग्राको बजार पोखरा हुँदै काठमाडौं उपत्यकासम्म विस्तार हुँदै गएको देखाउँछ।
हिमालदेखि सहरसम्म जोडिएको पुरानो व्यापार
मुस्ताङ, डोल्पा, जुम्ला र मुगुका लागि च्याङ्ग्रा केवल व्यापारको वस्तु मात्र होइनन्। हिमाली क्षेत्रको पशुपालन, स्थानीय अर्थतन्त्र, संस्कृति र जीवनशैलीसँग च्याङ्ग्राको गहिरो सम्बन्ध छ। पुस्तौँदेखि हिमाल र बेँसीबीच हुँदै आएको च्याङ्ग्रा व्यापारले हिमाली क्षेत्र र सहरबीचको पुरानो व्यापारिक सम्बन्धलाई निरन्तरता दिइरहेको छ।
हिमालमा हुर्किएका च्याङ्ग्रा कठिन बाटो पार गर्दै पोखरा र काठमाडौं आइपुग्दा दशैंको बजारमा छुट्टै रौनक थपिन्छ। नयाँ लुगा, खाद्यान्न र अन्य सामग्रीको किनमेलसँगै च्याङ्ग्राको खरिदबिक्रीले दशैं बजारलाई थप चलायमान बनाउँछ।
त्यसैले हिमालबाट बेँसी हुँदै काठमाडौंसम्म झर्दै गरेका च्याङ्ग्रा केवल व्यापारको दृश्य मात्र होइनन्, दशैं भित्रिएको सांस्कृतिक संकेतसमेत हुन्। कठिन हिमाली बाटो, बाक्लो हिउँ र लामो यात्रा पार गर्दै सहर आइपुग्ने च्याङ्ग्रासँगै हिमालको स्वाद, संस्कृति र दशैंको रौनक पनि सहरमा भित्रिने गरेको छ।
