Er Sanjay Sah

भ्रष्टाचार भनेको के हो?

भ्रष्टाचार भनेको ठूला नेता र करोडौँको कुरा मात्र होइन।
हामीले दैनिक जीवनमा देख्ने र भोग्ने साना–साना कामहरू पनि भ्रष्टाचार नै हुन्।

जस्तै—
सेवाका लागि पालो हुँदाहुँदै पनि पैसा दिएर अघि सर्नु,
नागरिकता, लाइसेन्स, सिफारिस छिटो गराउन “खर्च” दिनु,
पसलमा बिल नलिनु वा नदिनु,
नापतौलमा कम दिनु,
काम नगरी हाजिर भर्नु,
गल्ती गरे पनि चिनजानका कारण छुट पाउनु।

यी सबै ग्राउन्ड लेभलका भ्रष्टाचार हुन्।

सरल भाषामा भन्नुपर्दा,
भ्रष्टाचार भनेको
नियम पैसाले बदलिनु र इमानदारी हराउनु हो।

ठूलो भ्रष्टाचार
यिनै साना बानीहरूबाट बिस्तारै ठूलो बन्छ।
“सबैले गर्छन्” भनेर चुप लाग्नु पनि
भ्रष्टाचारलाई साथ दिनु जस्तै हो।

परिवर्तन चाहिन्छ भने
सुरु आफूबाटै गरौँ—
नदिऊँ, नलिऊँ, गलतलाई सामान्य नबनाऔँ।

किनकि देशको हालत
हाम्रो दैनिक व्यवहारसँगै जोडिएको हुन्छ।

नेपालको अहिलेको अवस्था हेर्दा प्रश्नहरू धेरै छन्, उत्तर कम।
सहरमा भीड छ, तर लक्ष्यहीनता पनि त्यत्तिकै छ। गाउँमा सम्भावना छ, तर अवसरको अभाव अझै उस्तै छ। युवा मेहनती छन्, सपना बोकेका छन्, तर ती सपनाले यही माटोमा ठाउँ पाउन सकेका छैनन्। विकासका कुरा धेरै सुनिन्छन्, तर दैनिक जीवन अझै संघर्षमै अडिएको छ—महँगी, बेरोजगारी, शिक्षा र स्वास्थ्यको चिन्ता, र भोलिप्रतिको अनिश्चितता।

यति हुँदाहुँदै पनि नेपाल चलिरहेकै छ, आम मानिसको धैर्य, पसिना र आशाले। परिवर्तन ठूला नाराबाट होइन, साना जिम्मेवारीबाट सुरु हुन्छ—आफ्नो काम इमानदारीले गर्ने, नियम पालना गर्ने, अरूको अधिकारको सम्मान गर्ने। सायद यही सामान्य तर निरन्तर प्रयासले नै देशको अवस्था बदल्ने बाटो खोल्छ।

भनिन्छ—
युवा देशको भविष्य हुन्
तर अवसर नै सीमित हुँदा
भविष्य आफैं विदेशिन्छ।
भविष्य बाहिरिँदा
देश चाहिँ
वर्तमानमै अल्झिरहन्छ।

समाजको समस्या ठूलो भाषणले होइन, साना–साना जिम्मेवारी पूरा गर्दा समाधान हुन्छ।
हामी अधिकारको कुरा धेरै गर्छौँ, तर कर्तव्यको कुरा गर्न बिर्सिन्छौँ।
गल्ती सधैँ अरूको खोज्ने बानी छ, तर आत्मसमिक्षा गर्न गाह्रो लाग्छ।
जबसम्म सोच बदलिँदैन, तबसम्म व्यवस्था मात्र बदलिँदा केही फरक पर्दैन।
सकारात्मक सोच, इमानदार व्यवहार र जिम्मेवार नागरिक—यही नै बलियो समाजको आधार हो।

कहिलेकाहीँ देशलाई हेर्दा लाग्छ—
यहाँ समस्या नयाँ छैनन्,
न समाधानको कमी छ,
न सोच्ने मान्छे नै अभाव।
अभाव छ भने
त्यो साहसको निरन्तरताको छ।

मतदान गर्नुअघि सम्झनैपर्ने १० महत्वपूर्ण कुरा 🗳️
(आचारसंहिता पालना गर्दै, कुनै दल वा व्यक्तिलाई लक्षित नगरी)

मतदान नागरिकको अधिकार मात्र होइन, जिम्मेवारी पनि हो। चुनावको समयमा भावनामा होइन, विवेकमा आधारित निर्णय आवश्यक हुन्छ। मतदान गर्दा तलका बुँदाहरू मनन गरौँ—

1️⃣ चरित्र र नैतिकता – सार्वजनिक जीवनमा इमानदार र जिम्मेवार आचरण छ कि छैन।
2️⃣ कामको इतिहास – बोलेकोभन्दा गरेका काम के–कस्ता छन् भन्ने हेर्नु।
3️⃣ संविधान र कानुनप्रतिको सम्मान – नियम पालना गर्ने प्रवृत्ति छ कि छैन।
4️⃣ जनतासँगको व्यवहार – आम नागरिकप्रति सम्मान र सुनुवाइ गर्ने क्षमता।
5️⃣ जवाफदेहिता – गल्ती स्वीकार्ने र सुधार गर्ने इच्छाशक्ति।
6️⃣ समस्या बुझ्ने क्षमता – स्थानीय र राष्ट्रिय समस्याको वास्तविक बुझाइ।
7️⃣ समावेशी सोच – सबै वर्ग, समुदाय र क्षेत्रलाई साथ लिने दृष्टिकोण।
8️⃣ पारदर्शिता – निर्णय र कामकाज खुला र स्पष्ट राख्ने बानी।
9️⃣ दीर्घकालीन सोच – आज मात्र होइन, भोलिका पुस्तालाई ध्यानमा राख्ने दृष्टि।
🔟 कानुनभित्रको अभियान – नियम र मर्यादाभित्र रहेर काम गर्ने प्रतिबद्धता।

📝 सचेत मतदाता बनौँ। विवेक प्रयोग गरौँ। भविष्यप्रति जिम्मेवार बनौँ।

पछिल्ला वर्षहरूमा नेपाल विकासको यात्रामा ढिलो भए पनि अघि बढिरहेको देखिन्छ। सडक सञ्जाल विस्तार, पुल निर्माण, विद्युत् उत्पादनमा वृद्धि, डिजिटल सेवा विस्तार र स्थानीय तहसम्म विकासका कार्यक्रम पुग्नु सकारात्मक संकेत हुन्। धेरै ठाउँमा अझै समस्या छन्—रोजगारीको अभाव, सुशासनको चुनौती, र युवाको विदेश पलायन जस्ता विषयहरूले हामीलाई सोच्न बाध्य बनाउँछन्। तर सम्भावना पनि उत्तिकै छन्। सही नीति, इमानदार नेतृत्व र जनसहभागितामार्फत नेपाललाई आत्मनिर्भर, समावेशी र समृद्ध राष्ट्र बनाउने आधार तयार हुँदैछ। विकास केवल ठूला परियोजनामा होइन, नागरिकको दैनिक जीवन सजिलो बनाउने काममा देखिनुपर्छ। आशा छ, सामूहिक प्रयासले नेपालको भविष्य अझ उज्यालो बनाउनेछ। 🇳🇵

आजको नेपाली युवाको जीवन सपना र संघर्षको बीचमा अल्झिएको छ।
पढाइ सकियो, तर रोजगारी छैन।
क्षमता छ, तर अवसर छैन।
देश माया छ, तर भविष्यको बाटो अस्पष्ट छ।

हरेक दिन “के गर्ने?” भन्ने प्रश्नसँगै बिहान सुरु हुन्छ।
विदेश जाने चाहना होइन, बाध्यता बनेको छ।
आशा अझै बाँकी छ, तर धैर्य दिनदिनै कमजोर हुँदैछ।

युवाको पसिना र सम्भावना यही देशमै खेर नजाओस्।
संघर्ष मात्र होइन, समाधान पनि चाहिएको छ।
किनकि युवाको भविष्य सुरक्षित भएन भने, देशको भविष्य पनि सुरक्षित हुँदैन। 🇳🇵

✍️ “देशको मौसम”
हाम्रो देशको मौसम अचेल अलि अनौठो छ। कहिले एक्कासी गर्मी बढ्छ, कहिले बिना सूचना चिसो छाउँछ। मौसमविद् भन्छन्—यो प्राकृतिक होइन, नियमित अभ्यास हो।
यहाँ हावाको दिशा बारम्बार बदलिन्छ। बिहान बग्ने हावा बेलुकासम्म उल्टो दिशामा बग्न थाल्छ। बादलहरू आपसमा ठोक्किन्छन्, तर पानी जनतामाथि मात्रै पर्छ। आकाश गर्जिन्छ, तर बिजुली जमिनमै झर्छ।
सबैभन्दा रोचक कुरा के भने—मौसम बिग्रँदा पनि जिम्मेवार कोही हुँदैन। बादल भन्छ—हावाले धकेल्यो। हावा भन्छ—दबाब धेरै भयो। दबाब भने देखिँदैन, तर सबैले महसुस गर्छन्।
यहाँ वर्षौंदेखि “सुधार” नामको बीउ रोपिन्छ, तर बाली कहिल्यै पाक्दैन। मल हालिन्छ, गोडमेल गरिन्छ, भाषण पनि छर्किन्छ—तर फल चाहिँ सधैं ‘अर्को सिजन’ मा दिने वाचा हुन्छ।
जनता भने छाताविना नै मौसम सहन बाध्य छन्। कहिले पानी, कहिले घाम, कहिले असिना। तर आशा चाहिँ छ—एकदिन मौसम स्थिर हुनेछ, नक्सा होइन, जमिनमै अनुभूति हुने गरी।
अन्ततः, हाम्रो देशमा समस्या मौसमको होइन, मौसमलाई बुझ्ने आदतको हो। जबसम्म बादल ऐनामा हेर्दैनन्, तबसम्म छाता बोक्ने जिम्मा जनताकै काँधमा रहनेछ।

भाषा–आधारित शिक्षा नीति (सबैभन्दा पहिलो कुरा)
मधेशमा बच्चा घरमा बोल्ने भाषा फरक हुन्छ—मैथिली, भोजपुरी, अवधी, उर्दू आदि।
नीति के हुनुपर्छ?
कक्षा १–३:
👉 आफ्नै मातृभाषामा पढाइ
कक्षा ४–५:
👉 मातृभाषा + नेपाली
कक्षा ६ पछि:
👉 नेपाली + अंग्रेजी (क्रमशः)
📌 फाइदा:
ड्रपआउट घट्छ
बच्चाले बुझेर पढ्छ
“स्कूल डर” हट्छ

मधेशका मानिसहरूको सम्मानजनक र मानक जीवनस्तर सुनिश्चित गर्न विकास भनेको ठूलो भाषण होइन, दैनिक जीवनलाई सजिलो, सुरक्षित र अवसरयुक्त बनाउने आधारभूत कामहरू हो। यसलाई व्यवहारिक रूपमा हेर्दा, तलका विकास परियोजनाहरू अत्यन्त आवश्यक देखिन्छन्।

सबैभन्दा पहिले सफा खानेपानी र सरसफाइ। मधेशमा अझै पनि धेरै परिवार सुरक्षित पिउने पानीबाट वञ्चित छन्। प्रत्येक बस्तीमा शुद्ध पानी आपूर्ति, घर–घरमा शौचालय, ढल व्यवस्थापन र फोहोर व्यवस्थापन परियोजना बिना स्वस्थ जीवन सम्भव हुँदैन। रोग घटेपछि मात्रै मानिसले काम र पढाइमा ध्यान दिन सक्छ।

दोस्रो, स्वास्थ्य सेवा। गाउँ–गाउँमा आधारभूत स्वास्थ्य चौकी, दक्ष स्वास्थ्यकर्मी, मातृ तथा शिशु स्वास्थ्य कार्यक्रम, एम्बुलेन्स सेवा र औषधिको सहज पहुँच अत्यावश्यक छ। मधेशमा उपचारको अभावले हुने अनावश्यक मृत्यु रोक्न यो पहिलो सर्त हो।

तेस्रो, शिक्षा र सीप विकास। गुणस्तरीय सरकारी विद्यालय, प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षा, स्थानीय भाषासँगै आधुनिक सीप (कृषि, प्राविधिक, उद्यमशीलता) सिकाउने तालिमले युवालाई रोजगारीतर्फ डोऱ्याउँछ। शिक्षाले मात्र पुस्तौँदेखि चल्दै आएको गरिबीको चक्र तोड्न सक्छ।

चौथो, कृषि सुधार र सिंचाइ। मधेश नेपालको अन्न भण्डार हो, तर किसान अझै पनि वर्षामा निर्भर छन्। स्थायी सिंचाइ आयोजना, आधुनिक कृषि प्रविधि, बीउ–बिजन, भण्डारण केन्द्र र बजारसम्म पहुँचले किसानको आम्दानी बढाउँछ र जीवनस्तर सुधार गर्छ।

पाँचौँ, सडक, बिजुली र यातायात। सबै मौसममा चल्ने सडक, भरपर्दो बिजुली, सार्वजनिक यातायात र डिजिटल कनेक्टिभिटी (इन्टरनेट) बिना विकास अपुरो हुन्छ। यसले शिक्षा, स्वास्थ्य, व्यापार सबैलाई जोड्छ।

छैटौँ, रोजगारी र साना उद्योग। घरेलु उद्योग, कृषि–आधारित उद्योग, सीपअनुसारको ऋण सुविधा र बजार व्यवस्थापनले युवालाई विदेश जान बाध्य हुनु नपर्ने वातावरण बनाउँछ। काम आफ्नै ठाउँमा पाएपछि समाज बलियो हुन्छ।

अन्त्यमा, सामाजिक समावेशीकरण र सुशासन। मधेशी समुदायको पहिचान, भाषा र संस्कृतिको सम्मान, स्थानीय तहमा पारदर्शी योजना र जनसहभागिताले मात्र विकास टिकाउ हुन्छ। विकास माथिबाट थोपर्ने होइन, जनतासँग मिलेर बनाउने प्रक्रिया हो।

छोटोमा भन्नुपर्दा, मधेशका लागि आधारभूत विकास परियोजना भनेको पानी, स्वास्थ्य, शिक्षा, कृषि, सडक, रोजगारी र सम्मान हो। यी कुरा व्यवस्थित रूपमा लागू भए भने मधेशी जनताको जीवनस्तर आफैँ मानक र सम्मानजनक बन्छ।