05/10/2026
Kościuszki 37 w Grudziądzu
Na pewno mocno krzykliwa, jakby pokryta zbyt mocnym makijażem, ale niezwykle piękna kamienica zdobi ulicę Kościuszki pod parcelą nr 37. Architekt tego budynku zastosował liczne, charakterystyczne elementy architektoniczne stylu eklektycznego oraz historyzmu z wpływami secesji i budownictwa regionalnego, w tym tzw. stylu uzdrowiskowego z przełomu XIX i XX wieku.
Budynek oddano do użytku w 1906 roku, staraniem Urzędniczego Związku Budowy Mieszkań (niem. Beamten -Wohnungsbauverein), czyli prekursorki dzisiejszej Spółdzielni Mieszkaniowej w Grudziądzu.
Kamienica przy ul. Kościuszki 37 jest budynkiem murowanym z cegły, siedmioosiowym z wejściem centralnie położonym, otynkowanym. W osi drugiej od północy elewację ozdobiono przepięknym wykuszem ryglowym (szachulcowym) w jego wyższych kondygnacjach (drugiego piętra i poddasza), w dolnym zaś przypominający zamkowy wykusz obronny.
Okna kamienicy ujęto w charakterystyczne, czerwone, schodkowe obramowania imitujące boniowanie, mocno kontrastujące z jasną elewacją. Drugą i trzecią oś kamienicy od południa ozdobiono dwoma balkonami na 1 i 2 piętrze. Balkony są w całości murowane, wsparte na konsolach, z dekoracyjnymi „esowatymi” płycinami na 1 piętrze oraz kartuszami herbowymi na balustradach balkonu 2 piętra. Kamienicę nakryto stromym dachem dwuspadowym pokrytym czerwoną dachówką, z lukarnami. Narożniki budynku ozdobiono boniowaniem, podobnie jak ostrołukowy portal wejściowy.
Warto wejść do środka kamienicy – tym bardziej, że mieszkają tam przemili lokatorzy, dumni ze swej ślicznotki. Posadzka na parterze klatki schodowej pokryta jest płytkami ceramicznymi w kolorze beżowym, o oktagonalnym kształcie, uzupełniona mniejszymi kwadratowymi płytkami w kontrastującym terakotowym (ceglastym) kolorze. Obrzeża ozdobiono dekoracyjnym pasem, tzw. bordiurą, składającą się z podłużnych, prostokątnych płytek w kolorze ceglastym. Wewnątrz obramowania zastosowano pasmo mozaiki z motywem ułożonym w romboidalne / diamentowe wzory, co nadaje całości geometryczną elegancję.
Klatkę schodową zdobi piękna kuta balustrada z drewnianą poręczą. Stopnie schodów posiadają wnęki będące wspomnieniem po wyłożonej tu wykładzinie tłumiącej kroki i nadającej schodom wytwornej elegancji. Na uwagę zasługują oryginalne drewniane drzwi na 2 i 3 piętrze oraz przyciski dzwonka z czasu budowy kamienicy.
W jednym mieszkaniu zachował się przepiękny narożny piec kaflowy z kutymi, ozdobnymi elementami chroniącymi część paleniska. Piec ten wciąż jest używany.
Kamienica wpisana jest do Gminnej Ewidencji Zabytków pod numerem 514.
Budynek znajduje się w administrowaniu Spółdzielni Mieszkaniowej w Grudziądzu i w ostatnich latach przeszedł gruntowną renowację.
Według księgi adresowej z 1907 roku, właścicielem kamienicy był Urzędniczy Związek Budowy Mieszkań . Dom wówczas zamieszkiwali:
Parter:
- Felix von Jakubowski, sekretarz skarbowy,
- H. Ehm, aktuariusz sądowy (urzędnik sądowy),
- Friedrich Schulz, rentier.
1. piętro:
- Heinrich Hoffmann, inspektor koszar,
- E. Schneider, kapelmistrz.
2. piętro:
- Ferdinand Meißner, zakrystian dywizyjny,
- E. Meißner, pomocnik cukiernika,
- J. Jakublewski, żaglomistrz,
- Hermann Jagodzinski, sekretarz sądu krajowego.
W roku 1913 mieszkańcami kamienicy byli:
Goronczek, Anton, Starszy inspektor więzienny w stanie spoczynku,
Hildebrandt, A., sekretarz sądu rejonowego,
Jakubowski, Wdowa,
Buchholz, Th., sekretarz sądu rejonowego,
Buchholz, Elise, panna,
Buchholz, Helene, panna,
Buchholz, Ella, panna,
Lemanski, A., sekretarz sądu okręgowego,
Jagodzinski, H., starszy sekretarz sądu okręgowego,
Jagodzinski, Käte, panna,
Meißner, Ferdinand, zakrystian dywizyjny,
Meißner, Johanna,
Jakublewski, Johann, żaglomistrz,
Kosin, Alwine, wdowa.
W 1924 roku Księga Adresowa Grudziądza podaje następujących lokatorów:
- Bieliński Gr., nauczyciel,
- Deja Izydor, sekretarz poczty,
- Dominikowski A., rektor,
- Grochowska El., wdowa,
- Kujawski Emil, skarbnik,
- Lemański A., emeryt. radca,
- Wieczerzycki Wł., naczelny sekretarz prokuratorji.
Księga adresowa z 1927 roku wymienia następujących lokatorów kamienicy:
- Bieliński Gracjan – nauczyciel,
- Jendraszak Władysław – urzędnik,
- Dominikowski Aleksy – rektor,
- Grochowska Elżbieta – wdowa,
- Kujawski Emil – skarbnik,
- Lemański Alfred – emeryt,
- Wieczerzycki Władysław – sekretarz prokuratury.
Kolejna kamienica, jaką opiszemy, to Kościuszki 39. Ale możesz nam pomóc wybrać kolejną do opisu :-)
