01/10/2026
PRZEKŁADANIA JANA KOCHANOWSKIEGO
„Słowa takie, jakie zostały stworzone u Żydów, Greków i Rzymian Jan Kochanowski wyławiał z morza polszczyzny, wysłuchiwał z jej muzyki”
Henryk Bereza „Sycyna” (1997)
Z okazji Międzynarodowego Dnia Tłumacza, który obchodziliśmy wczoraj, przywołujemy niezwykłe dokonania Jana Kochanowskiego na polu translatorskim. Jako pierwszy w tej sztuce osiągnął wyżyny – stąd dziś można uznać poetę za patrona polskich tłumaczy. W Czarnolesie Jan z Sycyny dokonał przekładów Psalmów, fragmentów dzieł Homera i Eurypidesa, a także poddał ostatecznej redakcji swoje prace z okresu studiów padewskich.
Poeta był rozmiłowany w literaturze antycznej, znał pisarzy rzymskich: Cycerona, Wergiliusza, Senekę, Owidiusza, Lukrecjusza, a przede wszystkim wielkich liryków: Horacego, Propercjusza, Katulla. Literaturę grecką zaznajomił głównie z przekładów łacińskich, choć język grecki nie był mu obcy, czego dowodem są jego prace translatorskie (Homer – przekład trzeciej księgi „Iliady” pt. „Monomachia Parysowa z Menelausem”, epigramaty z "Antologii greckiej", Eurypides – fragment tragikomedii „Alkestis”, uzupełnienie Cycerońskiego przekładu „Fenomenów” Aratosa). Z całą pewnością w czasie studiów w Italii opanował też język włoski i poznał liryki Petrarki.
Z niezwykłą trafnością o dokonaniach Jana Kochanowskiego wypowiedział się zmarły w 2012 roku Henryk Bereza, jeden z najważniejszych krytyków literackich XX wieku, a także eseista. W szkicu literackim zatytułowanym „Sycyna” (1997) czytamy:
„Doskonałość słowa Jana Kochanowskiego wynika ze zgodności potrzeby i spełnienia, cudowności chwili, gdy forma rodzi się z bezformia i ujawnia się po raz pierwszy, z odkrytej symfoniczności polskiego słowa z wielogłosem poezji powszechnej.
W dziele Jana Kochanowskiego mamy najważniejszy do dziś dowód, że w słowie polskim może i powinno zdarzać się wszystko, co zdarza się w językach najwszechstronniej uprawianych i najbujniej żyjących”.
Polszczyźnie dzieła literatury światowej przyswajali także bracia poety, Mikołaj (tłumacz „Moraliów” Plutarcha) oraz Andrzej (tłumacz „Eneidy” Wergiliusza), a bratanek Jana – Piotr Kochanowski przeszedł do historii, jako tłumacz literatury włoskiej – z kongenialnym przekładem „Jerozolimy wyzwolonej” Torquata Tassa.
Wszystkim tłumaczkom i tłumaczom z okazji ich Dnia składamy najserdeczniejsze życzenia wielu inspirujących przekładów z literatur światowych 🌹✒️📖 ... i nie zapominajcie o Janie z Czarnolasu 🫒🌳
Pozdrawiamy)
Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury