กองพัฒนาการบริหารจัดการน้ำและการมีส่วนร่วม กรมชลประทาน

https://www.facebook.com/share/p/1C4V5nvpgB/

https://youtu.be/w3wInVO-UM0?si=UbRLNvmIHYCwMZ64

ดูคลิปนี้เแล้วคุณจะมอง "บ้าน" ไม่เหมือนเดิมอีกเลย / "บ้านหลังแรก" ANASIRI x Roundshare ดูคลิปนี้เแล้วคุณจะมอง "บ้าน" ไม่เหมือนเดิมอีกเลย / "บ้านหลังแรก" ANASIRI x Roundshare

🌊 เช้านี้ชวนคิดเรื่อง “ลุ่มน้ำ”

เวลาเราพูดถึงน้ำ
เรามักพูดเป็นรายจังหวัด
หรือรายโครงการ

แต่ธรรมชาติไม่ได้ไหลตามเขตจังหวัด
และความเสี่ยงก็ไม่หยุดที่เส้นแบ่งบนแผนที่

ลุ่มน้ำ คือ หน่วยคิดที่ธรรมชาติกำหนดให้เราแล้ว
ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ ถึงปลายน้ำ
ทุกการตัดสินใจต้นทาง
ส่งผลถึงปลายทางเสมอ

ถ้าเรามองน้ำเป็น “เหตุการณ์”
เราจะตามแก้ปัญหาไปเรื่อย ๆ

แต่ถ้าเรามองน้ำเป็น “ระบบ”
เราจะเริ่มเห็นความเชื่อมโยง
เห็นความเปราะบาง
และเห็นโอกาสในการออกแบบอนาคต

การจัดทำแผนแม่บทลุ่มน้ำในช่วง 18 เดือนนี้
จึงไม่ใช่แค่เอกสารอีกเล่มหนึ่ง

แต่มันคือโอกาสที่จะยกระดับกรอบคิดของประเทศ

เช้านี้อยากชวนทุกท่านมองน้ำ
ไม่ใช่เป็นข่าว
แต่เป็นระบบที่เราอยู่ข้างใน

—

กอบเกียรติ
#ดุลยชล 🌊

💧

การวิเคราะห์หาพื้นที่ทำแก้มลิง ที่เหมาะสม

การหาพื้นที่ที่เหมาะสมสำหรับเป็น "แก้มลิง" (Retention Basin) ต้องใช้การวิเคราะห์แบบหลายปัจจัย (Multi-Criteria Analysis) ครับ โดยแก้มลิงที่ดีควรมีลักษณะดังนี้:

- เป็นที่ลุ่มต่ำ: มีความสูง (Elevation) น้อยกว่าพื้นที่รอบข้าง

- ใกล้ลำน้ำ: เพื่อให้รับน้ำและระบายน้ำได้สะดวก

- ไม่ใช่พื้นที่ป่าหรือเมือง: เพื่อลดผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมและสังคม

- มีปริมาณฝนสะสมสูง: เป็นจุดที่มีความจำเป็นในการพักน้ำ

ลองมาวิเคราะห์หาพื้นที่ทำแก้มลิง ที่ หาดใหญ่ สงขลากันนะครับ โดยให้พื้นที่รับน้ำหลัก รับน้ำในความลึก 2.5 เมตร และพื้นที่เกษตรรับน้ำเสริมรับน้ำในความลึก .5 เมตร ผลลัพธ์ได้ตามภาพ ข้างล่าง โดยผลการวิเคราะห์สรุปถ้าฝนไม่ถล่มในปริมาณ มากกว่า 207 มม.ต่อวัน สามารถรับมือน้ำท่วมฉับพลันได้ครับ
Web Application -> https://ee-suprtsd.projects.earthengine.app/view/catchment

จะเห็นได้ว่า พื้นที่ที่เป็น แก้มลิงหลัก ส่วนใหญ่อยู่รอบทะเลสาปสงขลา ซึ่งควรเป็นการดำเนินการแบบ Nature-based Solutions - NbS คือการดำเนินงานเพื่อคุ้มครอง จัดการอย่างยั่งยืน และฟื้นฟูระบบนิเวศ โดยการจัดการกับความท้าทายด้านสังคม (Societal Challenges) อย่างมีประสิทธิภาพและปรับให้เข้ากับสถานการณ์ เพื่อสร้างสุขภาวะที่ดีของมนุษย์ และดำรงรักษาประโยชน์ของความหลากหลายทางชีวภาพ หรือสรุปอย่างง่ายๆก็คือ

-ออกแบบตามแนวทาง NbS: เน้นการขุดสระที่เลียนแบบธรรมชาติและปลูกพืชบำบัด

- ติดตั้งระบบติดตาม: ใช้เซนเซอร์วัดระดับน้ำเพื่อการตัดสินใจเปิด-ปิดประตูน้ำที่แม่นยำ

NbS -> https://setsustainability.com/libraries/1151/item/nature-based-solution-nbs-

เป็นตัวอย่างหนึ่งนะครับ ในการใช้เทคโนโลยีภูมิสารสนเทศเพื่อการบริหารจัดการน้ำ โดยอิงกับสิ่งแวดล้อมและธรรมชาติครับ

📌4 เหตุผลที่ควรปลูกปาล์มน้ำมัน พันธุ์ยูนิวานิช Clonal seed

1 ให้ผลผลิตสูงกว่าเดิม ผลผลิตทะลาย 4.5-5.5 ต้น/ไร่ (28-35 ตัน/เฮกแทร์) เมื่อโตเต็มที่อายุ 6-8 ปีหลังจากปลูก เมื่อปลูกในพื้นที่เหมาะสมและมีการดูแลรักษาดี และให้ผลผลิตเร็วกว่าที่อายุ 24-26 เดือนหลังจากปลูก

2 ทนทานต่อสภาพอากาศแห้งแล้ง ในพื้นที่สภาพอากาศแห้งแล้งและดินขาดความชื้นเป็นเวลานานประจำทุกปี พันธุ์ปาล์มน้ำมันยูนิวานิชได้ถูกคัดเลือกเพื่อให้ผลผลิตสูงในสภาพแห้งแล้งเช่นนี้

3 การจัดการสวนง่ายขึ้น เมล็ดปาล์มน้ำมันจากต้นแม่พันธุ์เพาะเนื้อเยื่อ (Clonal seed) ให้ต้นปาล์มที่มีการเจริญเติบโตสม่ำเสมอ จึงช่วยเพิ่มให้ทั้งประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการจัดการสวนให้สูงขึ้น

4 มาตรฐานแปลงเพาะชำสูงขึ้น เนื่องจากต้นกล้าจากเมล็ดพันธุ์เนื้อเยื่อมีการเจริญเติบโตที่ความสม่ำเสมอมาก การคัดทิ้งในแปลงเพาะจึงลดลง

👉จากข้อดีทั้ง 4 ประการนี้จะส่งผลให้เกษตรกรได้ผลผลิตมากขึ้น การจัดการสวนง่ายขึ้น ก็เท่ากับว่ามีกำไรจากการทำสวนมากขึ้นนั่นเอง

📌ตัวอย่างเกษตรกรผู้ปลูกปาล์มยูนิวานิช Clonal seed
🔴พันธุปาล์มน้ำมัน ยูนิวานิช เนื้อเยื่อ Clonal Seed ดีกว่าอย่างไร
https://youtu.be/3icxu-m7dXk
🔴พาชมสวนปาล์ม พันธุ์ยูนิวานิช Clonal Seed 260 ไร่ อ.พระแสง จ.สุราษฎร์ธานี
https://youtu.be/OANU-ZX2uaY?si=cFrrC4nBdBhdq3GZ
🔴ปาล์มน้ำมันเนื้อเยื่อ Clonal Seed "ยูนิวานิช" 2 ปี ทะลายออกเต็มต้นแล้ว
https://youtu.be/aqvI0VtHkPQ
🔴ปาล์มน้ำมัน ยูนิวานิช Clonal Seed 2 ปีนิดๆ ตัดผลผลิตขายได้แล้ว
https://youtu.be/3wStDMaF_Lo
🔴สวนปาล์มน้ำมันยุคใหม่ พันธุ์ ยูนิวานิช ClonalSeed อ.พระแสง จ.สุราษฎร์ธานี
https://youtu.be/BqbOmRWTJ-A
🔴ยูนิวานิชเนื้อเยื่อ Clonal Seed อายุ 2 ปีครึ่ง ออกทะลายเยอะมาก
https://youtu.be/nwAQ5b8KhMo
🔴ยูนิวานิช Clonal Seed 150 ไร่ ให้ผลผลิตเร็ว
https://youtu.be/vzPS4168KZ8
🔴เยี่ยมสวนปาล์ม Clonal Seed (ยูนิวานิช) 3 ปี 6 เดือน จ.สุราษฎร์ธานี
https://youtu.be/KuctGP6_01Y?si=bSYwC-zU717yURi_
🔴สวนปาล์มน้ำมันเคียนซา พันธุ์ยูนิวานิช Clonal Seed ได้ผลผลิตดีเยี่ยม
https://youtu.be/m0FKtxNyikw
🔴แนวทางการพัฒนาปาล์มน้ำมันเนื้อเยื่อยูนิวานิช
https://youtu.be/01qFDWGA1Eo?si=Eo4svFWJPiQeK1jq

💬 ถ้า SEA จะ “ต่างจากแผนเดิม” อย่างแท้จริง
ต้องไม่ใช่แค่ปรับถ้อยคำหรือเพิ่มตาราง
แต่ต้องเติม 3 ชั้นสำคัญเข้าไปในกระบวนการ:

1️⃣ Risk Layer – มองความเสี่ยงเชิงระบบ
2️⃣ Climate Stress Layer – รับมือแรงกดดันจากภูมิอากาศ
3️⃣ Adaptive Governance Layer – มีกลไกทบทวนและปรับตัวได้จริง

หากไม่มี 3 ชั้นนี้
SEA ก็จะยังเป็นเพียง checklist ที่ดูครบ…แต่ไม่เปลี่ยนเกม😊

👑 หลักการ “แก้มลิง” ของในหลวง ร.9
โดย พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช

🐒 ทำไมเรียกว่า “แก้มลิง” ?

ในหลวงรัชกาลที่ 9 ทรงเปรียบเทียบกับ “ลิงอมกล้วยไว้ที่กระพุ้งแก้ม”

เวลาลิงได้กล้วยมา
มันยังไม่รีบกินทันที
แต่เก็บไว้ในแก้มก่อน

พอนึกภาพแบบนี้แล้วก็เข้าใจง่ายเลยค่ะ

น้ำก็เหมือนกัน

เวลาฝนตกหนัก น้ำมาเยอะ
เราไม่ควรปล่อยให้ไหลเข้าท่วมเมืองทันที
แต่ควรมี “ที่พักน้ำ” ไว้ก่อน

พอน้ำลดแล้ว
ค่อย ๆ ระบายออกไปทะเล

นี่แหละค่ะ คือหลักการแก้มลิง

⸻

🌧 ถ้าไม่มีแก้มลิงจะเกิดอะไรขึ้น?

เวลาฝนตกหนัก น้ำจากหลายที่ไหลมาพร้อมกัน
เหมือนคนจำนวนมากวิ่งเข้าประตูเดียว

ผลคือ
🚪 ประตูตัน
🌊 น้ำท่วม

แต่ถ้ามีพื้นที่รับน้ำชั่วคราว
น้ำบางส่วนจะถูกพักไว้
เมืองก็จะไม่โดนเต็ม ๆ

⸻

🌾 แก้มลิงคืออะไรในชีวิตจริง?

ไม่ใช่แค่บ่อขุดใหม่เสมอไปนะคะ

อาจเป็น
• ทุ่งนา
• หนอง บึง
• พื้นที่ลุ่ม
• คลองรอบเมือง

ช่วงน้ำมาก → ใช้เป็นที่รับน้ำ
ช่วงปกติ → ใช้ทำเกษตรหรือกิจกรรมอื่น

พูดง่าย ๆ คือ
“พื้นที่ที่ยอมให้น้ำเข้าได้ชั่วคราว เพื่อช่วยคนส่วนใหญ่”

⸻

💡 จุดสำคัญที่สุดของแก้มลิง

แก้มลิงไม่ใช่การสู้กับน้ำ
แต่คือการ “อยู่กับน้ำอย่างเข้าใจ”

น้ำเป็นของธรรมชาติ
เราไปห้ามมันทั้งหมดไม่ได้

แต่เราจัดพื้นที่ให้มันพักได้
น้ำก็จะไม่ทำร้ายเราแรงเกินไป

⸻

🏙 ทำไมแนวคิดนี้สำคัญมาก?

เพราะประเทศไทยเป็นที่ลุ่ม
โดยเฉพาะลุ่มเจ้าพระยา

ถ้าจะสร้างแต่กำแพงกั้นน้ำอย่างเดียว
วันหนึ่งน้ำก็จะสูงเกินกำแพง

แต่ถ้ามีพื้นที่พักน้ำกระจายหลายจุด
ความรุนแรงจะลดลง

เหมือนแบ่งเบาภาระกันค่ะ

⸻

❤️ สรุปสั้น ๆ แบบประชาชนเข้าใจ

แก้มลิง คือ

“การมีที่พักน้ำไว้ก่อน
เพื่อไม่ให้น้ำท่วมบ้านเมืองทันที
แล้วค่อยระบายออกอย่างเหมาะสม”

เป็นแนวคิดที่เรียบง่าย
แต่ช่วยชีวิตคนได้มหาศาล

และที่สำคัญ
เป็นแนวคิดที่สอนให้เรา
เคารพธรรมชาติ
ไม่ใช่เอาชนะธรรมชาติ

⸻
💙ขอบคุณภาพ Thodsapol Chaturabul