เชื้อไรโซเบียม

สุขสันต์วันสงกรานต์

ขอแจ้งวันหยุดช่วงเทศกาลสงกรานต์ ตั้งแต่วันที่ 13-15 เมษายน 2569 และจะกลับมาเปิดให้บริการอีกครั้งในวันที่ 16 เมษายน 2569

ขอบคุณค่ะ

เตือนภัยการเกษตร เกษตรกรผู้ปลูกถั่วเหลืองในระยะฝักเต็ม - ฝักแก่ ให้ระวังการเข้าทำลายของ หนอนเจาะฝักถั่ว ให้หมั่นสำรวจแปลงปลูกหากพบลักษณะอาการหรือการเข้าทำลายให้รีบทำการป้องกันกำจัดตามคำแนะนำเพื่อไม่ให้ส่งผลกระทบต่อผลผลิตถั่วเหลือง

เรื่องของปุ๋ย ก่อนปลูกพืชต้องรู้ ตอน 3 ปุ๋ยชีวภาพ

“ปุ๋ยชีวภาพ” หรือ” ปุ๋ยจุลินทรีย์ คือ ปุ๋ยที่นำเอาจุลินทรีย์ที่ยังมีชีวิตมาใช้ในการปรับปรุงคุณภาพดิน ทั้งทางกายภาพ ชีวภาพ ชีวเคมี ช่วยให้ดินมีความเหมาะสมพร้อมสำหรับการปลูกพืช โดยแบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ

1.กลุ่มจุลินทรีย์ที่สามารถสังเคราะห์สารประกอบอาหารพืชไนโตรเจนได้เอง เช่น แบคทีเรีย ไรโซเบียมที่อยู่ในปมรากพืชตระกูลถั่ว สาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงินที่อยู่ในโพรงใบของแหนแดงและยังมีจุลินทรีย์ที่อาศัยอยู่ในดินอย่างอิสระอีกมากที่สามารถตรึงไนโตรเจนจากอากาศให้แก่พืชได้เช่นกัน

2.กลุ่มจุลินทรีย์ที่ช่วยทำให้ธาตุอาหารพืชในดินละลายออกมาเป็นประโยชน์ต่อพืชมากขึ้น เช่น เชื้อราไมคอร์ไรซาที่ช่วยให้ฟอสฟอรัสที่ถูกตรึงอยู่ในดินละลายออกมาอยู่ในรูปที่พืชดูดไปใช้ประโยชน์ได้

ประเภทของจุลินทรีย์ที่ใช้
++กลุ่มตรึงไนโตรเจน: ไรโซเบียม (ในปมรากถั่ว), สาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงิน (ในแหนแดง).
++กลุ่มช่วยละลายธาตุอาหาร: ราไมคอร์ไรซา (ละลายฟอสฟอรัส).

ตัวอย่างผลิตภัณฑ์
++ปุ๋ยชีวภาพ พด.12 (กรมพัฒนาที่ดิน)
++PGR-1, 2, 3 (กรมวิชาการเกษตร)

ข้อดีปุ๋ยชีวภาพ
++เพิ่มธาตุอาหาร: จุลินทรีย์ตรึงไนโตรเจนจากอากาศและช่วยละลายฟอสฟอรัสที่ถูกตรึงอยู่ ให้พืชใช้ได้
++ปรับปรุงดิน: ทำให้ดินร่วนซุย, อุ้มน้ำได้ดี, และเพิ่มความหลากหลายทางชีวภาพ
++ส่งเสริมการเจริญเติบโต: สร้างฮอร์โมนพืช ช่วยให้รากแข็งแรงและพืชดูดซึมอาหารได้ดีขึ้น
++ลดการใช้สารเคมี: ช่วยลดการพึ่งพาปุ๋ยเคมี และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม.
ควบคุมโรคพืช: จุลินทรีย์บางชนิดช่วยยับยั้งโรคพืชในดินและสร้างภูมิคุ้มกันให้พืช

การที่ปุ๋ยเคมีราคาแพงได้เปิดโอกาสให้กับปุ๋ยชีวภาพ ซึ่งเป็นปุ๋ยที่ประกอบด้วยจุลินทรีย์ขนาดเล็กที่มีชีวิต ช่วยในการส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช กลายเป็นทางเลือกให้เกษตรกรได้อีกทางหนึ่ง

ประกอบกับกระแสของโลกที่ให้ความสำคัญกับความหลากหลายทางชีวภาพ และหันมาใส่ใจดูแลสุขภาพมากขึ้น ทำให้ “เกษตรอินทรีย์” ที่ทำการเกษตรด้วยวิถีธรรมชาติ ได้รับความสนใจมากขึ้น ส่งผลให้ปุ๋ยชีวภาพเป็นที่ต้องการเพิ่มขึ้นด้วย

สิ่งมีชีวิตชนิดหนึ่งที่นิยมนำมาผลิตเป็นปุ๋ยชีวภาพคือ “ไซยาโนแบคทีเรีย” หรือเดิมเรียกว่าสาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงิน เนื่องจากแบคทีเรียนี้มีความสามารถในการตรึงก๊าซไนโตรเจนซึ่งเป็นองค์ประกอบหลักในอากาศกว่าร้อยละ 70 และเปลี่ยนไนโตรเจนให้อยู่ในรูปที่พืชสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้

ไซยาโนแบคทีเรีย ยังช่วยส่งเสริมและปรับปรุงคุณภาพดินอีกด้วย โดยแบคทีเรียชนิดนี้สามารถเจริญเติบโต สังเคราะห์แสง และเพิ่มออกซิเจนให้กับดิน เป็นการส่งเสริมกระบวนการเมแทบอลิซึมของจุลินทรีย์ชนิดอื่นๆ ในดินได้ อีกทั้งยังสามารถผลิตฮอร์โมนที่ช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืชได้ด้วย

นอกจากนี้ ไซยาโนแบคทีเรียสามารถสร้างสารเมือกทำให้ดินจับตัวเป็นก้อนและเก็บกักความชื้นได้ดี และเมื่อตายลงไซยาโนแบคทีเรียจะสลาย ทำให้เกิดการหมุนเวียนสารอาหารในพื้นที่เกษตร

กระบวนการผลิตไซยาโนแบคทีเรียเป็นปุ๋ยชีวภาพยังสามารถเก็บเป็นคาร์บอนเครดิตไปลดค่าใช้จ่ายในตลาดคาร์บอน (Carbon market) ได้อีกด้วย โดยการเพาะเลี้ยงไซยาโนแบคทีเรียต้องใช้ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ไปในกระบวนการสังเคราะห์แสงเพื่อการเจริญเติบโต ซึ่งถือเป็นการช่วยลดปริมาณก๊าซเรือนกระจกได้

และตัวแบคทีเรียยังสามารถเพาะเลี้ยงในน้ำทิ้งได้ ช่วยลดปริมาณสารอาหารในน้ำทิ้ง จึงเป็นการช่วยบำบัดน้ำทิ้งได้อีกทางหนึ่ง ดังนั้นหากมีการขยายผลการใช้ปุ๋ยชีวภาพมากเท่าไรจะยิ่งช่วยสิ่งแวดล้อมได้มากขึ้นเท่านั้น

นั่นจึงเป็นเหตุผลที่ว่าทำไมการใช้“ปุ๋ยชีวภาพ”จึงเป็นการลดต้นทุนในการทำการเกษตรได้อย่างดี อีกทั้งยังมีส่วนช่วยส่งเสริมระบบเศรษฐกิจชีวภาพ เศรษฐกิจหมุนเวียน และสร้างความยั่งยืนในระบบเศรษฐกิจสีเขียวได้เป็นอย่างดีอีกด้วย

ข้อเสียของปุ๋ยชีวภาพ: ต้องระวังในการเก็บรักษา เพราะมีจุลินทรีย์ที่มีชีวิต และให้ธาตุอาหารไม่ครบถ้วนเท่าปุ๋ยเคมี

#ก่อนปลูกพืช #ปุ๋ย #ปุ๋ยชีวภาพ #ปุุ๋ยจุลินทรีย์ #เรื่องของปุ๋ย

วันที่ 12 มีนาคม 2569 นายมนต์ชัย มนัสสิลา นักวิชาการเกษตรชำนาญการ พร้อมทั้งเจ้าหน้าที่ เงินทุนหมุนเวียนในการผลิตเชื้อไรโซเบียม เข้าร่วมงานวันถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วลิสงโครงการผลิตเมล็ดพันธุ์พืชตระกูลถั่วเพื่อเพิ่มศักยภาพการผลิตและยกระดับเศรษฐกิจชุมชนอย่างยั่งยืนภายใต้โครงการขับเคลื่อนเทคโนโลยีพร้อมใช้ (Appropriate Technology) ประจำปี 2568 ณ แปลงเกษตรกรต้นแบบ ตำบลเหล่าไฮงาม อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ ทั้งนี้ได้นำปุ๋ยชีวภาพไรโซเบียมมาแจกจ่ายให้แก่เกษตรกรภายในงาน

วันที่ 10 มีนาคม 2569 นายมนต์ชัย มนัสสิลา นักวิชาการเกษตรชำนาญการ พร้อมทั้งเจ้าหน้าที่ เงินทุนหมุนเวียนในการผลิตเชื้อไรโซเบียม เข้าร่วมงานและจัดฐานเรียนรู้กิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เทคโนโลยีการผลิตเมล็ดพันธุ์และการดูงานแปลงต้นแบบการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเขียว โครงการผลิตเมล็ดพันธุ์พืชตระกูลถั่วเพื่อเพิ่มศักยภาพการผลิตและยกระดับเศรษฐกิจชุมชนอย่างยั่งยืนภายใต้โครงการขับเคลื่อนเทคโนโลยีพร้อมใช้ (Appropriate Technology) ณ แปลงต้นแบบ สหกรณ์การเกษตรหนองไผ่ จำกัด ตำบลท่าแดง อำเภอหนองไผ่ จังหวัดเพชรบูรณ์ ทั้งนี้ได้นำปุ๋ยชีวภาพไรโซเบียมมาแจกจ่ายให้แก่เกษตรกรภายในงาน

วันที่ 5 มีนาคม 2569 นางอุชฎา สุขจันทร์ ผู้อำนวยการกลุ่มวิจัยปฐพีวิทยา นายมนต์ชัย มนัสสิลา นักวิชาการเกษตรชำนาญการ พร้อมทั้งเจ้าหน้าที่ เงินทุนหมุนเวียนในการผลิตเชื้อไรโซเบียม เข้าร่วมงานกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้เทคโนโลยีการผลิตเมล็ดพันธุ์และการดูงานแปลงต้นแบบการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเหลือง โครงการผลิตเมล็ดพันธุ์พืชตระกูลถั่วเพื่อเพิ่มศักยภาพการผลิตและยกระดับเศรษฐกิจชุมชนอย่างยั่งยืนภายใต้โครงการขับเคลื่อนเทคโนโลยีพร้อมใช้ (Appropriate Technology) ณ แปลงต้นแบบ บ้านเขื่อนแก้ว ตำบลถืมตอง อำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน ทั้งนี้ได้นำปุ๋ยชีวภาพไรโซเบียมมาแจกจ่ายให้แก่เกษตรกรภายในงาน

“ปุ๋ยชีวภาพไรโซเบียม” จุลินทรีย์ขนาดเล็กในปมราก สู่การเพิ่มผลผลิต ยกระดับคุณภาพพืช และฟื้นฟูความอุดมสมบูรณ์ของดินอย่างมีประสิทธิภาพ จาก กลุ่มวิจัยปฐพีวิทยา กองวิจัยพัฒนาปัจจัยการผลิตทางการเกษตร กรมวิชาการเกษตร

ปุ๋ยชีวภาพไรโซเบียม ประกอบด้วยแบคทีเรียในตระกูล Rhizobiaceae ซึ่งมีความจำเพาะในการเข้าสร้างปมรากกับพืชตระกูลถั่ว ภายหลังการปลูก พืชตระกูลถั่วจะหลั่งสารบางชนิดออกจากราก เพื่อชักนำให้ไรโซเบียมให้เข้าสู่ระบบราก และก่อให้เกิดโครงสร้างที่เรียกว่า “ปมราก” ภายในปมรากดังกล่าว ไรโซเบียมและพืชจะดำรงอยู่ร่วมกันในลักษณะพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกันหรือที่เรียกว่า Symbiosis พืชจะให้แหล่งพลังงานและที่อยู่อาศัยให้แก่ไรโซเบียม ขณะที่ไรโซเบียมทำหน้าที่ตรึงไนโตรเจนจากบรรยากาศ เปลี่ยนเป็นสารประกอบไนโตรเจนให้อยู่ในรูปที่พืชสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้

กรมวิชาการเกษตรได้มีการวิจัยเพื่อคัดเลือกเชื้อไรโซเบียมที่มีประสิทธิภาพสูงสำหรับพืชตระกูลถั่วชนิดต่างๆ เช่น ถั่วเหลือง ถั่วเขียว ถั่วลิสง รวมไปถึงพืชที่ใช้บำรุงดิน เช่น ปอเทือง ถั่วพุ่ม และมีการผลิตเพื่อจำหน่ายในรูปแบบของปุ๋ยชีวภาพไรโซเบียม กระบวนการตรึงไนโตรเจนที่ได้จากการใช้ปุ๋ยชีวภาพไรโซเบียมในการปลูกพืชตระกูลถั่ว สามารถส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืชตระกูลถั่วและทำให้ปริมาณไนโตรเจนสะสมเพิ่มขึ้น ช่วยเพิ่มผลผลิตและคุณภาพของเมล็ดถั่ว ได้โดยทำให้มีปริมาณโปรตีนเพิ่มขึ้นในเมล็ดถั่ว

นอกจากนี้ไรโซเบียมยังมีบทบาทสำคัญในระบบเกษตรยั่งยืน เนื่องจากสารประกอบไนโตรเจนที่ไรโซเบียมตรึงได้จะถูกสะสมในต้นถั่ว และเมื่อไถกลบก็จะถูกย่อยสลายและปลดปล่อยลงสู่ดิน ทำให้ดินคงความอุดมสมบูรณ์ เหมาะแก่การเพาะปลูกพืชอื่นต่อไป

ดร.มนต์ชัย มนัสสิลา นักวิชาการเกษตรชำนาญการ กลุ่มวิจัยปฐพีวิทยา กองวิจัยพัฒนาปัจจัยการผลิตทางการเกษตร กรมวิชาการเกษตร เปิดเผยว่า พืชตระกูลถั่วก็จะมีโครงสร้างที่เป็นปมราก ภายในปมรากจะเป็นที่อยู่ของเชื้อไรโซเบียม การคัดเลือกเชื้อไรโซเบียมที่มีประสิทธิภาพจะช่วยส่งเสริมการเจริญของพืชตระกูลถั่ว เพิ่มไนโตรเจนในดิน การเก็บตัวอย่างต้นถั่วมาจากในแปลง เมื่อมาถึงห้องแล็บหรือห้องปฏิบัติการ ทำการแยกเชื้อไรโซเบียมจากปมราก ซึ่งพืชตระกูลถั่วจะมีโครงสร้างที่เป็นปมราก เมื่อได้เชื้อที่ไรโซเบียมที่มีประสิทธิภาพสูง ก็เก็บไว้เป็นเชื้อพันธุ์เพื่อใช้ผลิตปุ๋ยชีวภาพไรโซเบียมต่อไป

การผลิตปุ๋ยชีวภาพไรโซเบียมจะมี 2 รูปแบบ คือ แบบผงและแบบน้ำ สำหรับใช้กับพืชตระกูลถั่วชนิดต่าง ๆ อาทิ ถั่วเหลือง ถั่วลิสง ถั่วเขียว รวมถึงถั่วเหลืองฝักสด ซึ่งจะแยกตามชนิดถั่ว เนื่องจากไรโซเบียม มีคุณสมบัติพิเศษที่จะจำเพาะกับชนิดของพืชตระกูลถั่ว หรือเป็นปอเทืองที่เป็นพืชบำรุงดิน ซึ่งประโยชน์ของไรโซเบียมจะช่วยตรึงไนโตรเจนจากอากาศ เปลี่ยนให้เป็นสารประกอบไนโตรเจนที่พืชนำมาใช้ได้

เพราะฉะนั้น พืชที่มีไรโซเบียมอยู่อาศัยร่วมจะลดการใช้ปุ๋ยไนโตรเจนได้ตั้งแต่ 50-100% หรือไม่ใช้ปุ๋ยไนโตรเจนเลยก็ได้ กรมวิชาการเกษตร จะสนับสนุนปุ๋ยชีวภาพไรโซเบียมสำหรับการผลิตเมล็ดพันธุ์ของกรม ซึ่งเมล็ดพันธุ์ถั่วของกรมวิชาการเกษตร จะนำไปขยายเป็นพันธุ์จำหน่ายต่อไป และสนับสนุนไรโซเบียมเพื่อให้ได้ผลผลิตและคุณภาพของเมล็ดพันธุ์ที่ดี

ทั้งนี้ ประโยชน์ของปุ๋ยชีวภาพไรโซเบียม มิได้จำกัดอยู่เฉพาะในฤดูปลูก เมื่อพืชตระกูลถั่วสิ้นสุดอายุการเก็บเกี่ยว และมีการไถกลบซากถั่วลงสู่ดิน สารประกอบไนโตรเจนที่สะสมอยู่ในรากและลำต้น จะถูกจุลินทรีย์ในดินย่อยสลาย ส่งผลให้ดินมีปริมาณไนโตรเจนเพิ่มขึ้น ช่วยเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ของดิน และเอื้อต่อการปลูกพืชชนิดอื่นในรอบถัดไป

กระบวนการดังกล่าว เป็นแนวทางสำคัญของระบบเกษตรยั่งยืน ที่มุ่งเน้นการใช้ทรัพยากรชีวภาพอย่างเหมาะสมลดการใช้ปุ๋ยเคมี ลดต้นทุนการผลิต และลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมในระยะยาว และเป็นนวัตกรรมทางชีวภาพที่สะท้อนถึงพลังของธรรมชาติ ในการสนับสนุนระบบการผลิตพืชอย่างยั่งยืน จากจุลินทรีย์ขนาดเล็กในปมราก สู่การเพิ่มผลผลิต ยกระดับคุณภาพพืช และฟื้นฟูความอุดมสมบูรณ์ของดิน

ไรโซเบียมจึงมิใช่เพียงปุ๋ยชีวภาพ แต่เป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนภาคเกษตรกรรม ไปสู่ความมั่นคง มั่งคั่ง และยั่งยืนในระยะยาว ประโยชน์ของปุ๋ยชีวภาพไรโซเบียม มิได้จำกัดอยู่เฉพาะในฤดูปลูก เมื่อพืชตระกูลถั่วสิ้นสุดอายุการเก็บเกี่ยว และมีการไถกลบซากพืชลงสู่ดิน สารประกอบไนโตรเจนที่สะสมอยู่ในรากและลำต้น จะถูกจุลินทรีย์ในดินย่อยสลาย ส่งผลให้ดินมีปริมาณไนโตรเจนเพิ่มขึ้น ช่วยปรับปรุงความอุดมสมบูรณ์ของดิน และเอื้อต่อการปลูกพืชชนิดอื่นในรอบถัดไป กระบวนการดังกล่าว เป็นแนวทางสำคัญของระบบเกษตรยั่งยืน ที่มุ่งเน้นการใช้ทรัพยากรชีวภาพอย่างเหมาะสมลดการใช้ปุ๋ยเคมี ลดต้นทุนการผลิต และลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมในระยะยาวอีกด้วย

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่หน่วยงานของกรมวิชาการเกษตร กลุ่มวิจัยปฐพีวิทยา กองวิจัยพัฒนาปัจจัยการผลิตทางการเกษตร กรมวิชาการเกษตร โทรศัพท์ 0-2579-7522, 0-2579-4116 E-mail: [email protected]

เตือนภัยการเกษตร เกษตรกรผู้ปลูกถั่วเหลืองให้ระวังการเกิดโรคแอนแทรคโนส ที่เกิดจากเชื้อรา Colletotrichum truncatum หากเกษตรกรเริ่มพบการเกิดโรค ให้รีบทำการป้องกันกำจัดตามคำแนะนำ เพื่อไม่ให้ส่งผลกระทบต่อผลผลิตถั่วเหลือง