สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน(องค์การมหาชน) SLRI

นักวิจัยนานาชาติใช้ซินโครตรอนไทยสำรวจความลับที่ซ่อนในขาตั๊กแตน

นักวิจัยนานาชาติใช้แสงซินโครตรอนจากเครื่องกำเนิดแสงสยามในโคราชสำรวจอวัยวะภายในขาตั๊กแตน เพื่อทำความเข้าใจกลไกการรับรู้การเคลื่อนไหวของแมลงผ่านอวัยวะเล็กๆ ที่เกี่ยวข้องกับการได้ยิน การเคลื่อนไหว ไปจนถึงการวางไข่ สะท้อนบทบาทของประเทศไทยในการมีโครงสร้างพื้นฐานด้านวิทยาศาสตร์ขั้นสูงที่พร้อมสนับสนุนการวิจัยระดับนานาชาติ และเปิดโอกาสการค้นพบองค์ความรู้ใหม่ๆ

ตัวแทนทีมวิจัยนานาชาติจากไทย อังกฤษ ฝรั่งเศส เยอรมนี และสหรัฐอเมริกา ซึ่งทำวิจัยเกี่ยวกับการรับรู้เชิงกลของแมลง ได้นำตัวอย่างขาตั๊กแตนมาศึกษาด้วยเทคนิคแสงซินโครตรอนที่สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (องค์การมหาชน) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม (อว.) จ.นครราชสีมา โดยใช้เทคนิคเอกซเรย์โทโมกราฟี (X-ray Tomography) ซึ่งเป็นเทคนิคในการถ่ายภาพเอกซเรย์สามมิติความละเอียดสูง

ดร.อติเทพ ไชยสิทธิ์ นักวิจัยมหาวิทยาลัยเลสเตอร์ (University of Leicester) สหราชอาณาจักร หัวหน้าโครงการวิจัยซึ่งได้รับทุนจากโครงการ Human Frontier Science Program (HFSP) ซึ่งเป็นโครงการสนับสนุนงานวิจัยพื้นฐานระดับนานาชาติ และเป็นนักวิจัยเยือน (Visiting Research Scholar) ที่ศูนย์วิจัยเพื่อความเป็นเลิศพาหะและโรคที่นำโดยพาหะ (CVVD) และภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดลกล่าวว่า “ทีมวิจัยได้นำตัวอย่างขาตั๊กแตนมาถ่ายภาพสามมิติด้วยเทคนิคแสงซินโครตรอนเพื่อศึกษาอวัยวะรับรู้การงอพับขาที่เรียกว่า Femoral Chordotonal Organ หรือ FeCO ซึ่งเป็นอวัยวะในกลุ่ม Chordotonal Organ ที่แมลงใช้ในการรับรู้สิ่งเร้าต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการได้ยินและการเคลื่อนไหวหรือการวางไข่”

“ทีมของเรามีความสนใจร่วมกันในเรื่องการรับรู้เชิงกลในแมลง โดยเฉพาะกระบวนการ “เปลี่ยนสิ่งเร้าเชิงกลให้กลายเป็นสัญญาณประสาทไฟฟ้า” ซึ่งแมลงใช้อวัยวะในกลุ่ม Chordotonal Organ รับรู้สิ่งเร้าต่างๆ โดยภายในอวัยวะนี้ประกอบด้วยกลุ่มเซลล์ประสาทที่มีระยางค์นำสัญญาณประสาทเข้าสู่เซลล์ หรือ “เดนไดรท์” (dendrite) ที่เรียงตัวกันจนเหมือนเป็นเส้น และมีสมมติฐานว่าอวัยวะนี้จะถูกกระตุ้นเมื่อระยางค์นำสัญญาณประสาทได้รับการยืดดึง และด้วยหลักการง่ายๆ ดังกล่าวจึงเกิดคำถามว่า อวัยวะนี้สามารถทำหน้าที่อันหลากหลายตั้งแต่การได้ยินไปจนถึงการยืดดึงระดับเซลล์ได้อย่างไร” ดร.อติเทพ ไชยสิทธิ์ กล่าว

สำหรับโครงการวิจัยที่มาทำการทดลองที่สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอนนั้น ทีมวิจัยต้องการศึกษาว่าตั๊กแตนสามารถรับรู้องศาการงอพับขาได้อย่างไร โดยก่อนหน้านี้มีการศึกษาพบว่าอวัยวะ FeCO ที่ตั๊กแตนใช้ในการรับรู้การงอพับขานั้นจะมีรูปแบบสัญญาณประสาทไฟฟ้าที่แตกต่างกันเมื่อขาถูกกางออกหรือถูกพับงอ ทีมวิจัยจึงพยายามหาความสัมพันธ์ระหว่างมุมพับงอของข้อขาตั๊กแตนสัญญาณประสาทไฟฟ้า และปัจจัยเชิงกลโดยเฉพาะแรงที่กระทำต่ออวัยวะ FeCO ระหว่างมีการงอพับข้อขา

“เป้าหมายหลักส่วนแรกคือการสร้างแบบจำลองสามมิติของ FeCO เพื่อศึกษาการกระจายตัวของเซลล์ประสาทและระยางค์นำสัญญาณประสาทในสามมิติ เนื่องจากเราต้องการเข้าใจว่าเซลล์ประสาทต่างๆ ภายใน FeCO มีการรวมกลุ่มกันอย่างไร ระยางค์นำสัญญาณประสาทมีการยึดโยงกับตำแหน่งต่างๆ ภายในขาอย่างไร และการงอพับข้อขาของตั๊กแตนนำไปสู่การยืดหดของอวัยวะนี้อย่างไร และส่วนที่สองคือการนำโครงสร้างสามมิติไปสร้างแบบจำลองเชิงกล ด้วยเทคนิค Finite Element Modelling (FEM) โดยเรามีสมมติฐานว่าเมื่อตั๊กแตนงอขาในมุมต่างๆ อวัยวะ FeCO จะมีรูปแบบการยืดหดที่แตกต่างกันและจะส่งผลให้มีรูปแบบของแรงที่กระทำในระดับอวัยวะและเซลล์มีความแตกต่างกัน จนนำไปสู่การกระตุ้นกลุ่มของเซลล์ประสาทที่แตกต่างกันไปด้วย” ดร.อติเทพ ไชยสิทธิ์ อธิบายถึงเป้าหมายในการศึกษาข้อขาตั๊กแตนด้วยเทคนิคแสงซินโครตรอน

ทางด้าน ดร.เบนจามิน วอร์เรน (Benjamin Warren) นักวิจัยร่วมในโครงการจากมหาวิทยาลัยคีล (Keele University) สหราชอาณาจักร ซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านสรีรวิทยาการได้ยินของแมลง ได้ทดลองใช้แสงซินโครตรอนด้วยเทคนิคเอกซเรย์โทโมกราฟีเป็นครั้งแรกในการศึกษาการรับรู้เชิงกลภายในขาตั๊กแตนร่วมกับ ดร.อติเทพ ไชยสิทธิ์ กล่าวว่า “หากใช้เทคนิคอื่นจะไม่สามารถให้ข้อมูลที่ได้รายละเอียดสูงเหมือนเทคนิคที่ใช้แสงซินโครตรอนนี้ และใช้เวลาวัดตัวอย่างด้วยเวลาที่สั้นเพียง 6 นาที ก่อนหน้านี้ทีมของเราเคยใช้เทคนิค Focused ion beam scanning electron microscopy (FIB-SEM) ซึ่งมีความละเอียดสูงมากในระดับไม่กี่นาโนเมตร แต่วิธีหลังนี้ใช้ทรัพยากรค่อนข้างมาก และใช้เวลาในการเตรียมตัวอย่างนาน อีกทั้งตัวอย่างยังถูกทำลายระหว่างการสร้างภาพสามมิติด้วย”

จากการใช้บริการแสงซินโครตรอนในครั้งนี้ ดร.อติเทพ ไชยสิทธิ์ กล่าวว่า “ทีมวิจัยเชื่อว่าเทคนิคเอกซเรย์โทโมกราฟีของสถาบันวิจัยแสงซินโครตรอนและความเชี่ยวชาญของทีมงานระบบลำเลียงแสง 1.2W ของสถาบันฯ สามารถช่วยให้ทีมวิจัยบรรลุผลการวิจัยได้ และในขณะเดียวกันผมก็เห็นว่าเป็นโอกาสดีในการผลักดันให้เกิดจากประสานงานวิจัยทางประสาทวิทยาทั้งที่มาจากการร่วมมือกับทีมนักวิทยาศาสตร์นานาชาติและภายในประเทศไทยเข้ากับเทคโนโลยีซินโครตรอนมากขึ้น”

หมายเหตุ* เทคนิคเอกซเรย์โทโมกราฟี (X-ray Tomography) เป็นเทคนิคในการใช้แสงซินโครตรอนย่านรังสีเอกซ์เพื่อถ่ายสามมิติของตัวอย่างที่ศึกษา และเห็นภาพตัวขวางของตัวอย่างโดยไม่ต้องตัดตัวอย่าง คล้ายการถ่ายภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) ในโรงพยาบาล แต่เทคนิคเอกซเรย์โทโมกราฟีสามารถให้รายละเอียดในเชิงลึกได้มากกว่า และสามารถใช้ศึกษาโครงสร้างสามมิติระดับไมโครเมตรของตัวอย่างขนาดเล็ก เช่น การศึกษาเนื้อเยื่อ กระดูก วัสดุอุตสาหกรรม และวัสดุทางโบราณคดี เป็นต้น โดยไม่ต้องตัดหรือทำลายตัวอย่าง

ทรงพระเจริญ

๒๙ เมษายน วันคล้ายวันประสูติ
สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าทีปังกรรัศมีโชติ มหาวชิโรตตมางกูร สิริวิบูลยราชกุมาร


ควรมิควรแล้วแต่จะโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม
ข้าพระพุทธเจ้า คณะผู้บริหาร เจ้าหน้าที่ และพนักงาน
สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (องค์การมหาชน)

🍄‍🟫 ลัลณ์ลลิล ไบโอเทค-ซินโครตรอน หารือพัฒนาอาหารเสริมจากกระบวนการผลิตหัวเชื้อเห็ด 🌞

🌼คณะนักวิทยาศาสตร์สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (องค์การมหาชน) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม (อว.) นำโดย ดร.กาญจนา ธรรมนู หัวหน้าส่วนวิจัยด้านการแพทย์และสาธารณสุข เดินทางไปเยี่ยมชมและหารืองานวิจัยร่วมกับ บริษัท ลัลณ์ลลิล ไบโอเทค จำกัด ต.โคกสว่าง อ.เมือง จ.สระบุรี เมื่อวันที่ 24 เมษายน 2569

🌞โอกาสนี้ คุณอภิศักดิ์ แซ่หลี ผู้บริหารบริษัทลัลณ์ลลิล ไบโอเทค ให้การต้อนรับพร้อมนำเสนอแนวทางการดำเนินงานของบริษัทและแนวทางการพัฒนาผลิตภัณฑ์ และได้มีการหารือร่วมกับสถาบันฯ ถึงแนวทางการพัฒนาอาหารเสริมจากกระบวนการผลิตหัวเชื้อเห็ดต่อไปในอนาคต 🌾

หาชื่อตัวเองบนแผนที่โลกกับ NASA กัน! 🌎

NASA ใจดีเปิดให้เราใช้ภาพถ่ายดาวเทียม Landsat ที่เก็บสะสมมา 50 ปี มาเรียงเป็นชื่อเรา โดยใช้ลายเส้นของธรรมชาติ (แม่น้ำ, ภูเขา, เกาะ) มาประกอบเป็นตัวอักษร

ลองไปเล่นกันดู...
👉 https://science.nasa.gov/specials/your-name-in-landsat/

🛰️ถ้าภาพถ่ายดาวเทียมคือการมองภาพใหญ่จากอวกาศ
⚛️การใช้ "แสงซินโครตรอน" ก็คือการถ่ายภาพในระดับอะตอมที่เผยความลับของสสาร...
ไม่ว่าจะใหญ่ระดับโลกหรือเล็กระดับโมเลกุล วิทยาศาสตร์ก็น่าทึ่งเสมอ ✨

🎉🌼สวัสดีปีใหม่ไทย 🌼🎉
💦🌸สุขสันต์วันสงกรานต์🌸💦

🇹🇭 สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน ขอส่งความสุขในวันปีใหม่ไทย ให้ทุกท่านมีความสุข สุขภาพแข็งแรง สมหวังในทุกสิ่งที่ตั้งใจ 💦

ซินโครตรอน-มทร.อีสานพร้อมเป็นเจ้าภาพงานใหญ่ Siam Physics Congress 2026 รวมนักฟิสิกส์นานาชาติตอบโจทย์ความท้าทายของโลกยุคใหม่

ประชุมวิชาการระดับชาติทางด้านฟิสิกส์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของไทย Siam Physics Congress 2026 (SPC2026) กำลังจะเริ่มขึ้นในวันที่ 20-22 พฤษภาคม 2569 ณ ริมชายหาดหัวหิน โดยสมาคมฟิสิกส์ไทย สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (องค์การมหาชน) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม (อว.) และ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน ร่วมเป็นเจ้าภาพจัดการประชุม เพื่อผลักดันนวัตกรรมและเทคโนโลยีอนาคต และเป็นเวทีสร้างเครือข่ายให้คนรุ่นใหม่ได้เห็นความสำคัญของวิทยาศาสตร์ในการแก้ปัญหาความท้าทายของโลกในปัจจุบันและอนาคต

สมาคมฟิสิกส์ไทย สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน และมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน ร่วมเป็นเจ้าภาพจัดการประชุมวิชาการฟิสิกส์ระดับชาติ ครั้งที่ 21 หรือ Siam Physics Congress 2026 (SPC2026) ระหว่างวันที่ 20 - 22 พฤษภาคม 2569 ณ โรงแรมดุสิตธานี หัวหิน จังหวัดเพชรบุรี ภายใต้แนวคิด “ผสานพลังฟิสิกส์ สร้างสรรค์นวัตกรรม สู่ความยั่งยืน” (Empowering Physics for Creativity and Sustainability) เพื่อสะท้อนให้เห็นถึงบทบาทของฟิสิกส์ในการตอบโจทย์ความท้าทายของโลกยุคใหม่

ดร.พินิจ กิจขุนทด ประธานคณะกรรมการจัดงาน (Organizing Committee) และหัวหน้าฝ่ายวิจัยและประยุกต์ใช้แสงซินโครตรอน สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน กล่าวว่า “งาน SPC2026 ในปีนี้ ถือเป็นเวทีสำคัญที่รวมตัวเหล่านักฟิสิกส์ นักวิจัย คณาจารย์ และนิสิตนักศึกษาจากทั่วประเทศ รวมถึงผู้เชี่ยวชาญจากต่างประเทศ เพื่อแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ทางฟิสิกส์ในหลากหลายสาขา อาทิ ฟิสิกส์พลังงานสูงและเครื่องเร่งอนุภาค เทคโนโลยีควอนตัม ดาราศาสตร์ ไปจนถึงฟิสิกส์วัสดุ พลังงานสะอาด และอื่นๆ ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญในการพัฒนาอุตสาหกรรม New S-Curve ของประเทศไทย”

“ไฮไลท์ของงานประชุม SPC2026 มีการบรรยายพิเศษจากวิทยากรชั้นนำโดยนักวิทยาศาสตร์ระดับโลกที่จะมาอัปเดตเทคโนโลยีด้านฟิสิกส์ล่าสุด อาทิ การบรรยายพิเศษโดย Prof. Dr. Yeukuang Hwu จาก Shanghai Advanced Research Institute, Chinese Academy of Science ที่จะนำเสนอเทคโนโลยีการสร้างภาพแผนที่การสื่อสารของสมองภายใต้โครงการ SYNAPSE ซึ่งเป็นเครือข่ายความร่วมมือของนักวิทยาศาสตร์เอเชีย-แปซิฟิกในการสร้างแผนที่สมองสามมิติเพื่อนำไปสู่ความเข้าใจโรคทางสมองในอนาคต”

“อีกทั้งยังมีการบรรยายเกี่ยวกับการขับเคลื่อนศักยภาพของเทคโนโลยีไทยและคนไทยด้วยดาราศาสตร์ การบรรยายเรื่องเทคโนโลยีกราฟีนเพื่อพัฒนาเซนเซอร์และการกักเก็บพลังงานยุคใหม่ และการบรรยายเกี่ยวกับวัสดุพลังงานสมัยใหม่ที่ช่วยให้ประเทศไทยมีความยั่งยืนด้านพลังงานในอนาคต นอกจากนี้การประชุม SPC2026 ยังเปิดโอกาสให้นักวิจัยไทยได้นำเสนอผลงานสู่สายตาสากลทั้งในรูปแบบบรรยายและโปสเตอร์ รวมทั้งเป็นการสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างภาคการศึกษาและภาคอุตสาหกรรม เพื่อต่อยอดงานวิจัยสู่การใช้งานจริง”

"งาน SPC2026 ไม่เพียงแต่เป็นเวทีวิชาการ แต่ยังเป็นพื้นที่สร้างแรงบันดาลใจให้กับคนรุ่นใหม่ ให้เห็นความสำคัญของวิทยาศาสตร์ที่จะช่วยแก้ปัญหาความท้าทายของโลกในปัจจุบันและอนาคต" ดร.พินิจ กิจขุนทด ประธานคณะกรรมการจัดงาน SPC2026 กล่าวปิดท้าย

สำหรับผู้ที่สนใจเข้าร่วมงานสามารถศึกษารายละเอียดเพิ่มเติมและลงทะเบียนออนไลน์ได้ที่เว็บไซต์ https://spc2026.thaiphysoc.org/ หรือติดตามข่าวสารได้ที่ Facebook: https://www.facebook.com/SiamPhysicsCongress2026

วันจักรี ๖ เมษายน
วันรำลึกถึงพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ ๑) ทรงปราบดาภิเษกขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรี

น้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้


ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม
ข้าพระพุทธเจ้า คณะผู้บริหาร เจ้าหน้าที่ และบุคลากร
สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (องค์การมหาชน)

๒ เมษายน

วันคล้ายวันพระราชสมภพ
สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี

ขอพระองค์ทรงพระเจริญ

ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม
ข้าพระพุทธเจ้า คณะผู้บริหาร เจ้าหน้าที่ และบุคลากร
สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (องค์การมหาชน)

สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (องค์การมหาชน) 
ขอแสดงความยินดีกับ

ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์

ในโอกาสได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ
แต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่ง

รองนายกรัฐมนตรีและ
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม

ประกาศ ณ วันที่ 30 มีนาคม 2569