Gün Gün Kurtuluş Savaşı

Anadolu’nun küçük bir köyünde başlayan bu sessiz direniş, Kurtuluş Savaşı’nın kaderini değiştiren adımlardan biriydi.
Kangal köylülerinin karanlık gecelerde telgraf başında verdiği mücadele, işgal güçlerine karşı halkın iradesinin en net göstergesiydi.
Bir köyün kararlılığı, bir milletin umudunu güçlendirdi.
Bu unutulmuş hikâyeyi yeniden hatırlamanın tam zamanı.

🇹🇷7 Aralık 1919

3 Aralık 1919’da Demirci Mehmet Efe’nin, Mustafa Kemal’e gönderdiği telde belirttiğine göre, bir İngiliz Albayı’na Aydın ve İzmir’de tek bir Yunan kalmayıncaya kadar savaşacaklarını, araya İngiliz ve Fransız kuvvetleri girse bile silah kullanacaklarını kesin bir dille söyledi.

Albay sonradan haber göndererek bu son sözden üzüntüsünü belirtti.

İngilizlere karşı daha ılımlı bir dil kullanmayı tavsiye etti.

Mustafa Kemal’in Demirci Mehmet Efe’ye cevabı şöyledir:

Demirci Mehmet Efe’ye;

İngiliz miralayına evvelce vaki olan beyanatınız ve daha sonra gönderilen cevap, son derece iftihar vericidir.

Vatanı kurtarmak için hayatını fedayı göze almış zatıalileri gibi dindar, hamiyetkar bir cephe kumandanının kati ifadeleri, milletin azim ve kararını düşmanlarımıza en güzel ispat eder.

Aydın cephesinde bu son zamanda gösterilen yiğitçe mukavemet, siyasi vaziyetimize pek iyi tesirler yaptığını müjdelerim ve Cenab-ı Hakk’ın yardımıyla inşallah belki de çok kan dökmeden sevgili İzmir’imize kavuşacağız.

Dolayısıyla şimdilik ufak tefek baskınlarla düşmanı bunaltmak ve mevzilerin tahkimatını artırma ve takviye eylemek, maksada en uygun hareket tarzı olur.

Heyeti Temsiliye namına Mustafa Kemal

🇹🇷5 Aralık 1919

Maraş mutasarrıfı, belediyede toplanan halkın Türk, Kürt, Yahudi, Ermeni, kardeş olduklarını ve kardeşçe yaşamak zorunda bulunduklarını, Fransızları kovmak için elbirliği etmeleri gerektiğini anlattı.
Toplantıya katılanlar memnun ayrıldılar.
Maraş’ta Fransız komutanlığı 150 altın göndererek bunun yoksul halka dağıtılmasını istedi.
Belediye başkanı ve müftü, parayı dağıtmayı reddettiler.

İsmet İnönü’nün tuttuğu not defterlerinden:
İngilizce muallimi geldi, başladık.

🇹🇷6 Aralık 1919

İsmet İnönü’nün tuttuğu not defterlerinden:
Zevali saat altıda, sabah namazı vaktinden evvel Mevhibe uyandırdı.
Aşağıdan ebeye haber göndermişler.
Namazımı kıldım.
Ağrı devam ediyor.
Doktor Burhanettin Bey gelmiş.
Daha vakit var.
Belki 24 saat sürecek.
-Çok mustarip
Daireye gittim.
Saat 5’e gelmeden geldim.
Oğlum olmuş.
Ne güzel oğlum.
-
https://www.ismetinonu.org.tr/izzet-inonu-1919/ sitesinden:
Mevhibe ve İsmet İnönü’nün ilk çocukları 7 Aralık 1919 günü İstanbul’da Süleymaniye’deki evlerinde doğdu.
İsmet Bey oğlunun ismini çok değer verip saydığı kumandanı Ahmet İzzet Paşa’dan esinlenerek İzzet koydu.
-
İsmet İnönü’nün defterler adıyla yayınlanan notlarına Erdal İnönü’nün yazdığı önsözden/
Babamla beraber yaşadığımız yıllarda zaman zaman cebinden çıkardığı ajanda tipinde küçük bir deftere dikkatle bir şeyler yazdığını görürdük.
Ölümünden sonra Pembe Köşkteki kütüphanenin dolap çekmecelerinde kullanılmış birçok ajanda bulduk.
Babam, 1919’dan 1973’e kadar giden bu ajandalarda günlük olaylarla ilgili kısa notlar tutmuş.


100 yıl önce bugün Kurtuluş Savaşı’nda ne oldu?
Bu bir milletin küllerinden doğuşunun hikayesidir ve kullanılan tüm metinler belgelere dayanmaktadır.

🇹🇷4 Aralık 1919

Mazhar Müfit anlatıyor:

Suriye’de ki Fransız mümessili mülakat için Sivas’a gelmek istediğini bildirdi.

Kabul ettik.

Ancak mümessilin hemen geleceğini de ümit etmediğimizden özel işleri için Bekir Sami Bey,

Tokat’a gitmek üzere Sivas’tan hareket etmişti.

Hareketini müteakip, mümessilin ertesi gün öğleden sonra Ankara’da bulunacağı haberini aldık.

Bekir Sami Bey’in bu müzakerede bulunması lazımdı

o yüzden hemen o gece otomobil ile nerede yetişebilirsek oradan Bekir Sami Bey’i alıp Sivas’a gelmek gerekti.

Yüzbaşı Bedri Bey’le benim hareketimi Paşa muvafık gördü, hareket ettik.

Fakat soğuk şiddetli, hava -17, otomobilin ise körüğü parçalanmış idi; karpit de olmadığından karanlıkta gidilecekti.

Bedri Bey’le kuzu postekisi kürklere sarıldık, tüfeklerimizi aldık.

Otonun bir köşesine ben, diğer köşesine de Bedri Bey büzüldük ve yola çıktık.

Hiç lakırdı etmiyorduk.

Bedri Bey: ‘Ah bir sıcak çay olsa!’ dedi.

Ben gayriihtiyari güldüm.

‘Çay yerine kar helvası yemek vaziyetindeyiz.’ dedim.

Bedri bey: ‘Öyle ise buyurun!’ diye bir termos verdi.

Meğerse termosa çay ve hem de şeker koydurmuştu.

Termosun bardağıyla içtim.

Bedri Bey de içti.

Zavallı şoför de termosunu dikerek yudum yudum içmeye başladı.

Sabaha karşı Yıldızeli kasabasında Bekir Sami Bey’i jandarmadan sorduk.

Hükumette olduğunu haber aldık.

Gittik ve Sivas’a hareketimiz lazım geldiğini anlattık, iki saat sonra da tekrar Sivas’a hareket ettik.

Öğleden önce Sivas’a vardık.

Fransız mümessili henüz gelmemişti.

Mustafa Kemal Paşa bizi kapı önünde karşıladı, gece soğukta hareketimizden sonra merakta kaldığını ve uyuyamadığını söyleyerek çay ikram etti.

Bekir Sami Bey’i gören arkadaşlar hayrette kaldılar.

Paşa: ‘Biz adamı yoldan çevirtiriz!’ diye latifelere başladı.

Bir iki saat sonra da Fransız mümessili geldi.

4 Aralık 1919

Mazhar Müfit anlatıyor:

Suriye’de ki Fransız mümessili mülakat için Sivas’a gelmek istediğini bildirdi.

Kabul ettik.

Ancak mümessilin hemen geleceğini de ümit etmediğimizden özel işleri için Bekir Sami Bey,

Tokat’a gitmek üzere Sivas’tan hareket etmişti.

Hareketini müteakip, mümessilin ertesi gün öğleden sonra Ankara’da bulunacağı haberini aldık.

🇹🇷3 Aralık 1919

Demirci Mehmet Efe’nin, Nazilli Jandarma Tabur Kumandam Abidin’in şifresi ile Mustafa Kemal’e gönderdiği telde belirttiğine göre,

bir İngiliz Albayı Denizli’den dönerken, Efe ona Aydın ve İzmir’de tek bir Yunan kalmayıncaya kadar savaşacaklarını, araya İngiliz ve Fransız kuvvetleri girse bile silah kullanacaklarını kesin bir dille söyledi.

Albay sonradan haber göndererek bu son sözden üzüntüsünü belirtti ve İngilizlere karşı daha ılımlı bir dil kullanmayı tavsiye etti.

Demirci Efe, Mustafa Kemal’e bu olayı aktararak;

“Karşımıza kim çıkarsa çıksın, vatanı kurtarmak için bundan gayrı sözümüz olmadığını ve bundan sonra da olamayacağını arz ederim” diye yazdı.

Cevap: 7 Aralık: “Cevap şayan-ı iftihardır.”

-

Belçika’nın İstanbul temsilcisi Marghetitch, hükümetine gönderdiği raporda, Türkiye’deki “kargaşa”yı anlattı:

‘Mustafa Kemal ve arkadaşları Meclis’in Bursa’da toplanmasını istemekte, Hükümet’in bazı üyelerinden aldıkları güvenceye rağmen, tutuklanmak veya saf dışı bırakılmak kaygısıyla İstanbul’a gelmekten çekinmektedirler.’

-

Yenigün: “Çeşitli Kürt aşiretlerinin Başbakanlığa çektikleri bağlılık telgrafları”

-

Nutuk’tan/

Efendiler, belki de birçoklarınızın hatırındadır.

İşgal yıllarında, Adana’da, Ferda adında, Kuva-yı Milliye aleyhinde yabancı bir gazete yayınlanıyordu.

Bu gazete, sırf Anadolu’daki kamuoyunu yanıltmak ve bulandırmak maksadıyla yazılmış sütunlar ve bizim aleyhimizde uydurulmuş saçmalıklarla doluydu.

Şüphesiz bu gazetenin Anadolu içine sokulmasına engel olduk.

Fakat, bu gazetenin memlekette okunmasını elbette yararlı bulan, Ali Rıza Paşa Kabinesi’nin Dahiliye Nâzırı ve Cemal Paşa ve defalarca temize çıkardığı Damat Şerif Paşa, Ferda gazetesi denilen bu zehirli paçavranın serbestçe dağıtılmasına engel olunmaması için emirler vermişti.

Bu sebeple, Şerif Paşa’nın arkadaşı Cemal Paşa’nın, 3 Aralık 1919’da dikkatini çekmeyi gerekli bulduk.

5 Kasım 1919

Sait Molla, sonradan evinden Kuvay-ı Milliyecilerce çalınacak olan mektuplarından sonuncusunu Rahip Fru’ya gönderdi.

‘Erzurum’dan Ölümüne Kadar Atatürk’le Beraber’ isimli kitabında Mazhar Müfit Kansu bu konudan aşağıdaki gibi bahseder:

‘Elimize geçen şu on iki mektuptan Sait Molla’nın nasıl bir adam olduğuna hükmetmek kolaydır.

Evet, biz Kuvayi Milliye aleyhindeki gizli hareketlerden haberdar idik ve bunca hain isyanlar ve tahriklerden başka bir de Ali Rıza Paşa kabinesiyle uğraşıyorduk.

Çünkü bu kabine de Kuvayı Milliye’yi saltanata mani addederek yok etme azmindeydi.

Böyle buhranlı günlerde bir gece Mustafa Kemal Paşa’nın yatak odasında birkaç arkadaşla görüşmekte iken birdenbire Paşa ayağa kalktı;

ve ‘Siz Rahip Frew’ya yalnız devlet mi para veriyor da bu teşkilatı yapıyor zannediyorsunuz?

Ben Padişah’ın da buna yardımda bulunduğunu zannediyorum.

Siz ne fikirdesiniz?’ dedi.

Biz de ihtimaldir, dedik ve sonra Paşa;

''Dahası var.

Bu Rahip Frew, benim aldığım hususi malumata göre, hükumetin de sevgilisi.

Görüyorsunuz ya, bir papaz hayatımızla, istiklalimiz ile nasıl oynuyor.

O papaz, memleketinin Türkiye üzerinde hakimiyetine çalışıyor.

Sait Molla da Türkiye’nin hakimiyetini kaybederek İngiliz hakimiyeti altına girmesi için çalışıyor.’' diye çok öfkelendi.

Hüsrev Sami de bu sıra: ‘Ya Padişah?’ dedi.

Mustafa Kemal Paşa;

‘Evet o da Sait Mollayı Evvel.

Fakat arkadaşlar, bu millet, hiçbir zaman, bir hain padişahın, bir rahip Frew’un, bir Sait Molla’nın esiri, eğlencesi olamaz.

CİHANI BAŞLARINA TOPLASINLAR DA GELSİNLER;

iş kalabalıkta değil,

HAK VE HAKİKATTEDİR.

Hak, hakikat ve millet rehberimizdir.

MUTLAKA BİZ MUVAFFAK OLACAĞIZ.

VAKİT YAKLAŞTI.

Pek yakında tam istiklal ve hakimiyetimize kavuşacağız!’

diyerek bizim de yeniden kuvvei maneviyemizi tezyit etti.

Paşa’nın en büyük meziyetlerinden biri de buydu.

En buhranlı zamanlarda sükûnetini muhafaza eder, telaş göstermez, vakaları olması tabii işlermiş gibi mütalaa eder

Ve arkadaşlarının da gayretlerini artırırdı’

4 Kasım 1919

Suruç ve Birecik Fransızlar tarafından işgal edildi.

Mustafa Kemal, Kayseri Askerlik Şubesi Başkanı Yarbay Emrullah Bey’e ve Topçu Binbaşı Kemal Bey’e gönderdiği gizli emirde,

Adana çevresinde gerilla savaşı yapmalarını istedi,

bunun için görevlendirilen kişileri ve yapılacak işleri bildirdi. (Telgraf 1)

-

İngiliz Yüksek Komiserliği memurlarından Hohler’in raporu:

'Parlamentonun Bursa’da toplanması çıkarlarımıza uygundur.

Böylece Türkler İstanbul’dan çıkmış olurlar.

İstanbul, küçük bir Türk devleti için fazladır.

Osmanlı Hanedanı tükenmiş görünüyor.

Türkler, İngiltere’ye karşı gelemezler

ve ancak şiddet davranışından anlarlar.

İstanbul’un uluslararası bir şehir olarak yönetimi güç olursa,

İngilizlerin elinde rehin tutulabilir.

-

Delhi’de Türkiye lehinde miting yapıldı.

-

Harbiye Bakanı Cemal Paşa,

Mustafa Kemal’in dünkü teline karşılık vererek,

seçimlerde baskı yapılmasına meydan verilmemesini

ve hükumet işlerine müdahalenin hemen önlenmesini istedi.

Meclisin İstanbul’da toplanması zorunluluğu üzerinde durdu,

Mustafa Kemal’in cevabı yarın. (Telgraf 2)

Telgraf 2’den Alıntılar: