16/09/2026
BİR KÂTİP ŞADİ GEÇTİ
Bir Kâtip Şadi geçti Görele’den, Giresun’dan, Türkiye’den ve dünyadan. Sesini ve nefesini bırakarak; kemençesini, ezgilerini ve türkülerini bırakarak… Belki ömrü 80 yıldan biraz fazla sürdü ancak bıraktıkları bin yıl kalacak, belki de dünya var oldukça var olacak. Öyle bir iz bırakarak geçti. Kubbede öyle hoş bir seda bırakarak geçti.
Hatıralarda kalanlar zamanla silinecek belki, fotoğraflar gün geçtikçe solacak, ekran görüntüleri ilk günkü netliğini koruyamayacak, yıllar geçtikçe yüzünü hatırlayanlar azalacak belki ancak ezgileri ve türküleri kulaklardan ve dudaklardan hiç gitmeyecek. Türküleri ve ezgileri her çalındığında Kâtip Şadi ismi gelecek dilimizin ucuna. Gelecek kuşaklar da anacak adını, Onunla aynı yıllarda yaşamasalar da.
Bu coğrafyada adı hep baki kalacak.
Hani “Beşikten mezara kadar” denir ya; kemençe ve Kâtip Şadi’nin birlikteliğini ve kaynaşmışlığını en gerçekçi anlatım bu olmalı. Beşikten mezara kadar kemençesiyle birlikteydi Kâtip Şadi. 80 yılı aşkın ömrünün 70 yıldan fazlasını kemençesiyle kucak kucağa, koyun koyuna ve sarmaş dolaş yaşadı çünkü. Çünkü ömründe kemençeden başka bir işi olmadı. Onunla sağladı geçimini, onunla sürdürdü hayatını. Onunla yarattı ezgilerini, onunla söyledi türkülerini, kemençesinin sesine kattı sesini, kemençesiyle tüketti sayılı nefesini.
Kemençesiyle yazdı adını yörenin kültürel ve sanatsal değerleri arasına. Kemençenin yaşayan efsanesiydi hayatta iken, ölünce de kemençenin efsanesi olarak uğurlandı. Bilinen o ki yeri doldurulamayacak bir ustaydı. Hep efsane olarak anılacaktı. Hiç kimse onun gibi kemençe çalamayacak, hiç kimse onun gibi türkü yakamayacak, hiç kimse onun gibi ezgi yaratamayacak ve hiç kimse onun tahtına oturamayacaktı.
Elbette yörede çok mükemmel kemençe sanatçıları yetişecekti. Bu bayrak yarışı devam edecek, bu sanat hep yaşacak ve yaşatılacaktı ancak Kâtip Şadi’nin yeri ve sanatı hep kendine özel olacaktı. O sanatı ve kişiliğiyle hep belleklerde kalacaktı. Kâtip Şadi’nin yöre kültürüne kazandırdıkları, kemençe çalma ve ezgi yaratma anlamında ortaya koyduğu özelliği adını yaşatacak bir değer olacaktı. Sanatı ve eserleriyle yaşayacaktı büyük usta.
Âşık Veysel’in dediği gibi; Dünyaya ölmez eserler bırakmıştı çünkü. Bir söyleşide; “Elimde kemençeyle ölürsem gözüm açık gitmez” demişti, tam da onun dediği gibi oldu; ömrünün sonuna kadar hep elindeydi kemençesi.
KÂTİP ŞADİ KİMDİR?
Ölmeden önce Kemençenin Yaşayan Efsanesi olarak bilinen ve 12 Eylül 2020 tarihinde yaşama veda eden Kâtip Şadi resmi kayıtlara göre 24 Ağustos 1938 tarihinde Görele’ye bağlı Derekuşçulu köyünde doğdu. Kendisi, nüfusa geç yazdırıldığını, aslında 1936 doğumlu olduğunu söylemiştir birçok söyleşisinde.
Giresun Dergisi yayın hayatına başladığının daha 3. sayısında; Ağustos 1986 da Kâtip Şadi’ye genişçe yer verdi. Rahmetli Mustafa Dağ Görele’de Kâtip Şadi ile görüştü, bir köy düğününe katıldı ve “Bay Kemençe Kâtip Şadi” başlıklı geniş bir yazı yayınladı. Kâtip Şadi o yıl 48 yaşındaydı. Bu yazı gelecek yıllarda pek çok yazıya kaynak olmuştur.
Yine Kâtip Şadi ile ilgili yararlandığımız bir başka kaynak ise Mehmet Gündoğdu’nun 2016 yılında yayınlanan kitabı; Doğu Karadeniz’de Müzik ve Horan Geleneği adlı eseridir. Bu kitapta Mehmet Gündoğdu; İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuarı Müzikoloji Bölümü’nde öğretim görevlisi Yar. Doç. Dr. Recep Uslu danışmanlığında hazırladığı “Karadeniz Kemençe Sanatçısı Kâtip Şadi ve Tekniği” adlı bitirme tezinin bir özetini yayınlamış. Bu tez için bire bir görüşmüş Kâtip Şadi ile Mehmet Gündoğdu.
Bu yazıyı hazırlarken bu iki kaynaktan ve Ahmet Yesevi Üniversitesi Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü Kâtip Şadi Maddesi, Sanatçıyla yapılan söyleşilerin videoları, Kâtip Şadi belgeselleri ve çeşitli internet sitelerinden yararlandığımızı burada belirtmek istiyoruz.
Ayrıca arkadaşımız Bekir Öztürk’le Derekuşçulu Köyü’ne gittik, mezarının ve evinin fotoğrafını çektik. Komşularıyla görüştük.
Doğduğu ev yıkılmış, taş duvar kalıntıları var. Köyün zirvesinde ve Çanakçı vadisini gören bir noktada küçük bir evde sürdürmüş yaşantısını Kâtip Şadi. Dışı düz saçla kaplı ve yeşil boyalı. Orijinal bir Karadeniz evi. Evde halen kalınabiliyor. Trabzon’da yaşayan oğlu vefat edene kadar zaman zaman gelip kalıyorlardı bu evde. Sanatçı ömrünün son yıllarını Görele ilçe merkezinde geçirdi.
Ve derlediğimiz bilgileri bir gazete yazısı ölçüsünde burada paylaşıyoruz.
Kâtip Şadi’nin babası Civelekoğulları’ndan Kazım Efendi, annesi Tirebolu’nun Hacı Hüseyin Köyü’nden Ağasarlıoğulların’dan Ayşe Hanım’dır. İkisi kız ikisi erkek dört kardeştirler. En büyükleri Kâtip’tir. Kızların birisi küçük yaşta ölmüştür. Anne ve babası da verem hastalığı nedeniyle daha genç denecek yaşta yaşama veda etmişlerdir. Babası 40- 41 yaşlarında annesi 30 yaşında ölmüştür. Kâtip daha çocuktur babası ve annesi öldüğünde.
Babası o günün şartlarında Kâtip’i okula gönderememiştir, onun için okuması yazması yoktur. Babası, bir sanat öğrenmesi için çok çaba göstermiştir. Yörede yaygın olan sepet yapımını öğretmiştir. Bir süre bu işten para kazanarak yaşamını sürdürmüştür KâtipŞadi. Bu arada kemençeye ilgi duymaya başlamıştır. Kemençeye başladığı yaşını 9 veya 10 olarak dile getirmiştir. Kemençe çalmasını babası teşvik etmiş, ağzıyla kemençe sesi çıkartarak yöresel ezgileri öğrenmesine öncülük etmiştir. Kemençeye başladığı yıllarda; “şurayı böyle çal, burayı böyle çal” diyerek adeta ilk hocası olmuştur. Mehmet Gündoğdu; babasının “Oğlum seni okutamadım, sen bu mesleğin peşine gideceksin” dediğini kaydeder.
O yıllarda kemençe çalmak günah olarak biliniyor ve hoş karşılanmıyordu. Buna rağmen Kâtip Şadi kemençe öğrenmeye ve çalmaya devam etti. Bir söyleşisinde “Esas ustam Durkaya olarak tanınan kemençeci Kemal İpşir’dir” demektedir. Kemençe konusunda o kadar yeteneklidir ki 13-14 yaşlarında düğünlerde kemençe çalacak kadar ilerletmiştir kemençeyi.
Çok genç yaşta evlendi. Daha sonra ikinci evliliğini yaptı. Bu evlilikten beşi kız birisi erkek olmak üzere 6 çocuğu olmuştur.
Kâtip Şadi 1958 yılında bahriye askeri olarak önce İskenderun’a sonra da Gölcük Donanma Komutanlığına gitti. Askerlik görevi üç yıl sürdü. Askerlik sonrası İstanbul’a gitti. Kız kardeşi Adalet Hanım amcalarının oğlu İsmet Şadi ile evlenerek İstanbul Kasımpaşa^ya yerleşmişti. İsmet Şadi de kemençe sanatçısıydı. İstanbul’a gittiğinde onlarda kalıyordu. Zaman zaman birlikte çalıp söyledikleri de oluyordu.
GADIRGA’DAN SİS DAĞI’NA KÂTİP ŞADİ
Kâtip Şadi’nin İstanbul’a gidiş gelişlerinde kendisinden daha yaşlı ve yine kemençe sanatçısı olan Göreleli İsmail Uzunöner Kâtip Şadi’yi plak çıkarması yönünde ikna eder ve Sahibinin Sesi plak şirketine götürür. İsmail Uzunöner deniz yollarında memur olarak çalışmaktadır ve çalıştığı yerin plak şirketlerine yakın olması nedeniyle özel bir tanışıklığı vardır şirket sahipleriyle.
Kâtip Şadi 1966 yılında ilk plağı olan “Yorganımın üstünde pire zıplıyor pire” isimli plağını doldurur ve piyasaya verilir. Bunu, bir yıl sonra doldurduğu “Altmış altıda çıktı mini etekler mini” isimli plağı izler. Bu plaklar Kâtip Şadi’nin ünlenmesini ve yörede adının duyulmasını sağlar. Kâtip Şadi bundan sonraki süreçte 27 plak doldurur. Bazı kaynaklar ilk plağını 1962 yılında doldurduğunu ve plak sayısının 26 olduğunu yazmaktadır.
Kemençeye başladığında kendisinden önce yörede tanınan Tuzcuoğlu, Garaman, Durkaya ve Piçoğlu’nun ezgilerini öğrenen ve çalan Kâtip Şadi artık kendi ezgilerini yaratmakta, kendi türkülerini kendine has bir ustalıkla çalıp söylemektedir.
Sanatçının ünü iyice artmış, adı Görele dışında Giresun’un her yerinde; Trabzon, Ordu ve Rize’ye kadar ulaşmıştır. Artık düğünlerin, şenliklerin, imecelerin, etkinlilerin aranan ismi olmuştur. Sisdağı ve Gadırga yayla şenlikleri Kâtip Şadi’nin kemençesi ve sesiyle yeri göğü inlettiği şenlikler olmaktadır. Bu şenliklerde yüzlerce kişi Kâtip’in ezgileriyle coşmakta ve kemençesinin ritmiyle horan oynamaktadır.
İki gün iki gece süren köy düğünleri yapmaktadır Kâtip Şadi. Araba ve araba yolu olmadığından köyden köye 3-4 saatte yürüyerek gidilmekte, gelin almalar kemençe eşiğinde türkü söyleyerek çala çağıra yaya gidip gelmelerle yapılmaktadır. Düğünlerde horanlar saatlerce sürmekte, yine düğünlerde konak denilen içkili eğlenceler sabahlara kadar devam etmektedir. Kâtip Şadi hem horanda çalmakta, horan bittiğinde konaklarda çalıp söylemektedir. Bir söyleşisinde aralıksız dört saat kemençe çaldığını dile getirmiştir.
O yıllar, Görelelinin ve komşu ilçelerin İstanbul’a göç etmeye başladığı gurbet yıllarıdır. İstanbul’da memleket özlemi çekenler Kâtip’in plaklarını dinlemektedir. Kâtip Şadi’nin bir ayağı İstanbul’dadır. Tarlabaşı’nda Lozan Restorant’da ve Karadeniz Müzikhol’de yıllarca kemençe çalar. İstanbul’da yapılan düğünlerde de kemençe çalmaktadır.
Müzik sektöründe yaşanan gelişmeler plak işini sonlandırıp kaset doldurma yöntemini ortaya çıkarmıştır. Kâtip Şadi de artık kaset doldurmaktadır. Doldurduğu kaset sayısı konusunda kesin rakam vermek mümkün değildir. Profesyonel anlamda 15 kaset diyen kaynaklar var ancak amatör olarak da onlarca kaset doldurduğu bilinmektedir.
Kemençe çalma tekniği ve diğer özellikleri konusuna girmeden Kâtip Şadi’nin kemençeyi, omzuna dayayarak keman gibi ve tellerine vurarak saz gibi çaldığını yazmak durumundayız. Bir de kemençenin kravatına parmaklarlıya seri bir şekilde vurarak özel bir melodi oluşturduğunu da söylemeden geçemiyoruz.
Usta kemençeci Kâtip Şadi çok sayıda gencin kemençeyi sevmesini sağlamış, onlarca kemençe sanatçısı yetiştirmiştir. Kendi yetişme döneminde usta kemençecilerin birçok havayı kendisinden gizlediklerini, öğretmediklerini söyleyen Kâtip Şadi bütün bilgi birikimini yetiştirdiği gençlerle cömertçe paylaşmıştır.
KÜLTÜREL MİRASIN TAŞIYICISI
Kâtip Şadi; Ahmet Yamacı’nın desteğiyle TRT’ye de bant yaptığını, 3-4 yıl devam ettiğini ancak hem şartlarının ağır olması hem de parasının az olması nedeniyle devam etmediğini söylüyor Giresun Dergisi için Mustafa Dağ’ın yazdığı yazı da.
Ancak Katip Şadi ile ilgili çok sayıda belgesel yapıldı. Başta TRT televizyonu olmak üzere yerel ve ulusal onlarca kanal Görele’ye gelerek Kâtip Şadi ile söyleşi ve programlar yaptı. Doğu Karadeniz’de kemençenin olmazsa olmazı Kâtip Şadi onlarca televizyon programına katıldı.
İstanbul’da yapılan Görele ve Giresun gecelerinin onur konuğuydu Kâtip Şadi. Yurt dışında Giresunluların yaşadığı hemen her ülkeye davet edildi ve memleket gecelerinde kemençe çalarak türkü söyledi. Sayısını bilemediği yurtdışı etkinliklerine katıldı.
Ömrünün büyük bölümünü Görele’de geçirdi. Bütün çekimleri Görele’de yapıldı.
Giresun Üniversitesi Senatosu “Giresun Üniversitesi Giresun Değerlerine Sahip Çıkıyor Projesi” kapsamında 01.06. 2012 tarihinde “Görele Tarzı Kemençe Konusunda Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı ve İrcasısı ve Öğreticisi” olarak Kâtip Şadi’ye oy birliğiyle Fahri Doktora unvanı verdi. Sağlık sorunları nedeniyle üç yıl sonra 27.05. 2015 tarihinde cübbe giydirdi.
Kültür ve Turizm Bakanlığı Kâtip Şadi’ye Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı unvanı verdiğinde tarih 31 Mart 2018 dir.. Giresun Esnaf ve Sanatkârları Odaları Birliği de Aralık 2019 da Kâtip Şadi’yi Kemençenin Ahisi ilan ederek külah giydirdi.
Katip Şadi’nin bir çok ezgisi kendisinden izin alınmadan üzerine başka sözler yazılarak okundu. Bunların en bilineni Oy Asiye ve Ayşe’min Mektubunu Getirdi Postacılar’dı. Bu sanatçıyı çok üzmüştü. Bunun dışında izin alarak okuyanlar ve türkülerini Kâtip Şadi’yi kaynak kişi olarak gösterip derleyen sanatçılar da oldu. TRT Repertuarına girmiş çok sayıda eseri vardır Kâtip Şadi’nin.
Hakkında çok sayıda üniversite bitirme tezi ve araştırma çalışmaları yapıldı.
Söyleşilerde çok konuşkan birisi değildi. Sorulara kısa cevaplar verir, kemençesini çalar türküsünü söylerdi. Şöhret peşinde koşan bir sanatçı değildi.
Ömrünün son yıllarında sağlık sorunlarıyla çok uğraştı. Yaşlılığa bağlı pek çok organsal bozukluklar yaşıyordu. Sosyal güvence anlamında yeşil karı vardı. Ancak Görele Belediyesi Kâtip Şadi’ye bu dönemde sahip çıktı ve destek oldu.
Yörenin ünlü kemençe sanatçısı yaşama veda ettiğinde takvimler 12 Eylül 2020 yi gösteriyordu. Cenazesi Görele Meydanı’nda yapıldı. Çok sayıda katılımcıyla uğurlandı doğduğu köy olan Derekuşçulu mezarlığına.
Saygı ve rahmetle anıyoruz.
Nihat Öztürk
Görele Günboyu Haber
