Lennupa, Zogam

Lennupa, Zogam

Share

Knowledge

02/21/2023

*KA AWLMOHTE:*
---Pu Awnzagen Tombing
*ON ZOMI*

I PNC kiphuh khiak apan tuni tan in Paite mite lunggulh leh mangmat tuh Chin state a I mipihte i gamlaia ah international boundary I deihteelna khat beekle omlou in hong kikhunga gamnih isuak kha uhi. Amaute toh kikhen I ut keia kigawm khawma pumkhat a omkhawm tuh I lunggulh uh leh I mangmat uleh I deihthusam uh ana hi a, tua ziakmah in I PNC constitution masa ah leeng chiangtakin ana kigelh a, tua pen zuau hidin kagingta theikei hi. Tua ziak mah ahidinga,1947/48 lakvela Khul Union lain, thuthang diklou khat ziakin Unau Hmarte toh amau le a theihlouhpi khat un Kidou din nana kisa khadek mawk hang. Tua hun lai in Chin state apan in eilam panpih din tangval bangzah hiam hongtung man chih I thei. Tuahunlaiin Chin State a I unaute u toh I la pi uh I thei lai uhia *’I kot kawla dou hong lan leh palbang nang khawm ve ni’* chih khawng I lungsim ah ging thei lai veh aw.
Tua khawng mah I lungsim ua sitheilou ahi dinga, 1960 May 30 PNC in Burma leh India a Chin mite kigawmding ngetna in Chin Re-Unification Memorandum, India Prime Minister kiangah nana khedop mai uhi.
Tua toh kituak mahin, Pu Tunkhapum Baite in Chin mite kigawmna dingin volunteer hon khawmin, Chin Liberation Armay hon phuan hi. Tua hun in Chief of Army Staff din Col. Sonkhopau (chin state apan mi) hipah ngal hi. Tua hun lai a eilawi bela hongtai Burma a kik nawnlou om den bangzah hiam uhi.Hichibang a amau toh kalsuan kibanga kisuan den ahi.
Huchibang Chin mina I kiloh lai in laisiamten research hon bawl uha, Dr.Kamkhenthangte, Pu Thangkhangin Ngaihte, Dr.Vumson, Pu L.S Gangte leh Pu T.Gougin leh mituamtuamte finding apan I ki gawmkhawmna min ding ZOMI ahi ahon chi uha, ei Churachandpur District adiakin Thanlon leh Singngat area ah ZNC hongkiphuan in ZOMI hihna baptisma ina tang uhi. Tuahun laiin mipi hiipin nung zui hau mah leh uh PNC kichi pen constitution hoihtak neia kipua ahihmanin leh a movement pen MLA election toh aki hetkhak luat manin PNC ah genda a alutna hialdin hun hong kidiah kha hi.
Huchih sungin Burma lama campaign ava bawl chiangun dik nana sa in tuni chiangin Myanmar ah adiaka ei Paite/ Tedim kampau toh kinai teng Zomi in nana kipe kim sipsip ta uhi. *Huchih sungin India ate leng a thawmgin daituanlou 1984 PNC khawmpi Tuithapi ah Zomi pen alianzaw a iki khaikhawmna min dingin hong thupukta uhi.* Huaia pan nidanga kikhaikhawmna mina Chin chih ina zat kha Zomi ihita uh hi. Huaiziakin ,Zomi kichipen eia mahmah, ei Manipur apan piang mah ahi chih ichian ta uhi. Tuapen kuamah in ahong phuahsak hilou in ei a kipan maha piang ahi. Myanmar a I unauten a hong impose uh ahikei. Eilama kipan mah amau lungsim taktoh ana pom uleh amau ahon popular sak zaw ua, kithehdalhna gamte uh Malaysia, Australia,USA,Europe te ah hiai Zomi min mah in kizong in, kizom in, kipua uhi.
*Hiai Zomi ah:* Pau kisinding bangmah aom kei, napau chuh napau ahimai. A neitu leh aphut khetu na hih ziakin napau malkhat le adiklou a omkei. Neu chikchik pau kilamdang, khopau, Vengpau, area pau chihte bel om sek mah. Bukpi pau leh Kaihlam pau leng Bukpi pau chiatchiat kibang kimlou. Lamzang pau chiatchiat ah Songtal pau leh Hanship pau leng kibang lou. Lousau pau chiatchiat ah, Kangkap pau leh Mualnuam pau kibang kim lou. Huchimahbangin, Zomite te leng Mallam leh Simlam pau kibang kimlou ding. Himahleh akibatlouhnate namdang pau I lak khak te khawng leh development a I top tawmte khawng hilel hi.Tua I toptawm leh namdang pau te I paihkhiak chiangin akibang, neuchikle lamdanna omlou ana hi. Tua kia thamlou in pau upa tampite Tedim lamten ana keplai uh bang oma, en leng ikep omlai veve hi. Huaiziakin, ipau a mikhual keia, I late khek angai tuankeia,lehthak angai tuan keia, ahi bangbang in mikhual hetlou in asak theih hi.Huai ziakin hiai Zomi ah pau kisin ding,pau khekding malkhat leng omkei.
*Hiai Zomi ah,* beh leh phung kizon tawmdi bangmah aom kei. Tombing nahihleh Tombing adim in om. Suantak nahihleh Suantak adimin om. Ngaihte, khuptong, Laingek, khaute, Neihsial, Guite, Naulak, Hangsing, Hangzou, Hauzel, Tonsing etc, etc adim in om, kia thamlou in na kizop pihsa te toh kilohna kibang a omta chihna hilel hi. Ka behte omkei, ka laigui zoppih kuamah omkei chihna di himhim omlou, I chi I sa, I beh I phung omna, I phungpi te omna lak hilel hi. Pawl dang ah ka beh ka phung khat leh nih nana om kha thei, bang ziaka nana omkha hiam chin va d**g le, aziak hon hilh thei ding. Tua pawla kei behte a om hang in, Paite laka beh dangte omkha lou zel. Tuabanah tua laka kei beh khat aom hangin,ka beh tamzawte Zomi laka om ahihmanin,tua pawl ah mikhual ka hi.
Huaiziakin, Zomi mah ka beh ka phung omna , ka chi ka sate omna, kapu -kapa ki patna na hi zaw.
*Hiai Zomi* ah I ngeina te kisinse ngailou in bukim takin a omsa hi. Tanu, thallouh leh vengthusa chihte nut siat hiam mihihdan chih chih, mi ngeina chihchih a I siamlouhpi va sin tawma vazon tawm angai kei, I neihsa hi a, I chindan hi a,kisin tawm di bangmah omlou hi. Hiai zomi ah, I paua I pau chiangin kuaman hon zahpih lou dinga, ibeh I phung I gen chiangin, kuaman lamdang sa lou dinga, I tawndana I tawn chiangin kuaman hon zahpih lou dinga hi.
*Hiai Zomi ah* ki pem vialvial ngailou dinga, I pu I pa satsa gamlei I humbit a lungmuangtaka I ten theihna dingin theih tawpin I pang khawm ding hi. Eh, Tedim khua leng Guitete sat hiveh aw,kuadang sat sa I hi ua. Manipur gam a I khuate leng atamzaw Chin state apan kisat ngen ahi. Atanchin ka theih, Zenhang Lamka, Tonglawn, Songtal, Mualnuam, Hanship, Gouchinkhupveng Lungthul, Lungchin, Ngalzang chihte. Direct a kisat lou sunte leng Chin state a pan Mizogam tawna saat ngen ahi.etsakna ding in ,Sialbu, Kaihlam, Bukpi chihte, khodang tampi Zomite tenna khua tam pi omlai, atanchin tamlou ka theihte etsakna kon gen lel ahi. Hiai ei Zomite tenna teng igam ahi. Chin state apan Manipur singtanggam Zomi kichi apom teng tenna I gam ahi. Kuamah dang khuambang luah ding a I phal louh ding ahi.
Aw le, hichibanga Zomi ka hi I kichih lain,I kinaih pih mahmah unau banga ingaih Kukiten Paite te chi in leh amau thu manglou honsa in kidouna hon pan ek mawk uhi, Ei leng I nam heututen utlou p**i in kidouna I maituahta uhi, Kiging lou mah ihi di uam,I khuate kang zungzung in I it I ngaih tampite hinna ana tanta ua, Mizoram ah I mi -isa tampite ava galtai ua, amau leng hon awlmoh in galtaite ann nana pia in, bukna leng ana pia ua,tua kia thamlou in Kuki toh kala palaia hong pang in ahon buaipih mahmah uhi. Kipah huai.
I Zomi (Myanmar) atai pawl leng aom ua, amau pen sepaih vaihawmna nuaia om ahihmanun, tampi vatai thei kei mah lehang, a tai I Pastor khat hon gen danin,I Zomi pihten nek leh tak ana piak ban uah, nitak khat Tedim kholai a avak leh anung ah tangval bang zah hiam kihou lim tiptip in, khat in *“ken zaw Lamka lam a I unaute thuakna pona lua, thuak zoulou, zing chia Lamka lam manoh ding, kuan ding”* achi hi. A lawmpan leng, *" unau Paite te thuakna pozou lou,kei zong hong kuan ning”* chi a anunga pai tangvalte houlimna azaka pan lung muan huai sa hi. Tua zoh nibangzah hiam in Pastorpa tunna in khawng ah van hong kisek khawm hi.
lawmte aw, Khul Union laia I tangval te la pi’ I kot kawla dou hong lan leh, palbang nang khawm ve ni’ chih, ala thei nawn kei mah le uh, *'sinlai pai tembang kuah’* gige uh nana hizaw uhi. Huchiin Manipur ah tuh tualgal in ma hon sawn zela, Kuki- Zomi kala tualgal tuh,Zomi lamah galthuam hoih zawte hong om in, gal doudi le mi hong kiching hiaihiai in, atawpin tuh tangvalten thau zat seng louh phial leh thautang zat seng louh phial a hon tawita ua, huchilaka lemna palai lamte leng nana hat thou ahihman un cease –fire in, leh peace agreement suai kaih in ahon lapta. Paite mipite aw, bang lungsim neita ihi di ua aw, atheilou I hi tel ua hia, I theihkei leh atheizaw om ngal eive, huaite lakah kan ngal le ake. I pau khial khadi ua aw, I ngaihtuah khial kha di uh e. Maban hong pai zeldi ah leng hiai Zomi mah kulhpi a neikawma I pai kei in zaw’ singkunga vasa tuang bang’ lel I hi ding.
Zomi ah Namdangte lunglut nawnlou? Chih kampau zak zeuhzeuh in om.Ka dawnna tuh,Zomi kichi min belhtaak hon sa a, ma a Kukite toh kidouna a leeng min kangmang dia ahon gintak laia thil hong kilumlet phial dana ZOMI dang ten hon mu in,belhtak hidin hon mu uhi. Himahleh ei mahmah ih I sumualphoua , ei laka mualphou taka I koih manin, kuan belh tak ahon sa dia? A hoihkim uh kachi ahituan kei, hih khelh tampi leng nei hikha unteh. Hilele hoihlou correct nahun hilou, pan khawm hun. Bill thum toh kisai ah bang ahihkhial ua eite? MLA lah hilou ua, A mau moh sadi I hihleh namdang ten le hichibang organization neithou, amau amau ate bang a loh ua, tua dan in abawl himhim ua hia? Mi toh kizoma , atawpa eia mah en I p**k di leh kuan ahon beel mahmah dia, inn sung buching khat va beel in, atawpin apa uh hon simmoh mawk le uh, kua sawt a om ngam dia? Zomi chia min a hong bawk lai in, ei Zomi a ainntek pen kichiten I zomi I p**k leh kuan ahon taisan lou mahmah dia? Paite mipite aw, aki khel naikei, hoihlouhna keleu genlou in, thathak la in lungtang thak pu ve ni aw, I mangthang petmah kha di uh.
Huaiziakin, *ken zaw Zomi maha muanhuaia I om ua I puah louh ngal uh lampi dang himhim omlou hi in kamu.* A dang KUKI hi in MiZO hi in Naga toh I ki thuah inle, ei Zomi mah mina I pan khawm kei leh I omna peuh ah mite simmoh leh nelhsiah in I om zel ding uhi
Ahihhangin ken chu, Independent e, bang e kichite pawl ka mangmat pha kei, tulel takin, social , culture leh literature re- unification ahi kagen, Internatioanal boundary ten asukbuai zohlouh ki itna leh pan khawmna ahi, ka gen. Gam pek khata omsa ihihmanin territory khata om, k*mpi tuam nei kihi lel hi. Huaiziakin, iki khen leh I puk dinga, mite sim moh in I om dinga, mi namdang lakah mangthang khong ding I bang uh.Huchilou in adang va kici dek dek lehang lah:
*ON KUKI.*
I suut chiangin, I kinaih pih mahmah uleh ipau kinai mahmah himah le uh, unau Kukite tuh Manipur ah ana inntek mahmah uh chih amuh theih hi. A pau uh leng 30% phial Meitei pau aki helta chileng kikhial lawmlawm lou ding hi. A maUte chiklai peuh in Manipur ah nana inntek ua, Manipur leengten amimuan uh,nana hi gige uhi. Nidanga Meiteite toh ei, Sukte ana kidou lai unleng Meitei lama lamhilhtu in Kukite ama kai uh chih upa ten agen uh I za hi. Tua banah Guite hausa lian Pu Goukhothang matna ah leng amau mah identify bawltu ahi uh chih hilh in I om uhi. Tuabanah, Manipur State boundary zikna amun mahmah va s*k amau mah ahi uhi. Tua ahihman in tutung bill toh kisaia I movement ah leng kithutuaktaka I heututen ahon paipih lai un, amau hong (Imphal lama te) pai in nuaisiah taka ahong bawl un lungsim ahon sunuam kei hi. Khenkhatte bel I nung hon thuap tawntung om mah le uh chih bel haih vuallouh in ithei zel. Khul Union ahong dinkhiakna leng Manipur singtang mite, Naga louteng khe khata din di chihlai in, amau Kuki kichihdi, resolution leng Kuki paua gelh ding ahon chih chiang un I heutu mas ate uh nana taisia uhi. Tu in leng kei muhdan in, tribal hihna ah problem kibang himah lehang Manipur apana pawtkhiak nadi tanah, pangngam di un ka gingta kei hi.
Huaiziakin, amau toh iki zopna ah I deih abat kei uh leh leng emotionally ready a I om uh kipha moh hi. Tua bang ahih keileh I kha siat nadi tamsak maimai kha ding bang kasa. Tuate banah, amau toh hichi lawmlawma kisuk khak nung in KUKI kichihding chih tel khawng ken chu mangsiat huai kasa hi. I ma a kidouna ah vuallel ihi tel ua hia? ka chi hi. Vuallel lah hingallou hanga, ZOMIte vuallel kei ve aw. Vuallelh malak I tualgal ma a nam thum/li khawng toh Zomi I pat hina pi, tual gal zoha nam 9 hial bang in Zomi chih min ah kithuah thei ve hang aw. Tuate bang genna ahi ding! Vualzou in kipuang kei mah lehang I vuallel kei uh. Tua mi hong belh I hihlai un en p**ksiat leh taisan sawm gige pawl I om uh imuh chian mangsiat huai kasa hi. Huchibang lai ah Kuki lakah Paite beh hunkhop om zel, Hangsing, Guite ,Singsuan, etc. Singsuon khenkhat Kuki laka aom hangun Singsuon tengteng Kuki chihna hipah lou.Hmar laka leng Singsuioan oma , himahleh Hmar hihna apom ziakun hmar ahimai uhi. Mizo laka leng Tombing, Ngaihte, Hangshing chihte a om hang in Ngaihte te tengteng Mizo hipahlou. Europe ah leng German beh France lakah tampi om thou. Huchi mah bang in France beh leng English laka tampi om thou.Tuate a kisuk buai di ahi kei. I om nana a om mai di ahi. Zo suan chiatchiat I hihna ah, Kuki pom pawl a oma, Mizo pom pawl aom chih na hilel hi. Hiai behte Hiai tea hi uh chia gamgi tangtaka va khen theihlouh hi. Pau in bel, Kuki pau, Paite/ Zomi pau leh MIzo pau om hi. Hiamahleh tua bawng lakah I beh le phungte uh om vek hi. Tuabanah tuate leng I ki tanauna hon ensak tu ahi. Himahleh pomdan ,or acceptance ziaka kilamdang hizaw.
Chilaileng unau kukite toh hitaleh kitaisan thei bel I hi tuankei uhi. Manipur a singtang mi hikhawm, pau leh haam a a kinai pente I hi uhi. Himahleh Kuki I hi kei uh. Paite paua paute Kuki i hi kei uh. Alian zaw a kilohna na Zomi hiding chih I nam pumpi thupukna ahi. I PTC constitution ah leng chiangtakin kigelh hi. Ken inam heutu masate un honpi khial uh kasa hetkei. Vision hoihtak nei kawmin ahonna pi ua, tamkei mah lehang I pau I ngeina te kembit thei ding in ahonna pi uh kasa hi. i culture khenkhatte mangngilh tamah lehang. Nik*m in leng Kuki Innpi Manipur ten palai honsawl uh ahi ngei ding a, Kuki Innpi reformation bawl na a palai sawl din, himahleh I PTC heutute un alianzaw kizop nadia Zomi nana telkhinta I hihman un, Kuki Inpi zom theilou ding chih chiang taka ana dawn uh thupi kasa a, chiang kasa a, gen thakthak nawnlouh hoih kasa. Himahleh Manipura singtangmi hikhawmna ah, sepkhawm theih ding tampi om ding chih bel achiang sa ahi. Himahleh Manipur apan a suahtak khiak nadia political movement neih khawmna ah, khasiatna lel khawng tun khak theih ahi ahi chih thu hi. Tuachi himahleh, Manipur a tribal hikhawm, problem kibang ihihna ah amau toh isep khawm theih tam law mahmah hi. Sem khawm in pangkhawm mah ni.
*ON MIZO.* Mizo kichipen eilawi Zo suan te laka gam (state) kichiantak neithei omsun ahi. Mundang khopi e, gam e gengen mah lehang eilawi a dingin maingal taka I omtheihna om sun tuh Mizoram ahi. Ma a Kuki toh I buailain in leng iki kal uah lemna palai in hong pang ua,tutan pha I issuete ah leng hon pau hial sek uhi, tuabanah, buai lai mahin I galtaina mun uh ahi a, agam solkal un bukna leh nek leh taak ahonna pia uhi.Kipah thu gengen tuak
Amaute nidanga Lusei nana kichi ua, himahleh, 1946 Muallungthu conference ah Mizo kichihtak di chi in thupukna ana bawl ua, Luseite atampen himah le uh, kipumkhata, khe khata dinna ding ahih phot leh chi in Lusei kichiten leng nialna bangmah omlou in Lusei chih min surrender in Mizo kichi ahon pomduamta u tuh thupi mahmah hi. Ama in a vernacular uleng Lushai, a nam recognition uleng Lushai,A gam min uleng Lushai Hills, sepaihpangte leng Lushai himahleh Mizo min in ahon khek vek uhi. Ei lawi mah banga, Paite pau mahmah, Vaiphei pau mahmah, Simte pau mahmah chi guiguia,akibat khakna te bang akibang lou dia bawl thakthak, gelh thak thak te hih tuak lou uhi. Ma a Lusei pau kichipen Mizo tawng ahon chih ua,phunchiakna neilou ahon pom un, siatna atun hia, tut naksangin a hong kivawk sang hiaihiai a tu chiang in sangpi atungta hi.
Ka gennop pen tuh tuate thupukna in Lushai Hills a nam tampi atel ua, Paite , Hmar chihte atel uhi. Himahleh Lusei pau kia Mizo pau ahon chih chiangun, leh Lushei pau pen official language ahong suah chiangin, paudang ahong ta nawn kei hi. Tua a Paite ana hikhate tuh tuchiangin, Paite pau athei nawn kei ua atu - atate un le athei nawn kei ua, khen khat amang theih laiten ka p**e uh Paite pau a pau ahi uh chihtan amang theih lel uhi. Amaute n Paite ngeina inn d**gta kibawldan, Paite ngeina leh tawndante himhim athei nawn kei ua, Paite kichih leng aut nawn kei ua, Paite kichih leh Paite pau aki zahpih uhi. Huaiziakin amau tuh Lusei/ Mizo suakta uh chihna ahi mai. *Huchi ahih leh a MANGTHANG himai lou umaw.* Huchibang lakah tunai zek a Mizoram va lutte leng anu leh pate uh kuhkal takin pang mah le uh,atate uh kholakah, Mizo pau in apau ua, anu leh pa kiang natan uah,” milakah, Paite pau in hon houpih kei un, zum huai lua’ achi uhi. Tuate le akhang nawn ah, atam zawte AMANGTHANG PAHDINGTE ahi uhi. Tuabangte’ nu leh pate natan in le,I ngeinate angaina nawn kei ua, paidan kol tak mai,Lusei te toh kituak thei lamlam in pai uhi.Tua ahihmanin a MANGTHANG DINGSA in khosa uhi. Ahihleh bang a gam ideih, bang a nam leh gam ichih, I pau I lai, I ngeina te mah I it ziaka gam deih hanga, tua I nam hihna te zalenna toh aki zatna gam mah I lung gulh ihi kei a hia?Zalenna ichih tuabangte zalenna ahi kei ahia?
Huchibang lakah, Mizo kichih di, Mizoram belhdi chihte ahong kigen chiangin, ngaih tuah sau deuh hoih hilou hiam ka chi hi. *Tuate khawng ka ngaihtuah chiangin, atunga I gente mahbangin , MANTHATNA LAMPI a pai sawm thouthou I hi diam maw kachi hi.* Bang ahia I minam hihna a kepbit I sawm, I pau, I lai, I ngeina te khawng mah hilou maw. Tuate I it kei maimah in,arem changchang suaksukin, a utte vai, a utte Kawl, a utte Bengali, a utte Naga etc. suak sukle avele. Huaiteng ka gen hang in pau leh lai leh ngeina te awla kikhektou thei ahi chihte agingta lou bel kahi tuankei hi.
Tuabanah, a hisate va holhholh ni ka chihna bel hilou hi. Huai kachihna tuh, Mizogama nana omsa, Mizo identity nana pomsa, Ngaihte, hi in, Hangsing hiin, Hauzel hi in akuakua hita leh, amah deihtelna ahih nak leh Paite na hi, na om na adik kei va chi kholkei lehang, bang apoia? Himahleh I political destiny ah Mizo ahih leh ei a ding in lungkimtaka inam, ipau, I ngeina te vuiliamna himai lou ding hiam ken ka chi hi. Bang hiam thukhat aom chianga, Mizo hihdi, adang khat a om chianga, Kuki kichini chi a agenda thak polut a liing gige pen thankik toh kibatna himai lou hia ken ka chi hi. Ken I Zomi kip taka leta, buailaia kuamah khoih zoh louha ipum vilvel chiang in min thupi ahon sa ua, belhtak ahon sa uh ahi kei maw. I kim ikiang ah unau Gangte khenkhat Mizo a kilouta chihbang, unau Vaiphei saptuam group khat Mizo Presbytery alut chihte imu hi. Tuabang te ahong hih chiangun Mizo la ahon sa ua,M izo Bible bang ahon deih bawl ua,etc. Tuabanga Mizo hihsawmte adin thildang sai sai angai sama kachi hi. Enleng tuabang ilung gulh leh PLS khawng,PTC khawng, YPA khawng saisai ngailou ka chih ahi.
I nam tangthu bangle theih zek ngai khat om hiveh aw. Ni danglaiin, Lusheite kichi pen Hausa thupi leh galhat Vannuailiana makaihte ahi uhi. Ei lawi pen leuleu bel Hausa thupi, Galhat, adouzou singtangmi hausa omlou, Meiteiten le a luh zohlouh uh, Britishte kia in aluh zoh Hauchinkhup makaihte hihang , tuni chiangin India leh Myanmar ahong kikhen banah, Burma socialist gam leh sepaih vaihawmna nuaia ahong omchiang in, Myanmar gam pumpi Chin state telin economic opportunities himhim omlou in k*mzabi kimkhat phial ahong om a, khantouh di banga khang thei zoklou in, sum leh pai siamna pilna zongin Myanmar a I Zomi pihte ahong vakzak ua, Malaysia,Singapore, Australia, USA, Europe gam tuamtuam Japan leh Hong kong tannin hong diang kheta uhi. Himahleh tuchiang in Myanmar in Democracy,leh free enterprise economy lampi ahon tawn panta a, ni khat ni chiangin, Myanmar a I Zomipihte leng midang sangin aniam zaw tuan kei di uh chih ka um tinten hi. Paite mipite aw, eite kibulphuhna kiptaka kibulphuh, suangtu kichian, pau kichian, ngeina kichian, ipupa pana iluahsawn neite ihi uh. Unau Luseite mahmah banga foundation kiptak apan inam kilemtou hi veh aw.
*Huaiziakin Mizo ah ki pia ni ichihleh, inam vuini chihna toh kibang hi in kangai taget hi.* Mang bat chiang a, I gal tainate amau va suahpah ding chihna ahi khol dia hia. Meiteite leng Ava k*mpi in adou lain k*m sagih sung agal tai ua, tuate laka bukna hoihtak pete Tangkhulte ahi uh. Himahleh leng Tangkhul Naga asuak tuankei uh. Tuate laka unau Mizote lakleng Kuki lak mah bangin Paite beh tampi om thou, Tombing, Ngaihte, Khuptong, Hangsing, Hauzel etc. Himahleh Paite a kipawlkhawm beh teng omvek tuanlou hi. Tuate ahi thei mah hi. A tung a igentaksa mah bang in, nam kinai ihihziak mah ahi a, tuate ah buailodah ni, Mizo ana hisate leng vasu buaibuai dah ni. A utte Mizo ahi ding ua, autte Kuki ahi kei di ua. Hileleng Zomi loungal ei ipumpi a iki lohna di, inam , ipau, I ngeina te abitna di leh akhanna ding omlou hi. Tuate banah, I taina namten gal hon dou pih lou uhi. Lemna palai in hong pansak uhi,tua tan ah leng kipahthu genni. Ahihhangin I nam pihten bel hong dou pih uh, galvan hong ngaihtuah pih uh, phatuam veve mah leh kilamdang zek.ngaihtuah ni, lawmte , suut ni. inn kuan leh unau khat leng a khilkhil a om hi. etsakna in, kanaupa tuh kei kahi kei, kanau ahi. Tuabang mah in Mizo ichih leh Kuki I chihte leng kuamah dang a hikei uh, hiamahleh ei ahi kei ua, ei leng ihi tuankei uh. *Chi kawmin kuamah toh kitawngtawng lou in pankhawm sawmin, ma suanni lawmte.*
Tua banah, hiai behte hiaite ahi uh chih theih louh hi. Tuadana sut dekten suutbuai uha nam sung ah kikhenna piang zaw hi. Ei kikhenna diktak pen beh hilou in ipau in honkhen hilel hi. Kei mimal Tombing ka hi a Paite Zomi kahi a, ahihhangin, ka behpa Mizoram a ompa pen Paite a nana kilou nawnloua,Mizoa nana kipia a atu ata Mizo pau hi Mizo himai hi.Mizo kichiteng Mizo, Kuki kichiteng Kuki. Tuabanah, acceptance,pomna ah kinga lianpen lai hi. Mikhat in Zomi kahi achihleh khovelah nang nahi kei achidi omnawnlou hi. Bang pau in apau ahi mai thei, amel vai mel, sap mel, Naga mel apua ahi mai thei, himah leh aman Zomi kahi achihleh kuamah in nahi kei achi di omlou hi I PTC Constitution ah leng mikhat in Paite ka hi achih leh huaituh Paite first class ahi, Paite ahimai hi. Paite pau a Pau le hilou, Paite pau zahpih sim ka behkhat ahih ziaka Paite na hi va chi ringot sang in tuh aman pha zaw.
Tuateng ka gen hangin, Mizo hi in, Kuki hi taleh inam kinaihpih, Zo suan te ihi ua, tua te lakah ei Zomi I hi a, amau leng kilohna tuam nei hi uh. Pankhawm ding, kihuhtuah ding, ei hon huhte leng en I huh theih hun om thei, I ki dou pihte leng lawm hoih pen hi thei. Kuamah tawngtawng kei ni. Manipur ah Politiacal demand nei ihih leh zong mi tawngtawng kei ni. Ak nou chiakchiak nu phula ding a kuante apan sinlai sin ni uh. Huhna tamsem poimoh di hive hang aw,political demand nei bang ihihlaite toh.
*ON PAWLPI.* Kuamah hon sawl le hilou,agen kei mohpuak le hilou, hilele, I nam awlmoh lua khat a nana kingai sam kahih chiangin, ka awlmoh thu khat I pawlpi toh kisai ahi. A hong kiphuh khiak tungin inam sunga I pawlpi omsunte, PNC,YPA, SSPP, PLS leh inam sunga laisiam muanhuai penpente kisam khawma, poimoh sak ziaka kiphut khia ahi. Kei leng huai hun laiin SSPP standing Committee a Chairman kahi a, chial in zaw ka om kha kei. Himahleh, heutute hoihtaka kik*m khawm a kiphut khia tuh hoih kasa law pah hi. Nam tuamtuam ten ei phuh khiak laiin, ana din ta ua, Naga te, Hmarte,Kukite chih khawngin ana dinta uhi. *I heutu President masa in agen kazak khakna ah, amin ding leng amahmah I zomi pih te omna lak, Manipur, Mizoram leh Chin State ava fan kual chiang in, pawlpi min ding in Zomi chih mah ding ahi ahon chi uhi.* Hi ding him mah hingut in teh.
A kiphuh khiakma in nam dangten huchibang nei ahihmanun anei lou namte I pau ngam hetkei uhi. Khat vei houh (tua chuh kuamah bangmah chih nawn louh din) ei nam hilou helpawl khatin Mizoram a kipan in ei Paite mi khat ahon delh ua, amah leng I chi I sa lak chi ahi ding Manipur ah ahong tailuta, himahleh koi lai hiam ah man thouthou uh abang, atanchin aki theihtaka aki zon hangin kimu zou kei a, amau delh tutenlah’ kakoih hoih ta uh’ ahon chih san ua en lah bang mah igen ngam kei uh. Hiai bang huna apau di omlou, anang di omlou. Tuabanah, min thau gin ua political demand nei ua, en thau neilou, Unau Meiteiten, thau nei ua en thau neilou, pau ngam lou. Thau neite pau ngam, anei loute pau ngamlou. Tuabanah,a tungin zaw kivenna di maimai khawnga hon patpih sawm uh hinteh, van neiloupi ( van tawmchik nei) khawnga hon khosakpih sawm uh himaithei, himahleh unau Kukiten Gelzang , Mssion compound khawnga tuailaite va mana aluang uh muhpawl om muhlouh pawl om, huchi kia le hunsa loua, Saikul khua a zankhat thu a I mi, I khua luhzak a a oma I chi I saten mangbatna atawp ahon tuah chiangun, mipi ki khamzoulouten galvan omlou pi toh ahong kisak mawk chiangin, pawlpi in zuihlouh theihlouh ahong suak ahi ngei dia,chin leh ha suangin I pang a, I pawlpi I phung vuhta uhi.I gintak khelin I buai zaw a, I gintak khelmahin Pathian kithuahpihna le tang hang. Tua banah,miten nuainunga a hon koihlou in, nam kithu tuak, pang khawm in ahon ngai ua, belhtak hon sa uh ahingei ding a, Zomi kipawl khawm na kipat tung a tellou himahle uh, tuchiangin dialect kua bang Zomi a kipawl khawm theita ihihmna uah lohching mahmah in leh, igam leh ihihna I humbit zou uh chileng ikhial kei ding. *Khatvei ‘Thanlon Kituhna ‘kichi magazine a article khat kasim khakin, thupi kasa petmaha, itangvalte hansan dante kamuhin, kasuang petmah hi. Amau omkei le uh, Meitei underground nuaia om vekkhinta di ihi chih bangle gel huai kasa hi.* Huchibang hilelah meiteite laulua bang I unau kinai pih om zomah lai ahih chiang ua. Metei underground nana kipahpih le lah atawpa Parbung incident bang tuah theih,kia thamlou in, neep tak hilai ding. Huchibanga eilawi buaihetlou leh tungnung thou hi a kana gal et lai in, 3 bills toh kisai buaina hongtung a, amoh paw khalou leh I gam leh nam in I ki saktheihpih uh makaitu inn I hon haal mawk ua pan in miten ahon tung etna uh akiam hiai hiaita hilou maw, ken ka chia, miteng hon tung et laia ei leh ei I kibawl apan in min ahon simmoh in ahon musit deuhdeuh uh abang. *Ngaihtuah thak mah dih uh, pawlpi lam sai tute ahoih kim uh chi a pawng gup ka hi tuan kei, hilele namdang UG nei ten tutung buaina toh kisai in a UG te uh ahuchih u hia, khat bek inle mualphou takin abawl kei ua, apan khawm pih uhi.* Kingaih tuah thakni, akikhel naikei. I nam akise khin naikeia I tungding thak nawn di uh. Mite simmoh in maw I om det ding uh, hilou e ……..!
*Tulsung khat piang Chiimnuai tate Kawlgam vaigam sim leh mal ah gibing khen in*
Singta lai ah saltang khinta,
Khangthei louni taikhua valta, Tuibang gawmni laizomte aw, Lunglau lou aw, Zogam lei aw, Sawt nawnlou ding, Sianin lumbang hon sung ding a, NI HONG TANG DING.
----------------------------------

10/07/2022

Lt.Col.Lian Cin Zam (Zeya Kyaw Htin) Tangthu.
_____________________________________

Lt.Col Lian Cin Zam pen Pu Pau Khaw Mang leh Pi Toncing te tapa hi aa,November 13,1914 k*m in Mualbem khua-ah suak hi.A zi Pi Ciin Za Ngul tawh tanu 2 leh tapa 2 nei hi.

Sangkahna:
Mualbeem khua pan Zolai Tan IV azawh ciang in,Tedim A/V Middle School ah Tan VII zo hi.
Nasepna:
SPS Tedim ah tawmvei sung siapi sem hi.
1935 K*m in Falam ah Burma Military Police Battalion ah galkap lut hi.17.4.1937 ni-in Sankhat,19.4.1937 ni-in Santhun,15.3.1938 ni-in Jemadar (Governor’s Commission ) ngah hi.Burma Frontier Force, Myitkyina Battalion ah ama Company tawh piang hi.20.5.1942 ni-in amah leh a company buppi-Japante’n man uh aa,Mandalay K*mpi huang sungah kem uh hi.Ama vaihawm siamna tawh Japante in khah khia kik hi.16.7.1942 ni panin Western Chin Levy ah sem hi.Mikang galkapte tawh India gam-ah nungkik khawm-in 2nd Buregt,The Burma Rifles (Special Force) ah sem hi.

1.9.1944 ni-in ABRO Commission 2/Lt.ngah hi.1,3,1945 ni-in Tedim pan Lt.ngah aa,1,4,1945 ni-in Captain ngah-in 29.4.1946 ni in Major 2/I.c,C.O ngah hi.Kawlgam suahtakna lak ding ciang in ABRO Commission ap kik aa,4.1.1948 pan Burma Army Commission Suak hi.

Mangkangte in Zogam alak cil uh 1894 k*m in Gurkha leh Vaite, Burma Military Police dingin zang uh a,Chin Hills leh Naga Hills teng ah Security vaipuak sem sak uh hi.Anung ciang in Mikangte in Zomite amuanhuaina amuh uh ciangin Zogam sungah daihna bitna aom na dingin Zomite zong damdam in amau nasem dingin la in Vaite leh Gurkhate tawh damdam in laih hi. Galpi nihna sungin Burma Frontier Force ci-in amin laih hi. Galpi nihna sungin Bristishte hoihtakin panpih uh a, Galpi nihna khit ciangin thaupi, galvan lianpi te alen Battalion (Anti Tank Regiment) in kikoih ahih man in Chin Hill Battalion-Anti Tank Regiment suak hi.Kawlgam sung aa a om Galkap Battalion teng khempeuh lak ah amau Battalion bekin hih bang thau lianpi te nei uh hi.

1948 k*m Belpawl gam in Suahtakna hong ngah ciang in British te agam vuah ciahta ding a hih man in aneihsa uh thaupi tengpen
hih Batllion tungah ap uh ahih manin a vaipuak leh a panmun uh pen thupi mahmah hi.Tua ahih man in Lt.Col Lian Cin Zam ii ciimna,Pilna,Thukhualna leh Thuvaihawm siamna athei Mikangte in hih Battalion makai ding in Lt.Col Lian Cin Zam muang pen uh ahih man in hih Battalion pen ama khut sung ah ana ap uh ahi hi.Hih Chin Hills Battalion te Phualpi masa pen Galpi nihna ma in Falam ah hi in,Galveng khit ciang in Kawlgam laizang Myeikthila khua pen phualpi in na nei uhhi.

1948, 4th January ni in Belpawl Gam in suahtakna la a, tua khit asawt hetlo in gam sung buaina tualgal lianpi kipan pah hi. Suahtakna ngah mapek pan kipan in, gam makaite kikal kilem lohna, ngaihsut kibatlohna tuamtuam om in abuai mahmah khin ahi hi. Tua hang mahin zong amakaipi General Aung San leh alawmte aki suam lum ahi hi. Amasa pen in;

(1)Suahtakna ngahma 1946, 13th July pekpan in Takhin Soe makaih (CPB –Red Flag) te in thautawi kipan khinta uh hi. (2) 1948, 28th March in Takhin Than Tun’ makaih Communist Party of Burma (CPB – White Flag) te in k*mpi lehdo kipan hi. (3)1948, 29th July in PVO te in k*mpi lehdo kipan hi. (4) 1948, 18th August in Belpawl k*mpi galkap ahi No.1 Burma Rifles Battallion leh No.3 Burma Rifles pan in pawlkhat in k*mpi lehdo kipan hi. (5) 1948k*m beikuan lam teh Karente so litlit ta uh aa, 1949k*m January 20 pawl panin Karen Nation Union (KNU)/ Karen National Defence Organization (KNDO) zong kipan in k*mpi nasem Karen mi UMP (Union Military Police) te, Belpawl k*mpi galkap No. (1&2&3) Karen Rifles Battalion te zong damdam in KNU/KNDO tawh kipawl in k*mpi lehdo ta uh hi. (6) No.1 Kachin Rifles pan in pawlkhat in zong k*mpi lehdo lai uh hi. (7) Mon minamte in zong Mon National Defence Organization (MNDO) ci in thautawi kipan uh a,
(8) Rakhine gam ah Mujahids (Muslimte) te in zong amau suahtakna, a tuam in thuneihna deihna tawh thautawi kipan in k*mpi lehdo uh hi.

Tua ahih manin CPB, PVO (White band), KNU/KNDO/Karen Rifles, MNDO, Mujahids leh No (1&3) Burma Rifles, No.1 Kachin Rifles, hih teng hangin suahtakna angah cil Belpawl Gam ( Union of Burma ) pen buaicih takin buai in mei-am bang hileh a san velval laitak ahi hi.

1948k*m sung tengin adang thautawi (Communist, PVO, MNDO) tuamtuam in k*mpi lehdo kipan in gam sung a buai mahmah laitak in Karen makaite leh Belpawl Gam makaite in Karente’ vai kik*m in thukimna aneih zawh nangin nakpi takin hanciam uh hi. Sabuai tungah thukikupna tawh thukimna ngah zo mahmah lo ahih man leh, adiakin KNU makaite in zong a thautawi KNDO te thuzawh nawnlo mawk ahih manin 1949k*m, January in buaina pen dalzawh ding hinawnlo in kipan ziahziah ta hi. 1949 25th January teh Irrawady Region lam adiak in Bassein leh Myaungmya ah kipan in KNDO, Union Military Police (UMP) a sem Karen mite leh Belpawl k*mpi galkap ahi Karen Rifles Battalion (1&2&3) te kigawm in Belpawl K*mpi tutna sut dingin kipan ta uh hi.

1949, 31st January ni in KNDO te in Yangon khuapi gei k*mpi innpan 15-20 miles khawngbek agamlatna Insein leh akim aa khua teng la uh a, Belpawl K*mpi’ dinmun pen a sawt lo in KNDO te khutsung atung thei ding dinmun ahi hi. Tua hun pan kipan in Kawlgam mun tuamtuam, atam zaw pen singnuai mite’ khutsung ah om hi. Belpawl gam I khuapi te a hi Mandalay leh Shante khuapi Tawnggyi bang zong singnuai mite khutsung tung ahih manin bangzah in tualgal nasia leh singnuai mite thahat cih pen kimu thei hi. Gam tuamtuam thu ki zakna media te bangin Belpawl K*mpi pen Yangon k*mpi cita uh hi, Yangon bek ah ukna nei hi aci nuam ahi hi. Tua nangawn a khua khung pan KNDO in a la dingin kipanpan ta uh ahih manin Belpawl Gam a dingin anak lauhuai mahmah dinmun ahi hi.

Zomi galkap pen No.1 Chin Rifles Battalion- Commander Lt.Col Hrang Thio, No.2 Chin Rifles Battalion-Commander Lt.Col Son Kho Pau, Chin Hills Battalion-Commander Lt.Col Lian Cin Zam, leh No.2 Burma Rifles ah Zomi galkapte Company khat hi in, akigawm Battalion 3 leh Company 1 ahi hi. 1949k*m 31st January, KNDO in Insein khua alak ciangin Yangon khua gei mah ahi Mingalardon ah a om No.1 Chin Rifles in Insein galmai na do masa hi. No.2 Burma Rifles te’ Commander pa pen galsung ah asih ciangin amite palang mangin Zomite Company ahih leh No.1 Chin Rifles tetawh kigawm in Insein gal do uh hi. Insein galmai akipat cil in No.2 Kachin Rifles te in No.1 Chin Rifles tawh pangkhawm uh hi. 1949k*m March kha kipat lam, Insein galmai a nasiat semsem ciangin Mon gam lam ah vaipuak anei No.2 Chin Rifles Battalion zong Insein galmai ah kipuak in No.2 Kachin Rifles te Mon gam lam ah kipuak kik-a a panmun kikhek uh hi. Hangsan mahmah leh galsiam bek thamlo in muanhuai mahmah uh ahih manin athupipen galmai leh a lauhuai pen galmai ah Zomi galkap te in mapangpi dingin vaipuak kipia hi. No 1&2 Chin Rifles Battalion tetawh, No.2 Burma Rifles pan Company khat (Zomite mah), No.3 Burma Riffles pan Company khat, No.5 Burma Rifles pan Company khat , leh Union Military Police (UMP) pawlkhat tawh amauteng in KNDO te na do uh hi. Chin Rifles Battalion pen a bulpi pen hi in, a dang tengin in zong KNDO te amunmun panin bawhhuan ngeingai uh hi.

Insein pen KNU leh KNDO te in phualpi dingin nei ahih manin thahat mahmah leh lungtang phatakin panmun nala uh hi. Hih kido na sungah U-Set-Kain-Kyaung, Saw-bua-gyi-Gone, Point 112, Min-da-ma-Gone cih galmaite pen lauhuai leh nasia mahmah hi. A langnih in galkap tampi si in liam uh hi. A tawpna ah KNDO in gallel in 1949, 22nd May in Insein panin nungkik ta uh a, Insein galmai pen kha 3 leh ni 22 sawt hi. Hih Insein gal sungin Zomite a si leh aliam 300 val bangin kiciamteh ahih manin Batalion khat dektak bang himawk hi (Kandy thukimna ah galkap 5400, Battalion 15 = Battalion khat ah 350-400 kim). A nuntakna apia lakah amin thang penpen in No.1 Chin Rifles te Commander Lt.Col Hrang Thio hi in hih galsung pan angah liamna mah tawh anuntakna beilawh hi.

1949 Feb kha sung in Kawlgam laizang lam ah Kachin galkapte leh KNDO te in Meikthilar khua nala uh aa tualai ah Lt.Col Lian Cin Zam leh a Battalion buppi KNDO te in na man uh hi.Tua hun-in Thaupi khempeuh ama khut sungah om hi aa,ama siamna hangin galte khutsung ah tunglo hi.Thaupi teng galte khut sungah tung hi leh,Kawlgam tangthu a tuam khat hi thei kha ding hi.

Karente,Communist te leh Lt.Col lian Cin Zam Battalion te Kawlgam laizang lamah nasia tak in kinawk in ki do uh hi. Amin thang diak ah, KNDO te, Communist te leh No.1 Kachin Rifles pan pawlkhat kigawm in 1949 April kha sungin Yangon la dingin Kawlgam laizang lampan in na kuansuk uh a, “1949 k*m 1st May in Yangon kala ding uh hi” ci in tangko uh hi. Yangon pan 50-60miles khawngbek a gamlatna Pegu leh Daik-U kikal ah nakpi takin kikap uh hi. Hih munah Chin Hill Battalion, No.6 Burma Rifles pan Company nih leh Gurkha galkapte (No.4 Burma Regiment)in pang huan uh a, kikapna nasia lua ahih manin a si aliam tam mahmah hi. Singnuai mite’ ngimna tangtun zolo in guallel uh a Taunggo khua ah nungkik kik uh hi. Belpawl K*mpi galkap (Chin Hills Battallion leh Burma Rifles) pan in asi aliam mimal 225 bang hi dingin kiciam teh hi.

Hih Lt.Col Lian Cin Zam makaih Chin Hills Battalion te bangzahin Belpawl gam aa dingin thupi cih akilatna khat sutsuk pak ni. Zomite leh Kawlmite in galte ado khawm laitakin galkap nautangte kitot kiselna nei kha hih tuak hi. Kawlmi galkap pa in “hih Karen te kazawh khitteh no Zomite kong kap ding uh hi” ci kha dan hi. Tua thu Commander Lt.Col. Lian Cin Zam in a zak ciangin hehlua in a aneih thaupi tengtawh Yangon lam kap dingin amite kiging sak hi, ci-in a ciamteh om in, U Nu (Prime Minister) pa’ ciamtehna ah bel, a Battalion bupin Zogam lam ciah dingin vaihawm hi ci in ciamteh hi. Hih thu U Nu in azak ciangin a sun a zan cilo-in Lt.Col Lian Cin Zam akho dingin Zogam Paliamentry Secretary Pu Capt. Mang Tung Nung tawh va delh uh hi.

Galmai ah vanleng tual omlo ahih manin Mangkangte’ hun lai aa a zat vanleng tual alui akipuah nawnlo khat ah lauhuai mah taleh tuak suk veve uh hi. Tua mun ah Lt.Col Lian Cin Zam tawh va kimu in va kho thei hi. Lt.Col Lian Cin Zam zong Prime Minister pa’ deihna bangin alungsim khiamkik in galte dosuak dingin alungsim khel ahih manin Prime Minister pa nuamlua ahih manin Chin Hills Battalion te sum 5000 letsong pia hi. U Nu in tua bangin Zomite atuamin letsong apiakpen khial kisa mahmah hi. Bang hanghiam cih leh Burma Rifles (Kawlmi) te leh Gurkha galkapte , gal ado veve Zomite in letsong ngah in amau ngahloh ahih manin Prime Minister pa tungah heh uh hi. U Nu aa dingin niangtui a piak uh teh, Hai (niangtui hai) a hekpi tawh pia uh hi, ci in U Nu in ama tangthu bu a atna ah genkik hi. Gal hunsungin Zomi galkapte mapanna in Belpawl gam aa dingin bangzah in thupi cih kilang sak mahmah hi.

1949,January 15 ni in Kayah gam ah Padaung minam te buaina vai hang in tungsiahte thupiakna tawh kizui in Lt.Col Lian Cin Zam leh a Battalion bup phial uh Shan gam Taungyi khuapi pan in Kayah gam Loikaw khuapi ah kituah suk uh aa,a Battalion sung pan in khenkhat Kayah gam PHALAI khua ah kilemna vai tawh kisai kik*m ding in vazin khia uh aa lamkal ah KNDO te in napang sim uh ahih man in kikapna nasiatak in om aa Chin Hills Battalion lam pan in azaanei mi 29 si in,mi 49 ahingtang in galten na man uh hi.Tua akiman kha mi 49 teng pen PM U Nu leh Karen galkap mang khat ii vaihawm sakna hang tawh suakta kik uh aa,ahizong in agalvante uh ngah kik nawm lo uh hi.

1949 k*m beikuan lam ciangin Lt.Col Lian Cin Zam’ makaih Chin Hill Battalion (Chin Hills Battalion-Anti Tank Regiment) pen No.3 Chin Rifles Battlion in laih ding in tungsiah pan in thupiakna hong ngah hi. Tuavai Lt.Col Lian Cin Zam in azak ciang in heh mahmah aa, ko Battalion buppi in minlaih ding vai kathu kim kei uh hi ci-in tungsiahte nanial ahih man in gam makai te tawh nasiatak in kitelkhialh na om in buaidek tak uh hi.Battalion min laih ding vaihang in Lt.Col Lian Cin Zam in tungsiahte tung ah nialna amat 381/0-1 August (4) 1949 k*m in Galkap zumpi ah laikhiatna na nei hi.Tua alaikhiatna sung ah Battation minlaih vai hang in Koih Battalion bup nautang galkapte leh azaanei galkapte aa kipan ka Battalion bup in kanial uh aa,koih Battalion pen Kawlgam galkap Battalion om teng khempeuh lak ah asawt penpen (aupa) penpen hi aa,Ka Battalion min uh British te hunlai Britishte hongpiak ahih hang in (Belpawl gam ) Kawlgam k*mpi tung ah thuman citak tak in vaipuak nasep sem in galdo te kahi uh aa,ka Battalion uh pen k*m 55 asawt Battalion ahihna tangthu kizom in kencing nuam kahih man un ka Battalion min kalaih nuam kei uh hi ci dan in na nial aa ahizong in K*mpi thunei te in zawhthawh thu tawh 3rd Chin Riles Battalion min in nalaih sak veve uh hi.

Boyoke Aungsan adamlai 1946 September kha in Myeikthila khua aa om (Chin Hills Battalion-Anti-tank Regiment) te kiang ah ahawh lai in akam vai khakna ah hih zah aa athupi na Battalion uh pen tangthu kizom akhang akhang in nakem cing ding uh hi ci-in navai khak ngei aa,ahizong in tu in Boyoke Aungsan gen tawh hong kilehbulh heu mawk hi.

Hih bangin Chin Hills Battalion min alaih pen amin bek alaih dingtawh aki bat hangin a thuneihna zong alaih ahih gige na kimu thei hi. Rifles Battalion in Anti Tank thaupi te len hetlo ding ahih manin Mualtung mite khut sungpan a thuneihna, a za neihna a suhkhiatsak hi kici thei hi. 1952k*m pawl pan in damdam in Minam min pua Battalion sungah, a Commander leh galkap nautang te kihelh zau sak mangin 1956k*m bang teh Zomite Battalion khat ah Zomi taktak 20-30 bek om ta hi ci in Col. Khen Za Mong in ciamteh hi. Tua k*m mahin Belpawl k*mpi galkap sung paizia , mun leh za neiha te khek uh hi. 1948k*m in minam dang Karen minam pen Belpawl Gam galkap makaipi 10 lak ah 5 bang hi in, ahih hangin 1956k*m taktak teh galkap makaipi khempeuh pen Kawlmite vive hita hi. Tualgal sung citak takin a mapang Zomite khat zong akihel loh pen thu lamdang mahmah leh a ngaihsut huai mahmah ahi hi.

Lt.Col lian Cin Zam pen 5.3.1951 K*m in Staff College kah aa, “A” grade tawh ong hi.1952 March 27 ni in 15 th Buregt Hmawbi ah kituah aa,C.O sem hi.1956 K*m in gilsung damlohna hawng tawh galkap zatopan in hong nusia hi.(Pawl khat ii genna ah asihna ahang pen Kawl k*mpite bumlup ci-uh hi).Asih ciang in aluangpen Kawlk*mpi in K*mpi neihsa Vanleng tawh Kalaymyo ah apuak ding uh phal lo uh aa,ahizong in a innkuan pihte leh Burmah Oil Company (BOC) te vaihawmna tawh aluang Kalaymyo ah Vanleng tawh kipuak thei hi.

Lt.Col. Lian Cin Zam – a thei ngei Mikang,Mivom,a Kawl,a Zo in,a Ciim a Pilna,a Lungduaina a thumanna a thukhualna leh a kiniam khiatnate zahtaak in amah a it ciat uh hi.Kawlgam aa dingin Commanding Officer muanhuai peen khat ahi hi.
Minphatna :4.1.1957 ni-in Zeya Kya Htin ngah hi.

Lt.Col Lian Cin Zam makaih (Chin Hill Battalion – Anti Tank Regiment) Battalion pen hunkhat lai aa Boyoke Aungsan pahtak mahmah leh muanhuai asak mahmah khat hi a,hidan Battalion pen gam khantohna ding akisam mahmah khat ahihi ci-in Boyoke Aungsan in nagen ngei hi.Tuakhitban ah hih Battalion pen Kawlgam sung aa aom galkap Battalion teng khempeuh lak ah aupa pen pen,apicing penpen,amuan huai pen pen leh kawlgam sung aa aom galvan thupi thaupi teng alenkha Battalion na hi uh aa ahizong in anung ciang in Kawlgam k*mpite in aBattalion min uh laihsak bekthan lo in Battalion Commander pa Lt.Col lian Cin Zam nagawm asih ciang in na thudon lo sawmsawm lai uh hi.Hih zahtak in gam aa ding in asem leh athupi galkap Battalion pen tuhun ciang in atangthu bek na cianlai hiau mawk hi.

Laigelh:Pau Mung.

Want your business to be the top-listed Government Service in Atlanta?

Click here to claim your Sponsored Listing.

Location

Category

Website

Address


Atlanta, GA