31/05/2026
NHẬN DIỆN VÀ ĐẤU TRANH VỚI THỦ ĐOẠN GIẢ MẠO THÔNG TIN TRONG KỶ NGUYÊN SỐ
Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra những cơ hội to lớn cho nhân loại trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Tuy nhiên, cùng với những giá trị tích cực đó, công nghệ AI cũng đang bị một số tổ chức, cá nhân lợi dụng để tạo ra các sản phẩm giả mạo tinh vi, làm sai lệch thông tin, thao túng nhận thức và gây ảnh hưởng tiêu cực đến niềm tin xã hội. Trong bối cảnh không gian mạng trở thành môi trường kết nối và trao đổi thông tin chủ yếu của hàng triệu người dân, việc nhận diện rõ nguy cơ “thực – ảo đảo chiều” đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ sự thật, giữ vững ổn định xã hội và bảo đảm an ninh quốc gia trong thời đại số.
KHÔNG GIAN MẠNG – MẶT TRẬN MỚI CỦA CUỘC CHIẾN BẢO VỆ SỰ THẬT
Lịch sử phát triển của nhân loại đã chứng kiến nhiều cuộc cách mạng khoa học, công nghệ làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất và đời sống xã hội. Tuy nhiên, chưa bao giờ ranh giới giữa thật và giả lại trở nên mong manh như hiện nay. Chỉ với một thiết bị điện tử thông thường và một số phần mềm ứng dụng AI, bất kỳ ai cũng có thể tạo ra hình ảnh, video, âm thanh giả mạo với độ chân thực rất cao. Những công nghệ như deepfake, AI tạo sinh hay các nền tảng xử lý dữ liệu đa phương tiện đang giúp việc sản xuất nội dung trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.
Điều đáng lo ngại là các sản phẩm giả mạo này không còn mang tính chất sơ sài như trước đây mà ngày càng tinh vi, khó phát hiện bằng mắt thường. Một đoạn video được cắt ghép khéo léo, một bản ghi âm được mô phỏng giọng nói chính xác hoặc một hình ảnh được tạo ra bởi AI có thể khiến nhiều người nhầm tưởng đó là sự thật. Trong môi trường thông tin số, nơi tốc độ lan truyền được tính bằng giây, những nội dung giả mạo có thể nhanh chóng tạo ra hiệu ứng tâm lý mạnh mẽ, gây hoang mang dư luận và tác động trực tiếp đến nhận thức xã hội.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, nhiều vụ việc lừa đảo sử dụng công nghệ AI đã gây thiệt hại lớn về tài sản và ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống người dân. Không ít trường hợp các đối tượng sử dụng hình ảnh và giọng nói giả mạo người thân để thực hiện các cuộc gọi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Một số đối tượng còn lợi dụng AI để cắt ghép hình ảnh, tạo dựng thông tin sai sự thật liên quan đến lãnh đạo, cơ quan nhà nước hoặc các sự kiện xã hội nhạy cảm nhằm gây nhiễu loạn thông tin và kích động dư luận.
Đây không còn đơn thuần là hành vi vi phạm pháp luật riêng lẻ mà đã trở thành thách thức mới đối với công tác bảo đảm an ninh thông tin, an ninh mạng và bảo vệ nền tảng tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh.
ÂM MƯU LỢI DỤNG AI ĐỂ THAO TÚNG NHẬN THỨC VÀ GÂY CHIA RẼ XÃ HỘI
Trong thời đại số, thông tin không chỉ là phương tiện truyền tải tri thức mà còn trở thành công cụ tác động đến tâm lý, hành vi và nhận thức cộng đồng. Chính vì vậy, nhiều tổ chức, cá nhân xấu đã tìm cách lợi dụng AI như một “vũ khí mềm” để phục vụ các mục đích chống phá.
Thông qua các nền tảng mạng xã hội, các đối tượng có thể tạo ra những “nhân chứng giả”, “chuyên gia giả”, hình ảnh giả hoặc video giả để tạo cảm giác chân thực đối với người tiếp nhận. Bằng cách đánh vào tâm lý tò mò, lo lắng hoặc bức xúc của công chúng, những thông tin sai lệch này được lan truyền với tốc độ rất nhanh, từ đó hình thành các luồng dư luận tiêu cực và gây nhiễu loạn môi trường thông tin.
Đặc biệt, các thế lực thù địch, phản động và cơ hội chính trị đang triệt để lợi dụng những thành tựu công nghệ mới nhằm xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng; bóp méo chính sách, pháp luật của Nhà nước; bôi nhọ lãnh đạo; kích động tâm lý hoài nghi và gieo rắc những nhận thức lệch lạc trong xã hội. Nếu trước đây các luận điệu chống phá thường mang tính áp đặt, cực đoan và dễ nhận diện thì hiện nay chúng được ngụy trang dưới nhiều hình thức tinh vi hơn, kết hợp giữa hình ảnh, âm thanh và các sản phẩm do AI tạo ra để tăng tính thuyết phục.
Mục tiêu cuối cùng của các hoạt động này không chỉ nhằm tạo ra những tranh cãi trên không gian mạng mà còn hướng tới việc làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ; gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc; từng bước thúc đẩy quá trình “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nhận thức của một bộ phận quần chúng. Đó cũng chính là biểu hiện mới của chiến tranh thông tin, chiến tranh nhận thức trong thời đại công nghệ số mà các quốc gia trên thế giới đang phải đối mặt.
NGUY CƠ LỚN NHẤT LÀ SỰ XÓI MÒN NIỀM TIN XÃ HỘI
Điều đáng lo ngại nhất không phải là sự xuất hiện của các công nghệ giả mạo mà là nguy cơ con người dần mất khả năng phân biệt thật – giả và đánh mất niềm tin vào những giá trị chân thực.
Khi người dân không còn biết nên tin vào nguồn thông tin nào, khi mọi dữ liệu đều có thể bị nghi ngờ, khi cảm xúc lấn át lý trí thì xã hội rất dễ rơi vào trạng thái bất ổn về nhận thức. Một đoạn video giả có thể gây ra sự hoang mang trong cộng đồng; một tin đồn thất thiệt có thể tác động tiêu cực đến hoạt động sản xuất, kinh doanh; một chiến dịch thông tin sai lệch có thể làm tổn hại đến danh dự của cá nhân, uy tín của tổ chức và ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia.
Thực tế trên thế giới cho thấy, nhiều chiến dịch thao túng thông tin đã được sử dụng để can thiệp vào đời sống chính trị, kích động chia rẽ xã hội, lan truyền thuyết âm mưu hoặc làm suy giảm niềm tin của người dân vào các thiết chế công quyền. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và bùng nổ công nghệ hiện nay, Việt Nam cũng không nằm ngoài những tác động đó.
Đặc biệt, xu hướng tiếp nhận thông tin theo cảm tính, thích chia sẻ những nội dung gây sốc, giật gân mà không kiểm chứng nguồn tin đang tạo điều kiện thuận lợi cho tin giả phát tán rộng rãi. Khi AI được kết hợp với thuật toán mạng xã hội, khả năng lan truyền các nội dung sai lệch càng trở nên mạnh mẽ hơn, tạo ra nguy cơ thao túng nhận thức trên diện rộng.
XÂY DỰNG “LÁ CHẮN SỰ THẬT” TRONG KỶ NGUYÊN AI
Trước những thách thức mới đặt ra, việc bảo vệ sự thật trên không gian mạng cần được triển khai đồng bộ bằng nhiều giải pháp từ pháp luật, công nghệ đến nâng cao nhận thức xã hội.
Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm quản lý hiệu quả các hoạt động liên quan đến AI, xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng công nghệ để lừa đảo, bôi nhọ, xuyên tạc hoặc chống phá Nhà nước. Cùng với đó, tăng cường đầu tư cho các hệ thống giám sát, phát hiện và cảnh báo nội dung giả mạo; ứng dụng chính công nghệ AI để nhận diện và ngăn chặn các sản phẩm deepfake, tin giả và các hình thức thao túng thông tin mới.
Bên cạnh các giải pháp kỹ thuật, việc xây dựng “lá chắn nhận thức” cho mỗi người dân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Mỗi cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân cần nâng cao kỹ năng số, hình thành thói quen kiểm chứng thông tin trước khi tin tưởng hoặc chia sẻ. Không tiếp tay cho tin giả, không lan truyền thông tin chưa được xác thực chính là hành động thiết thực góp phần bảo vệ môi trường thông tin lành mạnh.
Trong cuộc đấu tranh này, báo chí cách mạng tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong việc cung cấp thông tin chính xác, kịp thời; định hướng dư luận xã hội; phản bác các luận điệu sai trái, thù địch; củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Trong bối cảnh “sự thật nhân tạo” ngày càng xuất hiện nhiều hơn, báo chí chính thống càng phải khẳng định vai trò là nguồn thông tin đáng tin cậy, là điểm tựa cho công chúng trong quá trình tiếp nhận và kiểm chứng thông tin.
Sự phát triển của AI là xu thế tất yếu và không thể đảo ngược. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phục vụ con người khi được sử dụng đúng mục đích và đặt dưới sự kiểm soát của pháp luật, đạo đức và trách nhiệm xã hội. Một cộng đồng có tri thức số, một xã hội có bản lĩnh chính trị vững vàng và một nền báo chí cách mạng trách nhiệm sẽ tạo nên “lá chắn sự thật” vững chắc trước mọi âm mưu thao túng thông tin.
Cuộc đấu tranh chống tin giả, chống xuyên tạc và chống thao túng nhận thức trong thời đại số thực chất là cuộc đấu tranh bảo vệ sự thật, bảo vệ niềm tin xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Đây không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chức năng, lực lượng chuyên trách hay các cơ quan báo chí mà còn là trách nhiệm của mỗi công dân trong hành trình xây dựng một không gian mạng an toàn, lành mạnh và văn minh. Chỉ khi sự thật được bảo vệ, niềm tin được củng cố và nhận thức xã hội được định hướng đúng đắn, chúng ta mới có thể phát huy hiệu quả những thành tựu của công nghệ số phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.