Chốn Thiêng

Giếng nghìn năm tuổi tại chùa An Thái (Nghệ An)

Chùa An Thái còn lưu giữ được giếng cổ linh thiêng, dưới đáy giếng cổ có gỗ ván chữ thập, khắc chữ: “Thiên Thành Giáp Tý niên khai thiên tạo tỉnh”, cho chúng ta thấy giếng được đào vào năm 1024 triều đại Vua Lý Thái Tổ, niên hiệu Thiên Thành. Như vậy là giếng cổ này có cách đây 988 năm. Điều kỳ lạ, là long mạch của giếng có nước quanh năm không bao giờ cạn, có màu xanh bích.
____________
Chốn Thiêng ✅ - dự án do công ty TNHH Vilapa phát triển.

Vừa qua, đội ngũ Chốn Thiêng đã có chuyến công tác, khảo cứu tại một số ngôi chùa trên địa bàn tỉnh Nghệ An, nhằm ghi nhận, tư liệu hóa phục vụ công việc biên soạn và viết bài cho Hội thảo Phật giáo Nghệ An.

Trong hành trình đó, chúng tôi có ghé Chùa An Thái, ngôi chùa tọa lạc tại Xóm Minh Thành, xã Quỳnh Long, Huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Chùa An Thái có từ lâu đời và đến thời Trần Minh Tông (1324 -1329) được tu sửa với quy mô lớn. Về học thuyết âm dương, thì ngôi chùa tọa lạc ở giữa thế “tứ linh hội chầu”, có bốn vị Thần linh chầu đó là Thanh Long, Bạch Hổ, Chu Tước và Huyền Vũ. Bởi lẽ nơi đây hội đủ long, ly, quy, phượng.

Hiện nay chùa còn lưu giữ được ba pho tượng cổ mang phong cách thời Hậu Lê, đó là pho tượng Phật Thích Ca và 2 pho tượng Văn Thù, Phổ Hiền. Đặc biệt, chùa còn lưu giữ được giếng cổ linh thiêng, dưới đáy giếng cổ có gỗ ván chữ thập, khắc chữ: “Thiên Thành Giáp Tý niên khai thiên tạo tỉnh”, cho chúng ta thấy giếng được đào vào năm 1024 triều đại Vua Lý Thái Tổ, niên hiệu Thiên Thành. Như vậy là giếng cổ này có cách đây 988 năm. Điều kỳ lạ, là long mạch của giếng có nước quanh năm không bao giờ cạn, có màu xanh bích.
____________
Chốn Thiêng ✅ - dự án do công ty TNHH Vilapa phát triển.

PHỔ HIỀN BỒ TÁT

Phổ Hiền dịch âm là Tam-mạn-đà Bạt-đà-la, hoặc Tam-mạn-đà Bạt-đà (Samntabhadra). Phổ là biến khắp, Hiền là Đẳng Giác Bồ-tát, Phổ Hiền là vị Bồ Tát Đẳng Giác có năng lực hiện thân khắp mười phương pháp giới, tùy mong cầu của chúng sinh mà hiện thân hóa độ.

Theo kinh Pháp Hoa, ngài là vị Bồ Tát ở quốc độ của Phật Bảo Oai Đức Thượng Vương Như Lai, phía Đông cõi Ta Bà, nghe thế giới này thuyết kinh Pháp Hoa liền lãnh đạo 500 vị Đại Bồ Tát đến nghe pháp và phát tâm hộ trì chính pháp của đức Phật Thích Ca.

Phổ Hiền Bồ Tát được xem là người hộ vệ của những ai tuyên giảng đạo pháp và đại diện cho “Bình đẳng tính trí” tức là trí tuệ thấu hiểu cái nhất thể của sự đồng nhất và khác biệt.

Hình tướng của Bồ tát Phổ Hiền
Bồ tát Phổ Hiền ngồi trên voi trắng sáu ngà có nghĩa là Ngài dùng đại hạnh hóa độ chúng sinh, đưa họ từ bờ mê đến bến giác. Con voi sáu ngà là tượng trưng cho Lục độ: Bố thí, Trì giới, Tinh tấn, Nhẫn nhục, Thiền định, Trí tuệ. Ngài chèo thuyền Lục độ để cứu vớt chúng sinh đang chìm đắm trong bể khổ. Mặc dù bể khổ thì rộng lớn mênh mông còn chúng sinh thì vô lượng, nhưng Ngài vẫn không ngại nhọc nhằn tiếp tục cứu vớt chúng sinh kiếp nầy sang kiếp khác. Với chiếc chèo bố thí, cánh buồm tinh tấn, mục tiêu thiền định, tay lái trí tuệ, Ngài luôn luôn kiên nhẫn tiến tới mà chẳng ngại sóng gió để cứu giúp chúng sinh.

Hạnh nguyện của Bồ tát Phổ Hiền
Một là thành tâm kính lễ các đức Phật. Hai là khen ngợi, tán thán Như Lai. Ba là thực hành hạnh cúng dường rộng rãi. Bốn là ăn năn chừa bỏ các nghiệp chướng. Năm là vui theo các công đức. Sáu là thỉnh Phật thuyết pháp. Bảy là thỉnh Phật trụ ở thế gian. Tám là thường tu học theo lời Phật dạy. Chín là luôn luôn tùy thuận lợi ích chúng sinh. Mười là hồi hướng công đức khắp tất cả pháp giới.

Tác giả: Minh Thiện
Ảnh: Tượng Phổ Hiền Bồ Tát (chùa Mía) - Số hóa di tích
____________
Chốn Thiêng ✅ - dự án do công ty TNHH Vilapa phát triển.

Bức hoành phi gỗ (Chùa Liên Phái – Hà Nội)

Chất liệu: gỗ
Vị trí: ban thờ Tổ, nhà Tổ, chùa Liên Phái – Hai Bà Trưng – Hà Nội
Nội dung gồm 3 bài tuyệt cú do cụ Mai Viên đề bút hồi tháng 10 năm Khải Định nguyên niên 1916
____________
Chốn Thiêng - dự án do công ty TNHH Vilapa phát triển.

Thiên thượng thiên hạ
Duy ngã độc tôn
Vô lượng sinh tử
Ư kim tận hỷ”

Có nghĩa là:

Trên trời, dưới trời
Ta là người duy nhất
Kiếp này là kiếp cuối cùng của Ta
Vì không còn sinh tử nữa.

“Ngã” ở đây là chấp ngã nghĩa là chấp thân, tâm này thật sự là “ Ta” và “Cái Của Ta”. Đức Phật không phủ nhận thân này là ta hay những vật sở hữu mà chúng ta dày công gầy dựng là của ta, nhưng Ngài chỉ nhắc nhở rằng cái Ta hay cái của Ta chỉ là dựa trên quy ước, trên danh nghĩa của cuộc đời thế thôi. Nếu con người chấp cứng vào nó thì đây là những sợi dây vô hình cột chặt con người vào cảnh khổ, không có lối thoát từ kiếp sống này và đến biết bao kiếp sau nữa. Tại sao?

Bởi vì khi còn chấp là còn dính mắc, còn bị ràng buộc trong thế gian. Từ chấp ngã mà gốc rễ tham, sân, si mới có cơ hội phát tác. Tùy theo cường độ tham sân si nhiều hay ít, nặng hay nhẹ mà thọ sanh nơi các cõi trời (thiên thượng) hay đọa ở các cõi địa ngục (thiên hạ). Từ đó, câu “Thiên thượng thiên hạ, duy ngã độc tôn” có thể hiểu rằng: “Ta từ vô lượng kiếp đến nay, nhiều khi sanh lên các cõi trời, lắm lần đọa vào các địa ngục, đầu dây mối nhợ không do đâu khác hơn là tham, sân, si đẩy đưa đến ngã chấp mà không thấy rõ bản chất “vô ngã, duyên sanh” từ thân, tâm đến hoàn cảnh chung quanh”. Đó là lời khai thị và cũng là lời cảnh cáo ngay từ buổi bình minh của đời Ngài.

Ảnh: Số hóa di tích
____________
Chốn Thiêng - dự án do công ty TNHH Vilapa phát triển.

Tượng Phật A Di Đà (Chùa Phật Tích – Bắc Ninh)

Vào thời Lý (1009 – 1225), chùa Phật Tích có tên chữ là Vạn Phúc tự, dựng trên sườn núi Lạn Kha hay còn gọi là núi Tiên Du. Ngôi chùa vừa là nơi thờ Phật để cầu chúc cho Hoàng gia, vừa là hành cung để vua nghỉ lại mỗi khi du ngoạn về quê hương.

Thời vua Lý Thánh Tông, ông đã cho xây dựng một toàn tháp gạch trang trí bằng đá từ năm 1057 – 1065, đồng thời cũng khởi công pho tượng Đức Phật. Khoảng thế kỉ XV, ngôi tháp bị đổ, pho tượng cũng bị vùi trong đống gạch vụn. Đến mãi cuối thời Hậu Lê (1676 -1705), chùa Phật Tích được dựng lại lần nữa trên núi Tiên Du, người ta mới tìm thấy pho tượng Phật.

Đến năm 1816 thời vua Thiệu trị, ngôi chùa được trùng tu một lần nữa. Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, toàn bộ khối kiến trúc ‘Nội công ngoại quốc’ của ngôi chùa dựng vào thời hậu Lê bị phá hủy hoàn toàn, pho tượng Phật bị gãy phần đầu, phần thân thì nham nhở vết đạn. Một người trong làng đã gìn giữ phần đầu của pho tượng, đến khi đất nước giải phóng, cụ đã mang gắn lại với phần thân tượng. Sau này, các bản phục chế pho tượng vẫn không thể giữ nguyên vẹn được hình dáng ban đầu.

Ảnh: Số hóa di tích
____________
Chốn Thiêng - dự án do công ty TNHH Vilapa phát triển.

CHÙA PHẬT TÍCH

Chùa Phật Tích, tên chữ là Vạn Phúc tự (Vạn Phúc tự 萬福寺) , nằm ở sườn núi Tiên Du, còn gọi là núi Lạn Kha, thuộc thôn Phật Tích, xã Phật Tích, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. Mộc bản sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục, quyển 37, mặt khắc 10 có ghi chép: “Phật Tích: Tên núi ở địa phận huyện Tiên Du, trên núi có ngôi chùa”.

Theo sách Đại Việt sử ký toàn thư, chùa Phật Tích được khởi dựng vào năm Thái Bình thứ Tư (1057) với nhiều tòa ngang dãy dọc. Nhưng theo “Cổ Châu Pháp Vân Phật bản hạnh” và truyền thuyết dân gian thì có thể chùa Phật Tích có từ cuối thế kỷ thứ III.

Trong suốt nhiều niên đại của triều Lý – Trần, chùa Phật Tích đều được coi là Quốc tự – Trung tâm Văn hóa Phật Giáo của Đại Việt.

Vào thời nhà Lê, năm Chính Hòa thứ bảy đời vua Lê Hy Tông, năm 1686, chùa được xây dựng lại với quy mô rất lớn, có giá trị nghệ thuật cao và đổi tên là Vạn Phúc tự. Người có công trong việc xây dựng này là Bà Chúa Trần Ngọc Am – đệ nhất cung tần của Chúa Thanh Đô Vương Trịnh Tráng, khi Bà đã rời phủ Chúa về tu ở chùa này. Đời vua Lê Hiển Tông (1740-1786), một đại yến hội đã được mở ở đây.

Trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp, Chùa Phật Tích đã bị quân Pháp đốt cháy hoàn toàn vào năm 1947, thời điểm đó chùa tồn tại được gần 300 năm.

Theo tài liệu của trường Viễn đông bác cổ Pháp để lại thì khoảng trước năm 1945, kiến trúc sư nổi tiếng của Pháp là Louis Bezacier đã tiến hành trùng tu ngôi chùa Phật tích. Trước khi trùng tu, theo yêu cầu của viện Viễn đông bác cổ, ông đã tiến hành khai quật nền chùa, đã phát hiện ra nền của ngôi tháp thời Lý còn nằm nguyên vẹn dưới lòng chùa, cùng rất nhiều di vật tiêu biểu cho nghệ thuật xây dựng chùa Phật Tích, cũng là nghệ thuật xây dựng đặc sắc thời Lý.

Khi hòa bình lập lại (1954) đến nay, chùa Phật Tích được khôi phục dần. Năm 1959, Bộ Văn hóa cho tái tạo lại 3 gian chùa nhỏ làm nơi đặt pho tượng A Di Đà bằng đá quý giá.

Ảnh: Số hóa di tích
____________
Chốn Thiêng - dự án do công ty TNHH Vilapa phát triển.