Phố Hàng Lược

Mùa thay lá, thánh đường đạo hồi, chùa trong phố và phố Hàng lược!

Chợ hoa nhìn từ trên cao

Không khí ở chợ hoa tết Hàng Lược thời bao cấp rất đông vui

CHỢ HOA HÀNG LƯỢC

Chợ hoa Hàng Lược ở Hà Nội là một trong những chợ hoa Tết lâu đời và nổi tiếng nhất của Thủ đô, hình thành từ đầu thế kỷ 20 và gắn liền với văn hoá đón Tết truyền thống của người Hà Nội.

Chợ họp chỉ một lần trong năm, thường từ giữa đến cuối tháng Chạp (tháng cuối âm lịch), khi người dân nô nức đi mua hoa, cây cảnh và trang trí đón năm mới. Khu chợ trải dài trên phố Hàng Lược và các phố lân cận như Hàng Khoai, Hàng Rươi, Hàng Mã, tạo nên không khí rực rỡ sắc màu với đào, quất, cúc, hoa lan và nhiều loại cây cảnh khác nhau.

Không chỉ là nơi mua sắm, chợ hoa Hàng Lược còn là điểm đến văn hoá để dạo chơi, chụp ảnh và cảm nhận nét đẹp Tết cổ truyền giữa lòng phố cổ Hà Nội.

CHỢ HOA HÀNG LƯỢC
*****
Tản mạn của Việt Cường

Trong khu phố cổ Hà Nội, có một cái chợ bán hoa tươi rất đặc biệt không giống bất kỳ một cái chợ hoa nào khác. Nó đặc biệt ở chỗ : mỗi năm chỉ họp chợ một lần từ những ngày nửa cuối tháng Chạp và kết thúc vào buổi chiều ngày 30 Tết. Đó là chợ hoa Hàng Lược.
Chợ hoa Hàng Lược họp trên con phố cổ Hàng Lược và lan sang các phố bên cạnh. Chợ được hình thành từ những năm đầu của thế kỷ XX, được coi là chợ hoa cổ, lâu đời nhất của đất Hà thành vẫn tồn tại đến ngày nay. Hà Nội ngày nay có nhiều chợ hoa to và phong phú các loài hoa hơn nhưng chợ hoa Hàng Lược vẫn là chốn xưa cất giấu nhiều nỗi nhớ của người Hà Nội mỗi dịp xuân về, là nơi lưu giữ nhiều hương vị Tết cổ truyền của dân tộc.
Phố Hàng Lược, phía bắc giáp phố Hàng Cót, từ cầu sắt xe lửa đi xuống tới ngã 4 Hàng Mã - Chả Cá - Thuốc Bắc. Xa xưa phố Hàng Lược chạy dọc theo bờ bắc của sông Tô Lịch, nên thời Pháp có tên là phố Sông Tô Lịch. Sông Tô Lịch xưa chạy đến phố Hàng Cá thì ngoặt lên hướng Tây Bắc đến sát tường thành Hà Nội tạo thành một con hào thiên nhiên bảo vệ thành. Vị trí chỗ ngoặt đó ngang số nhà 14 phố Hàng Lược, những năm xưa cũ, khi người ta đi từ phố Hàng Đồng sang chợ vẫn phải đi qua cầu tre, rồi cầu được thay bằng một cái cống lớn, Sau này lòng sông cạn tựa như con lạch nhỏ thoát nước, nên người dân khi ấy còn gọi là phố Cống Chéo Hàng Lược
Do vậy chợ hoa Hàng Lược hay chợ hoa Cống chéo Hàng Lược cũng chỉ là một.

Về nguồn gốc xâu xa của chợ hoa Hàng Lược theo sách Bắc thành dư địa chí thì từ thế kỷ XVII ở kinh thành Thăng Long đã có một chợ bán hoa tươi ở cửa chợ Cầu Đông trên phố Hàng Đường, chợ hoa này họp lan đến tận cửa chùa Huyền Thiên trên phố Hàng Khoai. Đến khi người Pháp lấp sông Tô Lịch, phá bỏ chợ Cầu Đông để lập chợ Đồng Xuân thì chợ hoa cũng bị giải tán. Những người bán hoa phải chạy về họp chợ ở phố Hàng Lược, chợ họp từ cầu sắt Phố Hàng Cót đến ngã tư Hàng Mã. Hằng năm từ 20 tháng Chạp âm lịch trở đi, dân trồng hoa ngoại thành, nhất là vùng Ngọc Hà, Hữu Tiệp, Nghi Tàm, Quảng Bá, Nhật Tân, bày kín hai bên mặt phố nào đào, quất, nào cúc, hải đường, lay ơn, thược dược; người đi sắm Tết, người đi ngắm cảnh chen chúc đông vui, đó là một nét đặc sắc của Hà Nội những ngày cận Tết.
Những ngày cận Tết, người dân Hà Nội lại xốn xang đi chợ hoa tết Hàng Lược để chọn cho mình những bông hoa tươi thắm nhất, những cành đào đầy nụ và những chậu quất xen lộc xanh non về bày trong nhà. Hà Nội nhiều chợ hoa là vậy, nhưng người dân vẫn giữ thói quen đi chợ hoa Hàng Lược, đôi khi chẳng mua gì, chỉ đến hưởng không khí chợ hoa Tết xưa mà nay vẫn còn giữ, mở mỗi năm một lần vào những ngày cuối năm.
Đến Chợ Hoa Hàng Lược không chỉ để mua các loại hoa muôn mầu sắc, người Hà Nội còn có thú tìm cho được một bình hoa Thủy tiên. Một bình hoa mà ngay từ đầu tháng Chạp, những người yêu hoa thuỷ tiên đã tìm mua củ giống, về nâng niu, chăm bẵm, tách rửa đặt vào trong bình tỉ mẩn để đến giao thừa vừa kịp nở hoa.
Một điều đặc biệt, ở giữa chợ hoa Hàng Lược và các con phố phụ cận, dịp cuối năm người ta còn bầy bán những thứ đồ cổ, đồ xưa cũ từ bình hoa, cái đôn, cái chậu sành, tượng đồng, tẩu thuốc, bình vôi, đèn dầu hình 12 con giáp, hương nến, đồng xu, phong bao mừng tuổi, những quyển lịch Vạn niên, sách dậy xem tử vi, tướng số hay bói toán.…Những quầy bán này thu những người còn nặng lòng với những ký ức, hoài niệm về một Hà Nội xưa và những du khách nước ngoài muốn tìm hiểu những nét đẹp văn hóa trong một cái Tết cổ truyền của người Hà Nội.
Chợ hoa Hàng Lược xưa là khu vực được thừa hưởng cái cảnh trên bến dưới thuyền khi còn con sông Tô Lịch. Kể từ phiên họp chợ đầu tiên trên phố Hàng Lược, trừ Tết Đinh Hợi năm 1947 do chiến tranh Pháp - Việt diễn ra ác liệt nên không họp chợ, còn hơn trăm năm qua, chợ hoa Hàng Lược vẫn luôn là điểm hẹn vị Tết xưa của người Hà thành.
Đi chơi chợ hoa đã thành cái thú của người Hà Nội trước khi đón giao thừa năm mới. Không phải đi chợ để mua hoa, đơn giản những người yêu không khí đông vui, rạo rực của đất trời ngày giáp Tết họ chỉ muốn sự vui vẻ ấy, màu sắc cùng hương thơm của hoa Tết ấy quyện vào người.
Ngày nay, chợ hoa Hàng Lược không chỉ có những loại hoa từ các vùng trồng hoa xung quanh Hà Nội mang đến mà còn có nhiều loại hoa nhập khẩu từ nước ngoài. Tranh ảnh, đèn mầu và các vật dung trang trí có nguồn gốc từ Trung Quốc cũng được bầy bán tràn lan. Nhưng Chợ hoa Hàng Lược thật sự vẫn là một điểm hẹn văn hóa mang đậm hương vị ngày Tết cổ truyền của người Hà Nội xưa và nay.

Hanoi, ngày 14 tháng Chạp Ất Tị

CHỢ HOA HÀNG LƯỢC 'ĐÁNH THỨC' TẾT BÍNH NGỌ GIỮA LÒNG PHỐ CỔ

TPO - Sáng 31/1, chợ hoa Hàng Lược chính thức mở cửa, đánh thức không khí Tết Bính Ngọ giữa lòng phố cổ. Từ sắc đào thắm, quất xanh đến những món đồ cổ nhuốm màu thời gian, tất cả hòa quyện tạo nên một không gian di sản đậm chất Hà Thành.

36pho.com: CHUYỆN DAY DỨT TẾT XƯA
Binh Mainhu

Cứ mỗi lần, gần đến những ngày giáp Tết, xuất hiện những bó hoa, cành đào trên đường phố, tôi lại cứ nhớ mãi câu chuyện đi chơi chợ hoa Hàng Lược, mua đào.
Một năm vào dịp giáp Tết, ấy là cũng đến hơn chục năm rồi khi con người còn "thật thà" hơn bây giờ. Tôi cùng một ông anh đi chợ hoa phố Hàng Lược, định mua một cành đào về cắm bàn thờ ngày Tết. Chợ đông vui, hoa và đào khoe sắc, kẻ mua người bán nhộn nhịp. Ngắm nghía, đứng trước một người bán hoa đào, cành đào rất nhiều nụ cùng hoa và lá, đúng theo ý, mua về cắm bàn thờ thì ngày mùng một Tết nở vừa đẹp. Tôi hỏi :
- Cành đào này anh bán bao nhiêu ?
Người bán trả lời :
- Bốn mươi nghìn !
Tôi mặc cả :
- Đắt quá, chỉ ba mươi nghìn thôi, có bán không ?
Người bán ngần ngừ đáp :
- Thôi ba nhăm nghìn, anh bác có mua em bán nốt ! Hai chín Tết rồi, em về, nhà còn bao nhiêu việc phải làm !
Tôi chưa kịp trả lời, ông anh tôi đã xỉa ba nhăm nghìn đồng trả cho người bán hàng.
Tôi cầm cành đào, hí hửng. Mải vừa đi, vừa ngắm. Đụng phải một người đi ngược chiều, cành đào bị lắc, rụng một hai nụ, tôi cúi xuống nhặt, hoá ra nụ rời, được cắm vào. Thôi, thế là mình bị lừa. Theo bản năng tôi ngoái lại nhìn chỗ giao dịch mua bán vừa xong, thì mất tăm "thằng" bán đào. Chả nhẽ mang về cắm bàn thờ thắp hương, xui xẻo lắm, năm mới, lại rông cả năm. Không lẽ lại vứt đi, tiếc tiền mà lại tức, ... Mình tự cho mình khôn mà cũng bị nó lừa ... Một ý nghĩ loé trong đầu như phát minh "ơ-ri-ca" của ông Ac-si-met, tôi đưa cành đào cho ông anh nói :
- Thôi, anh đứng đây làm người bán, xem có ai mua không. Đi chợ chơi mà anh cứ giục về nên mua phải đào cắm, xúi quẩy quá !
Ông anh đành đứng vào hàng ngũ những người bán, cầm cành đào giơ ngang đầu, mời chào người qua lại.
Lúc đó lương tâm tôi hơi ngượng. Đổ tội cho người trước nó lừa, bây giờ cũng đành phải ... lừa lại.
Một thanh niên tự nhiên đi đến, tôi ngắm nghía cầm cành đào, giả bộ như người mua. Cành đào thoáng nhìn đúng là rất đẹp, mùng một Tết vừa vặn nở rực rỡ. Anh thanh niên nhìn thấy bắt mắt, bộp chộp trả bốn mươi nghìn khi giá được giao là bốn mươi lăm.
- Thôi tôi bán rẻ cho anh, còn một cành tôi bán nốt, hai chín Tết rồi, về nhà còn bao nhiêu việc phải làm !
Ông anh tôi phát thanh những lời "phôtô" của "thằng lừa" trước. Anh thanh niên móc túi lấy bốn mươi nghìn trả, cầm cành đào hớn hở đi. Thế là cái công việc lừa trót lọt, lại còn được lãi thêm năm nghìn đồng.
Đến đây, tôi tự hỏi "con lương tâm" nó có cắn không ...? Điều này thì cái mặt thật không thể nói ra đây được, vì cái xấu hổ nó lẩn đi mất ...
Cái "con lương tâm" bây giờ nó chẳng cắn được ai, bởi vì nó ... không bằng lương tháng. Ngay cả như ông lương y còn bị bắt buộc "phải như từ mẫu", mà cũng chẳng thể bắt được, huống hồ "con lương tâm" cắn rứt, thì ăn nhằm gì ..?!
Tôi tự an ủi mình như thế.
Nhưng mỗi khi Tết đến, tôi lại nhớ cái chuyện này ... cũng thấy ... ngường ngượng ...

***
Chợ hoa Hàng Lược
Ảnh sưu tầm

36pho.com: PHỐ HÀNG LƯỢC
Nguyễn Vinh Phúc

1/
Phố Hàng Lược dài 264 mét, đi từ phố Gầm Cầu - phố Hàng Cót, đến phố Hàng Mã. Đây nguyên là đất thôn Phủ Từ và thôn Vĩnh Trù, tổng Hậu Túc (sau đổi là tổng Đồng Xuân), huyện Thọ Xương xưa.
Phố Hàng Lược có từ lâu đời. Người Pháp gọi là "rue du sông Tô Lịch". Đầu tháng 8/1945, khôi phục lại tên cổ truyền là "phố Hàng Lược". Đầu thời tạm chiếm tên là "phố Sông Tô Lịch". Tên gọi như hiện nay có từ ngày 28/02/1951.
2/
Ngày nay ở phố này vẫn còn hai ngôi đình cũ : đình Phủ Từ ở nhà số 19 và đình Vĩnh Trù ở nhà số 59. Cả hai đều thờ Tứ vị hồng nương. Tương truyền vào thời Trần, dân ở cửa bể Càn Hải (tức cửa Cờn thuộc huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An) vớt được bốn xác phụ nữ, đây là hai mẹ con bà hoàng hậu nhà Tống và hai nữ tì bị giặc Nguyên đuổi bắt, đã gieo mình xuống biển tự tử. (Có sách lại nói, đó là ba mẹ con hoàng hậu và một nữ tì). Dân đem chốn cất và lập đền thờ, gọi nôm là đền Cờn. Về sau thuyền mành vùng Nghệ Tĩnh ngược xuôi buôn bán trên sông biển vẫn có ban thờ “Tứ vị” ở trong khoang thuyền để cầu yên sóng gió (!). Và thế là nhờ những thuyền mành này, “Tứ vị” được nhiều nơi biết tới, được lập đền thờ. Rải rác dọc bờ biển nước ta có khá nhiều đền “Tứ vị”. Riêng ở Hà Nội, dọc sông Hồng và sông Tô Lịch (cũ) cũng có tới trên mười đền.
3/
Cứ như tên gọi thì phố này là nơi tập trung các nhà sản xuất lược chải đầu, hoặc buôn bán mặt hàng này. Nhưng đó là vào thời Lê hoặc đầu thời Nguyễn. Sang thế kỉ XX thì ở đây không thấy có nhà nào bán lược hay sản xuất lược nữa. Từ đấy người ta chỉ quen gọi phố này bằng một cái tên phức hợp là "Cống Chéo - Hàng Lược". Vì trước kia, ở khoảng giữa phố, chỗ xế cửa chùa Tây Đen (kì thực là một nhà thờ do những người Ấn Độ theo đạo Hồi lập nên), có một cái cống bắc chéo qua sông Tô. Sông Tô vốn từ cửa sông (nơi phố Chợ Gạo ngày nay) qua phố Nguyễn Siêu, ngõ Gạch, cắt ngang phố Hàng Đường rồi bẻ quẹo lên phía bắc, qua phố Hàng Lược, nhập vào dãy hào ngoài tường thành phía bắc (tức là phố Phan Đình Phùng), rồi lên Bưởi ... Như vậy là phố Hàng Lược đã chạy dọc trên bờ phía đông của sông Tô, có đoạn lại chính là lòng sông.
4/
Phố Hàng Lược có một mặt hàng mỗi năm chỉ xuất hiện có một lần. Đó là hàng hoa. Hàng năm cứ vào khoảng từ Tết ông Táo (23 tháng Chạp) cho tới tận chiều ngày 30 Tết chợ hoa họp ngay trên đường phố Hàng Lược.
Nguyên trước kia chưa có chợ Đồng Xuân, chỉ có chợ Cầu Đông. Chợ này họp ở cả hai bên bờ sông Tô nơi ngày nay là đoạn đầu phố Hàng Đường. Hoa cũng là một thứ hàng bán ở đây. Sang thời Pháp thuộc, chợ Cầu Đông bị chuyển vào khu vực chợ Đồng Xuân, hàng hoa cũng phải theo về đấy (ở cầu chợ sát lề đường phố Hàng Khoai). Nhưng tới khoảng năm 1910 - 1915 trở đi, cầu chợ đó không chứa nổi dòng suối hoa Tết ngày một phong phú về số lượng và chủng loại. Thế là đào Quảng Bá, Nhật Tân, cúc Ngọc Hà, Hữu Tiệp, ... và các loại hoa mới nhập nội ở các “dinh hoa” quanh hồ Tây, quanh vườn Bách Thảo, ... chọn ngay phố Hàng Lược làm nơi hạ trại. Chợ hoa Hàng Lược cứ thế mà phát triển. Suốt sáu bảy chục năm qua không Tết nào là không có chợ hoa. Chỉ trừ cái tết năm Đinh Hợi 1947, lúc đó Hà Nội đang là chiến trường. Chợ hoa đã đành là không họp, nhưng Hàng Lược là giới tuyến phía tây của Liên khu I thì vẫn có hoa.
Dù chiến sự lan rộng, đồng bào ngoại thành vẫn theo dõi diễn biến của Liên khu I. Và để bày tỏ tình cảm gắn bó tiền tuyến và hậu phương, đồng bảo Nhật Tân, Quảng Bá vẫn gửi hoa vào, coi như quà Tết mừng Xuân các chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô anh hùng. Và thế là hoa đào, hoa cúc, ... vẫn lộng lẫy phô sắc trên chiến lũy Hàng Lược.
Trong những năm chống Mĩ ác liệt nhất, chợ hoa có năm phân tán về phố Đường Thành, nhưng ở Hàng Lược vẫn có hoa. Có một Tết, ta đã cho phép bọn giặc lái máy bay Mĩ được phóng thích, đi xem chợ hoa Hàng Lược trước khi hồi hương, để cho chúng tận mắt thấy được một nét sinh hoạt thanh lịch, trang nhã của thành phố Thủ đô anh hùng.

( Trần Quang Dũng trích sách PHỐ VÀ ĐƯỜNG HÀ NỘI - Nhà xuất bản Giao thông Vận tải - Năm 2004)

***