Văn phòng tư vấn và trị liệu tâm lý trẻ em - Cục Bà mẹ và Trẻ em

🧩 TẠI SAO TRẺ TỰ KỶ HAY CẮN, NHAI ĐỒ VẬT?
(Hành vi phổ biến nhưng không phải do trẻ “nghịch phá”)
1️⃣ 🧠 Do nhu cầu cảm giác (Sensory Seeking)
Nhiều trẻ tự kỷ có nhu cầu tìm kiếm cảm giác mạnh ở:
Miệng 👄
Hàm
Răng
Môi
👉 Việc cắn – nhai giúp trẻ cảm thấy dễ chịu, ổn định và giảm sự căng thẳng trong cơ thể.
2️⃣ 😣 Giảm lo âu hoặc căng thẳng
Khi trẻ lo lắng, quá tải âm thanh, ánh sáng hoặc môi trường đông người, trẻ có thể:
Cắn áo
Nhai núm áo
Ngậm bút
Cắn đồ chơi
👉 Đây là cách trẻ “tự trấn an” bản thân.
3️⃣ 👂 Xử lý giác quan kém (Sensory Processing Disorder)
Trẻ gặp khó khăn trong việc xử lý cảm giác nên:
Không biết phải làm gì khi cơ thể khó chịu
Tìm cảm giác nhai để điều chỉnh lại hệ thần kinh
👉 Hành vi lặp lại này giúp trẻ thấy an toàn hơn.
4️⃣ 🦷 Giai đoạn mọc răng – kích thích nướu
Đối với trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 4 tuổi, nhai – cắn giúp:
Giảm ngứa nướu
Giảm khó chịu răng miệng
👉 Dù có tự kỷ hay không, trẻ vẫn dễ có hành vi này.
5️⃣ 🗣️ Trẻ chưa biết diễn đạt nhu cầu
Khi không nói được hoặc giao tiếp còn yếu, trẻ dùng hành vi để:
Thể hiện khó chịu
Thu hút sự chú ý
Giải tỏa cảm xúc
👉 Hành vi cắn đồ có thể xuất hiện thay cho lời nói.
🌟 Cha mẹ nên làm gì?
✔ Cung cấp đồ nhai an toàn (chew toy, ống silicon)
Giúp trẻ thỏa mãn nhu cầu cảm giác đúng cách.
✔ Tăng hoạt động cảm giác mạnh
Bật nhún, ép khớp, chơi vật tay giúp giảm nhu cầu nhai.
✔ Theo dõi nguồn gây căng thẳng
Ồn ào – đông người – thay đổi môi trường → trẻ dễ cắn hơn.
✔ Rèn kỹ năng giao tiếp
Khi nói tốt hơn → hành vi cắn đồ giảm.
💛 Kết luận
Hành vi cắn – nhai đồ vật không xấu, không hư, không nghịch.
Nó là tín hiệu giác quan và tín hiệu cảm xúc mà trẻ đang cố gắng tự điều chỉnh.
Nguồn: st

✅ Tự kỷ không phải bệnh, chỉ là dạng phát triển khác với số đông

Điều này được chia sẻ tại tọa đàm giáo dục nâng cao nhận thức cộng đồng về rối loạn phổ tự kỷ 'Em được quyền đặc biệt' chiều 6-12 tại TP.HCM.

✅ Trẻ tự kỷ phát triển rất đa dạng

Theo Chuyên gia Simona Bossoni, Giám đốc chuyên môn Trung tâm quốc tế Chẩn đoán và Can thiệp sớm rối loạn phổ tự kỷ (VCIA), điểm khác biệt cốt lõi của trẻ , trẻ có thể được phát hiện dấu hiệu từ khoảng 2 tuổi nhưng biểu hiện rõ ràng hơn thường xuất hiện khi trẻ bước vào môi trường nhà trẻ đòi hỏi nhiều tình huống giao tiếp xã hội.

Bà nhấn mạnh vấn đề then chốt là cần thay đổi tư duy vì tự kỷ không phải là bệnh, đó là một dạng phát triển khác với số đông.

Nếu trước đây các chuyên gia xem tự kỷ như một vấn đề cần sửa hoặc điều trị, thì ngày nay nhiều nghiên cứu và hiểu biết hơn, cộng đồng khoa học nhìn nhận đây là sự đa dạng trong phát triển.

Vì có phổ rộng, trẻ có thể gặp những mức độ và dạng biểu hiện khác nhau như trẻ chậm nói, trẻ hạn chế giao tiếp mắt, trẻ gặp khó khăn trong tương tác xã hội hoặc thể hiện cảm xúc.

"Hiểu được sự khác nhau này, cha mẹ và giáo viên có thể tìm được cách tương tác phù hợp hơn giúp trẻ phát huy khả năng", bà nói.

Người lớn kỳ vọng trẻ giao tiếp mắt và khả năng tự tin trước đám đông hay cách sử dụng giọng nói và âm lượng chuẩn… sẽ không có ý nghĩa đối với trẻ trong phổ này.

"Cần điều chỉnh kỳ vọng, chấp nhận những đặc trưng này như một phần tự nhiên trong cách trẻ cảm nhận thế giới. Chúng ta có thể học cách hiểu và thích nghi", bà khuyên.
Đừng suy nghĩ "để lớn xem sao"

Trong khi đó, ông Michael Mueller - sáng lập Tổ chức Phân tích hành vi quốc tế (IBAO) - cho biết các nghiên cứu về hành vi của người trong phổ tự kỷ đã được tiến hành từ thập niên 1960.

Những nghiên cứu này chỉ ra trẻ trong phổ sở hữu một tổ hợp hành vi rất đặc biệt, khác biệt so với trẻ phát triển điển hình, nhiều trẻ có thể sử dụng các hình thức giao tiếp khác nhau.

Do đó, nhiệm vụ của chuyên gia lẫn phụ huynh là đồng hành, mở rộng khả năng giao tiếp thay vì chỉ trông đợi vào ngôn ngữ nói.

Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất của phụ huynh là suy nghĩ "đợi con lớn thêm sẽ bình thường".

Và nhiều gia đình bỏ lỡ giai đoạn 0-3 tuổi vốn được coi là "thời điểm vàng" cho can thiệp hành vi.

Chẳng hạn, nhiều trẻ có thể phát triển ngôn ngữ bình thường nếu được can thiệp sớm.

Nếu không quá trình giao tiếp của trẻ sẽ rẽ sang các hướng khác như giao tiếp phi ngôn ngữ, đồng thời việc can thiệp muộn sẽ khó đạt hiệu quả tối ưu.

Ông Mueller cho biết hiện có nhiều mô hình can thiệp khác nhau từ y khoa đến hành vi, nhưng chính sự đa dạng này đôi khi khiến phụ huynh bị "nhiễu".

"Có cái phù hợp, có cái chưa chắc nhưng nếu vì chần chừ mà trì hoãn can thiệp, trẻ có thể đánh mất cơ hội thời gian phát triển", ông cảnh báo và nói thêm cần đưa trẻ đi đánh giá càng sớm càng tốt nếu nhận thấy dấu hiệu bất thường.

✅Cha mẹ bớt so sánh sẽ khỏe hơn

Nghệ sĩ giáo dục Thanh Bùi cho rằng nhiều nhân vật nổi tiếng như Einstein, Mozart, Jefferson, Elon Musk… đều từng được xem là người trong phổ tự kỷ và rõ ràng họ không hề "bệnh".

Ông nhấn mạnh nỗi sợ bị đánh giá của phụ huynh là rào cản lớn. Phụ huynh càng sợ, trẻ và cả gia đình càng thiệt thòi vì "không có gì hại bằng sự so sánh".

Theo ông, so sánh con với chính mình ngày trước hay với bạn bè, con hàng xóm chỉ tạo áp lực vô ích. Thay vào đó, nên nhìn con trong tiến trình phát triển của chính con bởi mỗi bạn trẻ "đến với thế giới bằng một hành trình và định mệnh riêng"

🌟 Tại sao trẻ tự kỷ lại có hành vi ôm một bạn khác?

Hành vi ômg bạn ở trẻ tự kỷ là điều khá phổ biến, nhưng mỗi trẻ lại có một lý do khác nhau. Việc hiểu đúng bản chất giúp phụ huynh và giáo viên hướng dẫn trẻ tốt hơn.

1️⃣ 🤗 Trẻ muốn kết nối nhưng thiếu kỹ năng giao tiếp xã hội

Nhiều trẻ tự kỷ rất muốn chơi hoặc thể hiện sự yêu thích nhưng không biết cách bắt đầu.

Thay vì nói:

👉 “Bạn ơi, cho mình chơi với!”

Trẻ lại chọn cách ôm như một phương tiện giao tiếp.

Trẻ xem ôm là biểu tượng của sự thân thiện.

Không biết rằng ở trường, bạn bè cần có ranh giới cơ thể.

Có khi trẻ chỉ đơn giản muốn thu hút sự chú ý.

2️⃣ ❤️ Tìm kiếm sự an toàn & tin tưởng

Một cái ôm có thể là “vùng an toàn” của trẻ.

Trẻ cảm thấy yên tâm khi ôm đúng người mà mình quen hoặc yêu thích.

Khi bị căng thẳng, ồn ào, lạ lẫm, trẻ dễ ôm bạn để tự trấn an.

Đây là cách trẻ xử lý cảm xúc thay vì dùng lời nói.

Ví dụ: Trong sân chơi đông người, trẻ bất ngờ ôm một bạn mà trẻ cảm thấy thân. Đó là tín hiệu cho thấy trẻ đang cố gắng ổn định lại cảm xúc.

3️⃣ 🔄 Tìm kiếm cảm giác (Sensory Seeking – nhu cầu cảm giác)

Nhiều trẻ tự kỷ thích cảm giác áp lực cơ thể mạnh (deep pressure).

Một cái ôm chặt mang lại:

Cảm giác dễ chịu

Giảm lo âu

Giúp trẻ tự điều hòa

Tăng tập trung

Nếu trẻ ôm bạn nhiều lần, đặc biệt là ôm chặt, có thể trẻ đang thiếu trải nghiệm áp lực cảm giác và dùng ôm để “tìm cảm giác”.

4️⃣ 🌈 Chưa hiểu về ranh giới cá nhân

Vùng không gian cá nhân là một kỹ năng xã hội phức tạp.

Trẻ tự kỷ thường:

Khó nhận biết khoảng cách phù hợp

Không hiểu rằng hành động ôm có thể khiến bạn khác khó chịu

Không phân biệt rõ khi nào được ôm và khi nào không

Trẻ thực sự không có ý xấu, chỉ là chưa hiểu quy tắc xã hội.

5️⃣ 🧠 Mô phỏng hành vi hoặc phản ứng bộc phát

Một số trẻ ôm bạn vì:

Thấy người khác ôm nhau → trẻ bắt chước

Hứng khởi quá mức → trẻ ôm như một phản ứng tự nhiên

Không kiểm soát được cảm xúc khi vui hoặc khi chờ đợi

Hành vi này giống như một cách trẻ xả cảm xúc.

💡 Phải làm gì để hỗ trợ trẻ?

✔ 1. Dạy trẻ hiểu ranh giới cơ thể

Sử dụng hình ảnh minh họa “vùng xanh – vùng đỏ”.

Dạy trẻ câu nói thay thế:

👉 “Bạn cho mình chạm nhẹ nhé?”

👉 “Bạn cho mình high-five nhé?”

✔ 2. Cung cấp hoạt động cảm giác thay thế

Ôm gối nặng

Chơi túi cát

Chơi bóng yoga

Áp lực sâu từ giáo cụ (deep pressure)

Giúp trẻ không phải ôm bạn để tìm cảm giác.

✔ 3. Dạy kỹ năng giao tiếp xã hội

Tập chào hỏi, làm quen, mời bạn chơi qua video mẫu.

Dạy trẻ quan sát cảm xúc bạn (vui – sợ – khó chịu).

Tập chơi theo lượt, tập chia sẻ để tăng khả năng hòa nhập.

✔ 4. Quan sát nguyên nhân thật của trẻ

Mỗi trẻ ôm bạn vì một lý do khác nhau.

Giáo viên và cha mẹ nên:

Ghi lại tình huống khi trẻ ôm

Xem trẻ ôm ai → thân quen hay bất kỳ ai

Xem trẻ ôm lúc nào → khi vui, khi lo lắng hay khi ồn ào

Từ đó mới lựa chọn biện pháp can thiệp đúng.

🌟 Kết luận

Hành vi ôm bạn ở trẻ tự kỷ không phải là hư hay cố ý làm phiền, mà là một cách trẻ giao tiếp, tìm cảm giác hoặc điều hòa cảm xúc.

Đúng hỗ trợ – đúng kỹ thuật sẽ giúp trẻ thay thế hành vi phù hợp và hòa nhập tốt hơn.
Nguồn: st

🌟 Tại sao trẻ không nói, không giao tiếp mắt nhưng có thể đọc chữ và làm toán rất tốt?
Nhiều phụ huynh thắc mắc:
👉 “Tại sao con không nói?”
👉 “Tại sao con né nhìn vào mắt bố mẹ?”
👉 “Nhưng con lại đọc chữ rất nhanh, làm toán rất giỏi?”
Điều này hoàn toàn không mâu thuẫn. Đây là đặc điểm điển hình của trẻ trong phổ tự kỷ hoặc trẻ có kiểu phát triển không đồng đều.
1️⃣ 🧠 Trẻ có khả năng ghi nhớ siêu việt (Hyperlexia – đọc chữ sớm)
Một số trẻ có khả năng:
Nhận diện chữ cái, số, ký tự rất sớm
Đọc chữ nhanh hơn bạn cùng tuổi
Ghi nhớ hình ảnh, ký hiệu cực kỳ tốt
➡ Đây là thế mạnh nổi bật về tư duy thị giác, nhưng không đồng nghĩa với kỹ năng giao tiếp tốt.
2️⃣ 🗣️ Khó khăn thuộc hệ thống ngôn ngữ – giao tiếp
Trẻ có thể:
Không biết bắt đầu cuộc trò chuyện
Chưa hiểu cách sử dụng lời nói để tương tác
Gặp khó khăn diễn đạt bằng ngôn ngữ
➡ Vì vậy, dù biết nhiều chữ, trẻ vẫn không nói hoặc nói rất ít.
3️⃣ 👀 Tránh giao tiếp mắt vì quá tải hoặc khó xử lý thông tin xã hội
Giao tiếp mắt là kỹ năng xã hội phức tạp.
Trẻ có thể tránh nhìn vào mắt vì:
Cảm giác khó chịu hoặc căng thẳng
Không biết ý nghĩa của việc nhìn mắt
Quá tải khi phải “xử lý” biểu cảm khuôn mặt
➡ Trẻ không nhìn vào mắt không có nghĩa trẻ không hiểu hay không quan tâm.
4️⃣ 🔢 Thế mạnh về tư duy logic – toán học
Nhiều trẻ có kiểu phát triển thiên về:
Nhận diện mẫu (pattern recognition)
Tư duy logic
Tính toán nhanh
Ghi nhớ công thức, con số
➡ Đây là khả năng vượt trội, nhưng không liên quan trực tiếp đến giao tiếp xã hội.
5️⃣ 🧩 Sự phát triển không đồng đều (Splinter Skills)
Trẻ có thể rất giỏi ở một lĩnh vực nhưng:
Chậm ở kỹ năng ngôn ngữ
Chậm kỹ năng xã hội
Khó hiểu cảm xúc
Khó giao tiếp bằng lời
➡ Đây gọi là kỹ năng mảng – từng phần phát triển mạnh, từng phần phát triển yếu.
6️⃣ 🌈 Não bộ xử lý thông tin theo cách khác biệt
Trẻ ưu tiên:
Hình ảnh
Chữ viết
Con số
Âm thanh đều đặn
… hơn là tương tác xã hội phức tạp.
➡ Tức là trẻ hiểu thế giới bằng mắt trước, chứ không phải bằng giao tiếp.
Nguồn: St

Sương mù não” (Brain Fog) ở trẻ tự kỷ là một cụm từ cha mẹ hay dùng để mô tả tình trạng não bộ hoạt động chậm chạp, mơ hồ, khiến trẻ khó tập trung, khó xử lý thông tin và phản ứng kém linh hoạt. Đây không phải bệnh riêng, mà là tập hợp các biểu hiện về nhận thức – chú ý thường xuất hiện ở nhiều trẻ trong phổ tự kỷ.

🌫️ 1. Sương mù não ở trẻ tự kỷ là gì?

Đó là trạng thái khi trẻ:

Nhìn lơ đãng, như “không kết nối được” với môi trường.

Chậm phản hồi khi gọi tên hoặc đưa yêu cầu.

Khó tập trung dù chỉ là công việc đơn giản.

Dễ quên, khó ghi nhớ thông tin mới.

Đang làm giữa chừng thì đứng hình, “ngơ người”.

Xử lý ngôn ngữ chậm: nghe mà không hiểu ngay.

Dễ bị quá tải giác quan, khiến não “đóng băng”.

Giống như khi não của bé bị bao phủ bởi “lớp mù”: thông tin vào nhưng không xử lý rõ ràng.

🧠 2. Vì sao trẻ tự kỷ dễ gặp “sương mù não”?

✔ Quá tải giác quan
Âm thanh, ánh sáng, chuyển động quá nhiều → não không lọc kịp → rơi vào trạng thái “đơ”.

✔ Khó điều chỉnh chú ý
Trẻ khó chuyển hướng chú ý, khó duy trì sự tập trung → gây ra mơ hồ, lơ đễnh.

✔ Chậm xử lý thông tin (processing speed)
Dù nghe được nhưng não “xử lý chậm”, nên phản ứng bị trễ.

✔ Giấc ngủ kém, thiếu vận động
Làm giảm khả năng tập trung và làm não mệt mỏi.

✔ Dinh dưỡng thiếu hụt (sắt, kẽm, omega-3, magie, b6, vitamin nhóm b....)
Ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động thần kinh.

✔ Lo âu – căng thẳng
Khi lo âu, trẻ như bị “tắc nghẽn”, không thể suy nghĩ mạch lạc.

✔ Nhu cầu giác quan cao nhưng không được đáp ứng
Khi cơ thể không thoải mái → não “báo động” → giảm tập trung vào nhiệm vụ.

🌟 3. Vì sao cha mẹ cần hiểu rõ tình trạng này?

Hiểu “sương mù não” giúp cha mẹ:

✅ 1. Không hiểu lầm trẻ là lười, chống đối hay không chịu nghe

Nhiều bé nghe mà không xử lý được – không phải cố tình.

✅ 2. Điều chỉnh cách dạy: nói chậm – rõ – ngắn

Giúp trẻ có đủ thời gian xử lý thông tin.

✅ 3. Giảm áp lực cho trẻ

Biết rằng não bé đang quá tải, không nên ép liên tục.

✅ 4. Xác định nguyên nhân (quá tải giác quan, thiếu ngủ, thiếu vận động…)

Từ đó giải quyết đúng chỗ, thay vì trách mắng trẻ.

✅ 5. Tối ưu hiệu quả can thiệp

Khi não “sáng”, trẻ học nói – giao tiếp – kỹ năng mới nhanh hơn rất nhiều.

✅ 6. Nhận biết thời điểm bé cần nghỉ hoặc điều chỉnh môi trường

Giúp ngăn hành vi tiêu cực: quấy khóc, chạy nhiều, cáu gắt.

🌱 4. Khi nào cha mẹ nên lo lắng?

Bé đơ, lơ kéo dài > 1 tháng.

Giảm chú ý nặng, học không vào.

Ngủ kém, hay kích động, khó tự điều chỉnh.

Khi đó nên khám đánh giá lại:
➡️ giác quan – hành vi
➡️ giấc ngủ
➡️ dinh dưỡng
➡️ rối loạn tăng động (ADHD đi kèm)

Trẻ khuyết tật trí tuệ (KTTT) là những trẻ có mức độ phát triển trí tuệ dưới trung bình rõ rệt, kèm theo khó khăn trong kỹ năng thích nghi (tự chăm sóc, giao tiếp, xã hội, học tập,...) xuất hiện trước 18 tuổi.

🌧️ Khiếm khuyết đặc trưng của trẻ khuyết tật trí tuệ

Dưới đây là các nhóm khiếm khuyết chính:

🧠 1. Khiếm khuyết về nhận thức

Biểu hiện

Hiểu chậm: Mất nhiều thời gian để hiểu thông tin mới.

Khó ghi nhớ: Dễ quên, đặc biệt là thông tin trừu tượng hoặc dài.

Hạn chế tư duy logic: Gặp khó khăn trong giải quyết vấn đề hoặc suy luận.

Tập trung kém: Chú ý ngắn, dễ xao nhãng, khó duy trì nhiệm vụ.

Học chậm: Tiếp thu chậm hơn so với bạn bè cùng lứa.

🗣️ 2. Khiếm khuyết về ngôn ngữ và giao tiếp

Biểu hiện

Nói chậm, phát âm không rõ: Do yếu vận động miệng hoặc chậm phát triển ngôn ngữ.

Khó diễn đạt ý: Gặp khó khăn khi kể chuyện, trả lời câu hỏi.

Hạn chế hiểu lời nói: Không hiểu hết các hướng dẫn hoặc ngôn ngữ trừu tượng.

Kỹ năng hội thoại kém: Không biết chờ lượt, không duy trì được đoạn hội thoại.

🤝 3. Khiếm khuyết về hành vi - xã hội

Biểu hiện

Giao tiếp xã hội kém: Thiếu kỹ năng tương tác, không biết kết bạn, chơi nhóm.

Lệ thuộc người khác: Không tự đưa ra quyết định, dễ bị lợi dụng.

Dễ bị kích động hoặc thu mình: Phản ứng tiêu cực khi không hiểu tình huống.

Hành vi không phù hợp lứa tuổi : Như chơi đồ chơi kiểu con nít dù đã lớn tuổi.

🧍 4. Khiếm khuyết về vận động

Biểu hiện

Vận động tinh chậm: Gặp khó khăn khi cầm bút, xếp hình, gài nút áo.

Vận động thô yếu: Chạy nhảy vụng về, kém phối hợp tay – chân.

🧩 5. Khiếm khuyết kỹ năng thích nghi

Kỹ năng: các kỹ năng kém hơn so với độ tuổI.

Tự chăm sóc: Không biết tự ăn, vệ sinh, thay quần áo.

Kỹ năng làm theo hướng dẫn: Cần được nhắc nhở liên tục.

Quản lý bản thân: Không biết quản lý cảm xúc, hành vi.

Di chuyển độc lập : Không tự đi học, ra ngoài nếu không có người dẫn.

📘 Ghi nhớ:

Mức độ khiếm khuyết khác nhau tùy vào mức độ khuyết tật: nhẹ, trung bình, nặng hoặc rất nặng.
Nguồn: st

🧠 TẠI SAO TRẺ TỰ KỶ NÓI LINH TINH?
Việc trẻ tự kỷ nói nhảm, nói linh tinh, lặp lại lời người khác hoặc nói không đúng ngữ cảnh khiến nhiều cha mẹ bối rối. Đây không đơn thuần là “nói bậy” hay “trò đùa”, mà là dấu hiệu liên quan đến ngôn ngữ, tư duy và cảm giác của trẻ.
🔍 CÁC NGUYÊN NHÂN PHỔ BIẾN
🔁 1. Nhại lời (echolalia)
🗣️ Trẻ lặp lại lời người khác như máy ghi âm:
Lặp lại câu hỏi thay vì trả lời
Nhại lại TV, quảng cáo, bài hát...
📌 Đây là một bước tiền ngôn ngữ – trẻ chưa hiểu nội dung, chỉ đang lặp âm thanh quen.
🧩 2. Rối loạn ngôn ngữ biểu đạt
❌ Trẻ không biết diễn đạt đúng suy nghĩ, dẫn đến nói không trúng trọng tâm, nói lung tung, rối rắm.
📌 Ví dụ: Khi muốn xin nước, trẻ có thể nói: “Cái tivi màu xanh kêu to lắm!”
👉 Trẻ muốn thể hiện gì đó, nhưng không rõ cách dùng từ.

🌀 3. Tư duy rối loạn hoặc cảm xúc không ổn định
😵 Khi trẻ lo lắng, kích thích quá mức hoặc không hiểu tình huống, trẻ có thể nói lảm nhảm, nói liên tục, không kiểm soát.
📌 Đây là cơ chế tự điều chỉnh cảm xúc – giống như cách người lớn lẩm bẩm khi lo âu.

📺 4. Ảnh hưởng từ các thiết bị điện tử
📱 Trẻ xem nhiều video, hoạt hình, TikTok… có thể hấp thụ ngôn ngữ không phù hợp, dẫn đến nói linh tinh, dùng câu nói lệch lạc hoặc không hiểu đúng ngữ nghĩa.
⛓️ 5. Thói quen lặp lại – đặc trưng của tự kỷ
♻️ Một số trẻ thích lặp lại câu nói quen thuộc (thường không liên quan ngữ cảnh), giống như một dạng hành vi lặp lại để giảm lo âu hoặc tự kích thích.
✅ GIẢI PHÁP CHA MẸ NÊN ÁP DỤNG
🧘‍♀️ 1. Bình tĩnh – không cấm đoán ngay lập tức
❌ Đừng quát mắng khi con nói linh tinh.
✅ Thay vào đó, hãy quan sát xem trẻ đang cố gắng thể hiện điều gì.
🗣️ 2. Phản hồi mẫu đúng – dùng ngôn ngữ chuẩn để sửa nhẹ nhàng
📌 Ví dụ:
Trẻ nói: “Con mèo bay trên trời ăn kem!”
➡ Bạn nói: “Ồ, con đang muốn kể chuyện mèo. Con nói là: Con mèo đang đi trên mái nhà nhé!”
✅ Việc lặp lại mẫu đúng giúp trẻ nghe và học ngôn ngữ chuẩn.

🎯 3. Tập dạy ngôn ngữ theo tình huống
Dạy con nói đúng mục đích, đúng hoàn cảnh
Dùng hình ảnh, video, hoặc đóng vai ngắn để trẻ thực hành câu nói đúng
📌 Ví dụ: Dạy trẻ nói “Con muốn chơi bóng” thay vì “Trái đất quay là con không chơi nữa!”
👂 4. Giảm thời gian tiếp xúc với thiết bị điện tử
📱 Trẻ nên:
Xem nội dung chọn lọc
Có người lớn xem cùng và giải thích
Không để trẻ “bị nhồi” ngôn ngữ không kiểm soát
🤝 5. Trị liệu ngôn ngữ và hành vi (ABA, speech therapy)
Nếu trẻ thường xuyên:
Nói không có chủ đích
Không tương tác ngôn ngữ
Không dùng lời để giao tiếp hiệu quả
👉 Cần gặp chuyên viên ngôn ngữ trị liệu để đánh giá và xây dựng kế hoạch can thiệp.
🧩 6. Ghi nhật ký lời nói của con
📝 Ghi lại các câu nói linh tinh, thời điểm, tình huống xảy ra => Giúp cha mẹ hiểu được:
Trẻ nói gì nhiều nhất?
Có mẫu lặp không?
Trẻ đang muốn truyền đạt điều gì?
💬 THÔNG ĐIỆP CHO PHỤ HUYNH
❤️ Trẻ tự kỷ không nói linh tinh vì nghịch ngợm – đó là cách trẻ đang tìm cách kết nối với thế giới.
🎧 Hãy lắng nghe, kiên nhẫn, và hướng dẫn con bằng sự thấu hiểu & yêu thương.
⏳ Quá trình chỉnh sửa ngôn ngữ cần thời gian – môi trường phù hợp – và can thiệp đúng cách.
Nguồn: ST

PHỤC HỒI GIÁC QUAN TRƯỚC – DẠY KỸ NĂNG SAU

Nhiều ba mẹ có con tự kỷ thường sốt ruột muốn con biết nói, biết học, biết làm theo hướng dẫn càng nhanh càng tốt. Vì vậy, các lớp can thiệp thường bắt đầu bằng việc dạy kỹ năng – dạy con nghe lời, ngồi học, làm theo lệnh, phát âm, làm bài, nhận diện chữ cái, chữ số,…

Nhưng có một điều ít ai nhắc đến:
👉 Nếu các giác quan của con đang bị “rối loạn”, thì con học thế nào cũng không vào.

TẠI SAO PHẢI PHỤC HỒI GIÁC QUAN TRƯỚC?

Con người tiếp nhận thế giới thông qua giác quan – mắt thấy, tai nghe, tay chạm, mũi ngửi, miệng nếm và cảm nhận cơ thể trong không gian. Nhưng với trẻ tự kỷ, các giác quan thường:
• Nhạy quá mức (ví dụ: sợ tiếng động, ghét bị chạm vào),
• Hoặc kém nhận biết (không cảm thấy đau, không phản ứng với tiếng gọi),
• Hoặc hỗn loạn giữa các hệ giác quan , khiến con tăng động, giảm chú ý, hoặc thu mình

Nếu ba mẹ bắt con học khi não chưa kết nối đủ thông tin giác quan, khiến con luôn ở trạng thái quá tải, não đóng lại, học trước quên sau

DẤU HIỆU CHO THẤY CON CẦN PHỤC HỒI GIÁC QUAN:
• Con nhìn lơ đãng, không nhìn vào mắt người khác.
• Con không phản ứng khi được gọi tên.
• Con đi nhón chân, xoay tròn, đập đầu, lắc lư không kiểm soát.
• Con khó ngồi yên, không thể tập trung.
• Con sợ cắt tóc, sợ chạm nước, sợ tiếng động lạ.
• Con không nói, hoặc nói nhưng không đúng hoàn cảnh.

Tất cả những điều đó không phải do con “cứng đầu” hay “không biết nghe lời”, mà vì bộ não của con đang bị khóa bởi các rối loạn giác quan.

KHI GIÁC QUAN ĐƯỢC PHỤC HỒI – NÃO BỘ ĐƯỢC KÍCH HOẠT

Lúc này:
• Con bắt đầu chú ý hơn đến người đối diện.
• Con dễ dàng ngồi yên để lắng nghe.
• Con giảm các hành vi tự kích thích.
• Con mở lòng kết nối và sẵn sàng học kỹ năng.

👉 Và đây là thời điểm vàng để dạy con ngôn ngữ, hành vi, kỹ năng sống, kỹ năng học tập,…

THÔNG ĐIỆP GỬI ĐẾN BA MẸ:

Đừng vội vàng dạy kỹ năng, nếu nền tảng giác quan của con còn đang hỗn loạn.
Hãy bắt đầu từ sự kết nối yêu thương và khơi thông giác quan, để con có thể đón nhận cuộc sống bằng đôi mắt tỉnh thức và trái tim rộng mở.

✨ “Muốn con học được, não phải được đánh thức. Muốn não được đánh thức, giác quan cần được phục hồi.”
Nguồn: ST

BỆNH LÝ KÈM THEO Ở TRẺ TỰ KỶ VÀ CÁCH CẢI THIỆN
Ngoài vấn đề rối loạn phát triển, trẻ rối loạn phổ tự tự kỷ còn hay có các bệnh lý liên quan đến tiêu hoá, hệ thần kinh, hệ miễn dịch,...
Ba mẹ nên lưu ý để kịp thời hỗ trợ con đúng cách.

💢 𝟭. 𝗥𝗼̂́𝗶 𝗹𝗼𝗮̣𝗻 𝗴𝗶𝗮̂́𝗰 𝗻𝗴𝘂̉
Đây là một rối loạn đi kèm rất phổ biến, khiến trẻ tự kỷ thường khó đi vào giấc ngủ, ngủ chập chờn, tỉnh giữa đêm hoặc dậy quá sớm.
Nguyên nhân có thể do con rối loạn điều tiết melatonin, hoặc do lo âu – tăng động,...
Rối loạn giấc ngủ làm trầm trọng hơn các tương tác xã hội, hành vi định hình, rối loạn cảm xúc và tăng động, giảm chú ý, khiến con khó hòa nhập hơn.
→ Con cần được thiết lập giờ ngủ cố định, giảm kích thích trước khi ngủ, can thiệp hành vi ngủ; khi cần thiết, dùng melatonin theo chỉ định.

💢 𝟮. 𝗥𝗼̂́𝗶 𝗹𝗼𝗮̣𝗻 𝘁𝗶𝗲̂𝘂 𝗵𝗼́𝗮
Trẻ tự kỷ có nguy cơ mắc các triệu chứng về tiêu hoá như tiêu chảy, táo bón, đau bụng, nôn trớ,... cao gấp 2,5-4,4 lần. Mắc rối loạn ăn uống cao gấp 5 lần so với trẻ bình thường. Đây là một trong các nguyên nhân chính khiến con thường thiếu vi chất, chậm phát triển thể chất, không đủ sức khoẻ cho quá trình can thiệp diễn ra hiệu quả. Một số bạn còn bị trào ngược dạ dày, viêm dạ dày,...
→ Ba mẹ cần cho con ăn uống cân bằng, bổ sung lợi khuẩn, theo dõi phân hàng ngày, điều trị y tế nếu có dấu hiệu kéo dài.

💢𝟯. 𝗕𝗲̣̂𝗻𝗵 𝗹𝘆́ 𝗵𝗲̣̂ 𝗺𝗶𝗲̂̃𝗻 𝗱𝗶̣𝗰𝗵
Trẻ tự kỷ có tỷ lệ mắc các bệnh viêm da cơ địa, dị ứng (viêm mũi dị ứng, hen, dị ứng thức ăn,...) là 20,6%.
→ Vì vậy, con cần sự quan tâm của các bác sĩ khoa Nhi và ba mẹ phải rất cẩn thận trong sinh hoạt hàng ngày của con.

💢 𝟰. Đ𝗼̣̂𝗻𝗴 𝗸𝗶𝗻𝗵 (𝗰𝗼 𝗴𝗶𝗮̣̂𝘁)
Khoảng 20–30% trẻ tự kỷ có thể mắc động kinh, đặc biệt là trong giai đoạn đầu đời hoặc tuổi dậy thì, thường đi kèm với bất thường cấu trúc, chức năng não.
Một số cơn co giật có thể không bộc phát rõ ràng như ánh mắt trống rỗng, không phản ứng, đứng yên vài giây rồi tiếp tục hoạt động.
→ Nếu ba mẹ nghi ngờ con mắc động kinh, cần EEG (điện não đồ) và được khám bởi bác sĩ thần kinh nhi. Trong trường hợp bị thì sẽ được bác sĩ kê thuốc chống động kinh trong điều trị phối hợp.

💢 𝟱. 𝗥𝗼̂́𝗶 𝗹𝗼𝗮̣𝗻 𝘁𝗮̆𝗻𝗴 đ𝗼̣̂𝗻𝗴 𝗴𝗶𝗮̉𝗺 𝗰𝗵𝘂́ 𝘆́ (𝗔𝗗𝗛𝗗)
Đây là rối loạn phổ biến thường gặp nhất trong số các bệnh lý thường thấy ở trẻ rối loạn phổ tự kỷ với tỷ lệ mắc tầm 40-70%.
Biểu hiện ở tình trạng tăng hoạt động, xung động, giảm chú ý và các suy giảm về tương tác, giao tiếp với các mẫu hành vi bất thường.
Tự kỷ và ADHD có thể đồng thời tồn tại, làm tăng mức độ bốc đồng, khó kiểm soát hành vi và giảm khả năng nhận thức của con.
→ Con cần được sử dụng các trị liệu hành vi đơn thuần hoặc kết hợp dùng thuốc điều trị tăng động giảm chú ý trong trường hợp được bác sĩ chỉ định.

💢 𝟲. 𝗟𝗼 𝗮̂𝘂 – 𝗮́𝗺 𝗮̉𝗻𝗵 𝗰𝘂̛𝗼̛̃𝗻𝗴 𝗰𝗵𝗲̂́ – 𝘁𝗿𝗮̂̀𝗺 𝗰𝗮̉𝗺
Trẻ tự kỷ (đặc biệt là trẻ có nhận thức tốt) dễ gặp lo âu xã hội, ám ảnh hành vi lặp lại hoặc trầm cảm nhẹ đến nặng. Do con khó diễn đạt được cảm xúc nên những bệnh lý này thường bị ba mẹ bỏ sót.
→ Ba mẹ cần quan sát thay đổi hành vi, giấc ngủ, thói quen ăn uống cho con và tìm đến chuyên gia tâm lý – tâm thần nhi khi cần.

Trẻ tự kỷ không chỉ cần thấu hiểu tâm hồn mà còn cần chăm sóc thể chất kỹ càng. Vì khi con khỏe mạnh từ bên trong, con mới đủ năng lượng để học hỏi, kết nối.

🖊 Tác giả: Khi con đặc biệt

Nguyên nhân và giải pháp khi trẻ tự kỷ kén ăn

Phần 1: TẠI SAO TRẺ TỰ KỶ ĂN UỐNG KÉN CHỌN?

Theo nghiên cứu đăng trên Journal of Autism and Developmental Disorders (2010): Khoảng 70–90% trẻ tự kỷ có rối loạn liên quan đến ăn uống.

Kén ăn, chọn lọc thức ăn, thậm chí sợ ăn là điều rất phổ biến ở trẻ tự kỷ, vì:

1. Rối loạn cảm giác (Sensory Processing Disorder)

Trẻ tự kỷ thường nhạy cảm quá mức với:

- Kết cấu thức ăn (giòn, mềm, nhầy, cứng…)

- Mùi vị, nhiệt độ, màu sắc,...
- Một số trẻ sẽ sợ chạm vào đồ ăn lạ, thậm chí nôn khi thử một mùi mới.

2. Tính thích nghi thấp – sợ thay đổi

Trẻ tự kỷ thường thích sự lặp lại, ổn định (tính định hình), kể cả trong ăn uống.

Việc thay đổi món ăn, hương vị, đổi hình thức trình bày, hay ăn ở nơi khác cũng có thể khiến trẻ hoảng loạn hoặc cáu gắt.

3. Bị hạn chế giao tiếp – khó diễn đạt nhu cầu

Trẻ không biết diễn tả mình không thích món đó vì cay, mặn hay mềm quá.

Thay vào đó, con phản ứng bằng gào khóc, nôn ói, bỏ ăn, khiến ba mẹ dễ bực bội và mất kiên nhẫn với con.

4. Các vấn đề y khoa đi kèm

Một số trẻ có thể kèm theo:

- Rối loạn tiêu hoá (đầy hơi, táo bón, tiêu chảy, trào ngược…)
- Dị ứng thực phẩm
- Thiếu hụt vi chất (kẽm, vitamin B…) làm thay đổi vị giác

Hiểu được vấn đề kén ăn ở trẻ giúp ba mẹ tránh gây áp lực lên con, thay vào đó sẽ cần kiên nhẫn, tìm ra giải pháp phù hợp để con thích nghi với việc ăn uống.

🖊 Tác giả: Khi con đặc biệt

MỘT NGÀY CỦA MẸ CÓ CON TỰ KỈ SẼ NHƯ THẾ NÀO???

Buổi sáng của mẹ… không bắt đầu bằng đồng hồ báo thức, mà bằng tiếng con hét lên trong vô thức.
Không phải vì con hư đâu, mà vì tự dưng nhà hàng xóm đánh rơi cái gì đó “rầm mmm….”khá to làm con hoảng sợ.
Mẹ ôm con thật chặt, nói “không sao rồi”, nhưng lòng mẹ thì… chao đảo như sóng.
Ăn sáng là cuộc thương lượng dài:
Con không ăn bánh mì, không uống sữa, chỉ muốn cầm cái thìa lấp lánh lăn qua lăn lại, xoay tròn và.. cười.
Mẹ kiên nhẫn… hoặc có lúc phải quay lưng đi để cắn chặt môi, để kiềm lại sự tức giận đang cuộn lên, và đôi khi, kiềm lại những giọt nước mắt bất lực.
Đưa con đến lớp là hành trình vượt chông g*i:
Không phải vì con không chịu đi, mà vì mỗi lần bước ra khỏi cổng là một thế giới đầy tiếng động, ánh sáng và cả những ánh nhìn, có thể con sẽ tự dưng gào khóc, hét lên, bấu chặt vào mẹ, và thậm chí có những lúc tiếng còi ô tô làm con bịt tai đầy đau đớn.
Hành trình ấy chỉ tạm ổn khi mẹ trao con cho cô giáo, với lời gửi gắm quen thuộc: Cô để ý con có vấn đề gì thì gọi ngay cho mẹ ạ, cảm ơn cô…

Buổi chiều, mẹ làm việc… nhưng tim mẹ để ở chỗ khác.
Chỉ mong hôm nay con không bị bạn nào trêu chọc mà chẳng biết cách trình bày, không có những cơn bùng nổ, nhớ được một chút những gì cô dạy.
Chỉ mong về nhà con vẫn cười và không cáu bẳn – dù chỉ một chút.
Buổi tối, mẹ đọc cho con nghe câu chuyện con chẳng nhìn vào.
Mẹ xếp lại những món đồ chơi con lặp đi lặp lại.
Mẹ thấy mỏi, thấy buồn, nhưng không muốn bỏ cuộc.
Vì khi con nhìn mẹ – dù chỉ trong 3 giây – mẹ biết con đang cố gắng lắm rồi.

Một ngày của mẹ có con tự kỷ, có thể không giống ai.
Không yên bình, không suôn sẻ, không hoàn hảo.
Nhưng mẹ học được cách kiên nhẫn. Học cách yêu mà không cần hồi đáp ngay lập tức.
Và học cách tin… rằng mỗi ngày mới là một bước nhỏ nhiệm màu.

Nếu bạn là một người mẹ như vậy, xin biết rằng:
Bạn không cô đơn.
Bạn đủ mạnh mẽ.
Và bạn – chính là phép màu thầm lặng của con.😍😍😍

Rối loạn cảm giác